آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
پولهای ایران، در گوشهوکنار جهان خاک میخورند. از قطر و چین تا هند و کره جنوبی. میلیاردها دلاری که سالهاست در حسابهای بانکی مسدود شدهاند و تهران برای دسترسی به آنها، سالها مذاکره کرده است. حالا، با امضای تفاهمنامه ایران و آمریکا، یکی از مهمترین موضوعات مطرح در پشت پرده مذاکرات، همین داراییهای مسدودشده است. والاستریتژورنال، امروز فهرستی از این داراییها و کشورهای میزبان آنها را منتشر کرده است. بر اساس این گزارش، ایران در جریان مذاکرات با ترامپ، به دنبال دسترسی به دهها میلیارد دلار دارایی مسدودشده در خارج از کشور است. این داراییها، عمدتاً مربوط به پرداختهای خرید نفت ایران در سالهای قبل است که پس از خروج ترامپ از برجام در سال ۲۰۱۸ و اعمال مجدد تحریمها، مسدود شدند. برخی از این داراییها نیز از زمان انقلاب ۱۹۷۹ در کشورهای مختلف بلوکه شدهاند.
بزرگترین میزبان این داراییها، قطر و چین هستند. هر کدام از این دو کشور، بین ۲۰ تا ۵۰ میلیارد دلار از پولهای ایران را در اختیار دارند. قطر، ۶ میلیارد دلار از این مبلغ را برای اهداف بشردوستانه اختصاص داده، اما هنوز این پول آزاد نشده است. چین نیز به عنوان بزرگترین خریدار نفت ایران در سالهای اخیر، بخش قابل توجهی از این داراییها را در اختیار دارد. عراق نیز با ۱۵ میلیارد دلار، در جایگاه سوم قرار دارد. این پول، عمدتاً از فروش برق و گاز ایران به عراق به دست آمده است. هند و کره جنوبی نیز هر کدام با ۷ میلیارد دلار، در فهرست بعدی قرار دارند. ژاپن با حدود ۳ میلیارد دلار و آمریکا با ۲ میلیارد دلار، از دیگر کشورهای میزبان این داراییها هستند. همچنین، مبالغ کمتری نیز در لوکزامبورگ و عمان وجود دارد.
اما آنچه جالب توجه است، اختلاف نظر درباره رقم کل این داراییهاست. تهران این رقم را حداقل ۱۰۰ میلیارد دلار اعلام کرده است، اما برخی کارشناسان معتقدند که رقم واقعی پایینتر است. با این حال، اولویت اولیه ایران، آزادسازی حدود ۲۴ میلیارد دلار در مراحل اولیه است. این رقم، میتواند به عنوان یک پیشپرداخت برای شروع بازسازی اقتصادی ایران عمل کند. این گزارش، در حالی منتشر میشود که قرار است فردا، تفاهمنامه ایران و آمریکا در ژنو امضا شود. یکی از بندهای مهم این تفاهمنامه، مربوط به آزادسازی همین داراییهاست. ایران میخواهد با آزادسازی این پولها، هم به اقتصاد خود رونق ببخشد و هم بخشی از هزینههای بازسازی زیرساختهای تخریبشده در جنگ را تأمین کند.
با این حال، آزادسازی این داراییها، به سادگی انجام نمیشود. هر یک از این کشورها، شرایط خاص خود را برای آزادسازی پولهای ایران دارند. به عنوان مثال، آمریکا برای آزادسازی ۲ میلیارد دلار خود، نیاز به تأیید کنگره دارد. همچنین، کره جنوبی و ژاپن نیز به دلیل تحریمهای ثانویه آمریکا، نمیتوانند به راحتی این پولها را آزاد کنند. به همین دلیل، مذاکرات برای آزادسازی این داراییها، پیچیده و زمانبر خواهد بود. با این حال، این فهرست، نشاندهنده وسعت داراییهای مسدودشده ایران در خارج از کشور است و میتواند یک اهرم فشار قدرتمند در مذاکرات آینده باشد. اگر ایران بتواند به این پولها دسترسی پیدا کند، میتواند گام بزرگی در جهت بهبود وضعیت اقتصادی خود بردارد. اما اگر این مذاکرات به نتیجه نرسد، این پولها همچنان در کشورهای مختلف خاک خواهند خورد و اقتصاد ایران همچنان در بحران باقی خواهد ماند.
چرا این داراییها مسدود شدهاند؟ تاریخچه بلوکه شدن پولهای ایران
- داراییهای مسدودشده ایران در خارج از کشور، به سه دوره اصلی تقسیم میشوند:
اولین دوره، مربوط به پس از انقلاب ۱۹۷۹ است. در آن زمان، بسیاری از داراییهای ایران در بانکهای آمریکا و اروپا به دلیل تحریمها و اختلافات حقوقی مسدود شدند. این داراییها عمدتاً شامل حسابهای بانکی، سرمایهگذاریها و اوراق بهادار بودند که هنوز هم بخشی از آنها آزاد نشده است.
- دوره دوم، مربوط به سالهای ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۵ است، زمانی که تحریمهای شورای امنیت علیه ایران تشدید شد. در آن دوره، بسیاری از کشورها خرید نفت از ایران را متوقف کردند و وجوه حاصل از فروش نفت در حسابهای مسدود شده قرار گرفت. با امضای برجام در سال ۲۰۱۵، بخشی از این وجوه آزاد شد، اما پس از خروج ترامپ از برجام در سال ۲۰۱۸، دوباره مسدود شدند.
- دوره سوم و بزرگترین بخش این داراییها، مربوط به پس از سال ۲۰۱۸ است. در این دوره، با اعمال مجدد تحریمهای آمریکا، بسیاری از کشورها پرداخت بدهیهای خود به ایران را متوقف کردند. این بدهیها عمدتاً مربوط به خرید نفت، گاز و برق از ایران بود. چین، هند، کره جنوبی، ژاپن و ترکیه از جمله کشورهایی هستند که در این دوره، داراییهای ایران را مسدود کردهاند.
بزرگترین بدهکاران ایران؛ چین، قطر و عراق در صدر
بر اساس گزارش والاستریتژورنال، چین و قطر بزرگترین بدهکاران ایران هستند. هر کدام از این کشورها، بین ۲۰ تا ۵۰ میلیارد دلار از پولهای ایران را در اختیار دارند. چین، به عنوان بزرگترین خریدار نفت ایران در سالهای اخیر، بخش قابل توجهی از این داراییها را در اختیار دارد. این پولها، عمدتاً در حسابهای بانکهای چینی مسدود شدهاند و آزادسازی آنها، نیاز به مجوزهای ویژه از سوی دولت چین دارد. قطر نیز با ۲۰ تا ۵۰ میلیارد دلار، در رتبه دوم قرار دارد. نکته جالب در مورد قطر این است که ۶ میلیارد دلار از این مبلغ، برای اهداف بشردوستانه (مانند خرید دارو و مواد غذایی) اختصاص داده شده است، اما این پول نیز همچنان مسدود است. ایران امیدوار است که با آزادسازی این پول، بتواند نیازهای اساسی مردم خود را تأمین کند. عراق نیز با ۱۵ میلیارد دلار، در جایگاه سوم قرار دارد. این پول، عمدتاً از فروش برق و گاز ایران به عراق به دست آمده است. عراق به دلیل بحران سیاسی و اقتصادی خود، هنوز نتوانسته است این بدهی را به طور کامل تسویه کند. با این حال، با بهبود روابط ایران و عراق، احتمال آزادسازی این داراییها وجود دارد.
نبرد ارقام؛ تهران میگوید ۱۰۰ میلیارد دلار، کارشناسان میگویند کمتر
یکی از بحثبرانگیزترین موضوعات در مورد داراییهای مسدودشده ایران، رقم دقیق آنهاست. تهران ادعا میکند که این داراییها حداقل ۱۰۰ میلیارد دلار ارزش دارند. اما برخی کارشناسان اقتصادی و بانکی معتقدند که رقم واقعی، به طور قابل توجهی پایینتر است. آنها دلایل مختلفی برای این ادعا دارند.
- اول اینکه، بسیاری از این داراییها در طول سالهای گذشته، به دلیل کاهش ارزش پول، یا هزینههای حقوقی و بانکی، کاهش یافتهاند.
- دوم اینکه، برخی از این داراییها به صورت اوراق قرضه یا سرمایهگذاریهای غیرنقدی هستند که نقد کردن آنها، زمانبر و هزینهبر است.
- سوم اینکه، برخی کشورها (مانند کره جنوبی و ژاپن) بخشی از این داراییها را قبلاً آزاد کردهاند و دیگر آن مبلغ در دسترس نیست.
با این حال، حتی اگر رقم واقعی کمتر از ۱۰۰ میلیارد دلار باشد، باز هم این داراییها میتوانند نقش مهمی در بهبود اقتصاد ایران ایفا کنند. اولویت اولیه ایران، آزادسازی حدود ۲۴ میلیارد دلار در مراحل اولیه است که میتواند به عنوان یک پیشپرداخت برای شروع بازسازی اقتصادی عمل کند.
آزادسازی داراییها؛ گام بعدی پس از امضای تفاهمنامه
با امضای تفاهمنامه ایران و آمریکا در ژنو، انتظار میرود که یکی از اولین اقدامات، آزادسازی بخشی از این داراییها باشد. بر اساس بند ۱۱ تفاهمنامه، آمریکا متعهد شده است که با توجه به پیشرفت مذاکرات، وجوه و داراییهای مسدودشده ایران را آزاد کند. همچنین، آمریکا باید تمامی مجوزها و پروانههای لازم را برای انتقال این وجوه صادر کند.
با این حال، آزادسازی این داراییها به سادگی انجام نمیشود. هر یک از کشورهای میزبان، شرایط خاص خود را برای آزادسازی پولهای ایران دارند. به عنوان مثال، کره جنوبی و ژاپن، به دلیل تحریمهای ثانویه آمریکا، نمیتوانند به راحتی این پولها را آزاد کنند. همچنین، آمریکا برای آزادسازی ۲ میلیارد دلار خود، نیاز به تأیید کنگره دارد. به همین دلیل، ایران باید مذاکرات جداگانهای با هر یک از این کشورها انجام دهد و با آنها بر سر شرایط آزادسازی به توافق برسد. این مذاکرات، ممکن است هفتهها یا ماهها طول بکشد. اما اگر ایران بتواند به این پولها دسترسی پیدا کند، میتواند گام بزرگی در جهت بهبود وضعیت اقتصادی خود بردارد.
تأثیر آزادسازی داراییها بر اقتصاد ایران
آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران، میتواند تأثیرات عمیقی بر اقتصاد این کشور داشته باشد:
- اول اینکه، با ورود این پولها به کشور، ذخایر ارزی ایران به طور قابل توجهی افزایش مییابد و این موضوع میتواند به ثبات نرخ ارز کمک کند.
- دوم اینکه، دولت میتواند از این پولها برای پرداخت بدهیهای خارجی، تأمین مالی پروژههای زیرساختی و کمک به صنایع داخلی استفاده کند.
- سوم اینکه، آزادسازی این داراییها، میتواند اعتماد سرمایهگذاران خارجی را به اقتصاد ایران افزایش دهد. وقتی سرمایهگذاران خارجی ببینند که ایران به منابع مالی خود دسترسی پیدا کرده است، انگیزه بیشتری برای سرمایهگذاری در این کشور پیدا میکنند. این موضوع، میتواند به رونق اقتصادی و ایجاد اشتغال کمک کند.
با این حال، نباید فراموش کرد که آزادسازی این داراییها، یک راهحل جادویی نیست. ایران برای بهبود پایدار اقتصاد خود، نیاز به اصلاحات ساختاری، بهبود فضای کسبوکار، مبارزه با فساد و افزایش بهرهوری دارد. بدون این اصلاحات، حتی با وجود ۱۰۰ میلیارد دلار نیز، اقتصاد ایران همچنان در بحران باقی خواهد ماند. اما آزادسازی این داراییها، میتواند به عنوان یک «نفس تازه» برای اقتصاد ایران عمل کند و زمینه را برای اصلاحات بعدی فراهم نماید.