آمریکا دسترسی خارجی‌ها به دو مدل هوش مصنوعی را مسدود می‌کند: نگرانی از سوءاستفاده امنیتی!

آسیانیوز ایران؛ سرویس علم و تکنولوژی:

دولت آمریکا قصد دارد دسترسی کاربران غیرآمریکایی به دو مدل پیشرفته هوش مصنوعی شرکت «آنتروپیک» (Anthropic) را به دلایل امنیتی مسدود کند. این اولین بار است که واشنگتن چنین محدودیت گسترده‌ای بر فناوری هوش مصنوعی اعمال می‌کند. به گزارش رویترز، این دو مدل جدید با نام‌های «فیبل ۵» (Fable 5) و «میتوس ۵» (Mythos 5) برای کارهای پیشرفته تولید و تحلیل متن، برنامه‌نویسی و حل مسائل پیچیده طراحی شده‌اند. نگرانی اصلی آمریکا این است که از این فناوری برای «شناسایی آسیب‌پذیری‌های نرم‌افزاری» سوءاستفاده شود. هکرها و گروه‌های سایبری می‌توانند با استفاده از این مدل‌ها، حفره‌های امنیتی را سریع‌تر و کارآمدتر از قبل کشف کنند. در صورت اجرای این سیاست، «تابعیت افراد» می‌تواند به یکی از شروط اصلی دسترسی به پیشرفته‌ترین مدل‌های هوش مصنوعی تبدیل شود. این به معنای ایجاد «دیوار آهنی فناوری» بین آمریکا و سایر کشورهاست.

شرکت آنتروپیک که توسط اعضای سابق اوپن‌ایآی (OpenAI) تأسیس شده، یکی از پیشروان حوزه هوش مصنوعی ایمن (Responsible AI) است. مدل‌های این شرکت رقیب مستقیم GPT-5 (Open AI) و Gemini (گوگل) محسوب می‌شوند.

این تصمیم در حالی گرفته می‌شود که رقابت فناورانه بین آمریکا و چین در حوزه هوش مصنوعی به اوج خود رسیده است. واشنگتن نگران است که شرکت‌های چینی از طریق دفاتر خود در کشورهای ثالث، به این مدل‌ها دسترسی پیدا کنند. کارشناسان معتقدند که این محدودیت‌ها می‌تواند «شکاف دیجیتال» (Digital Divide) بین کشورهای توسعه‌یافته و در حال توسعه را عمیق‌تر کند. کشورهایی که به این فناوری‌ها دسترسی ندارند، در رقابت جهانی عقب خواهند ماند. هنوز جزئیات دقیق نحوه اجرای این سیاست (مثلاً آیا شامل محققان و دانشگاهیان نیز می‌شود یا خیر) اعلام نشده است. وزارت بازرگانی آمریکا به زودی مقررات نهایی را منتشر خواهد کرد.

تحلیل فنی مدل‌های فیبل ۵ و میتوس ۵ (پیشرفته‌ترین مدل‌های هوش مصنوعی)

مدل‌های فیبل ۵ و میتوس ۵ شرکت آنتروپیک، نسل جدیدی از مدل‌های زبانی بزرگ (LLM) هستند که از نظر قابلیت‌ها بسیار فراتر از مدل‌های قبلی (مانند Claude 3) عمل می‌کنند. تفاوت اصلی این مدل‌ها در «استدلال چندمرحله‌ای» (Multi-step Reasoning) و «یادگیری در لحظه» (In-context Learning) است.

• فیبل ۵ (Fable 5)

  این مدل به طور خاص برای «تولید داستان و روایت خلاقانه» طراحی شده است. اما توانایی آن فراتر از سرگرمی است. فیبل ۵ می‌تواند کدهای برنامه‌نویسی پیچیده را به زبان ساده توضیح دهد و حتی باگ‌های نرم‌افزاری را پیدا کند (مهارتی که هکرها از آن سوءاستفاده خواهند کرد).

• میتوس ۵ (Mythos 5)

  این مدل یک «فراهوش مصنوعی» (Super-Intelligence) نیست، اما در «حل مسائل ریاضی و فیزیک پیشرفته» از مدل‌های قبلی (مانند GPT-4 و Gemini Ultra) بهتر عمل می‌کند. میتوس ۵ می‌تواند معادلات دیفرانسیل غیرخطی را حل کند، الگوریتم‌های بهینه‌سازی پیچیده طراحی کند و حتی در کشف داروهای جدید به محققان کمک کند.

• نگرانی اصلی آمریکا

  اگر یک هکر حرفه‌ای از میتوس ۵ برای تحلیل کد منبع یک نرم‌افزار (مثلاً یک سیستم بانکی) استفاده کند، می‌تواند در چند ساعت آسیب‌پذیری‌های امنیتی را کشف کند که قبلاً هفته‌ها طول می‌کشید.

پیامدهای محدودیت دسترسی بر کشورهای در حال توسعه

این تصمیم آمریکا، «شکاف دیجیتال» (Digital Divide) را عمیق‌تر خواهد کرد. کشورهای در حال توسعه (از جمله ایران، چین، روسیه، هند (در صورت عدم همکاری)، برزیل و...) به پیشرفته‌ترین فناوری‌های هوش مصنوعی دسترسی نخواهند داشت.

پیامدهای منفی برای این کشورها

عقب‌ماندگی در تحقیقات علمی: محققان دانشگاهی در این کشورها نمی‌توانند از فیبل ۵ و میتوس ۵ برای تحقیقات خود استفاده کنند. آنها مجبورند از مدل‌های قدیمی‌تر (مثلاً Claude 3 یا GPT-4) استفاده کنند که بسیار ضعیف‌تر هستند.

1. ناتوانی در رقابت اقتصادی

   شرکت‌های فناوری در این کشورها نمی‌توانند از ابزارهای پیشرفته برای بهینه‌سازی فرآیندهای تولید، کاهش هزینه‌ها و افزایش بهره‌وری استفاده کنند. در نتیجه، رقابت‌پذیری آنها در بازارهای جهانی کاهش می‌یابد.

2. وابستگی فناورانه

   این کشورها مجبور می‌شوند که به جای توسعه فناوری بومی، از فناوری‌های درجه دو (و غیرمطمئن) استفاده کنند. این وابستگی، تهدیدی برای امنیت ملی آنهاست.

3. راهکارهای جایگزین برای این کشورها

   سرمایه‌گذاری روی «مدل‌های متن‌باز (Open Source) مانند LLaMA (متا) و Mistral» و همچنین «توسعه مدل‌های بومی» (مانند «هوش مصنوعی بومی چین»). اما این مدل‌های بومی هنوز به پای فیبل ۵ و میتوس ۵ نمی‌رسند.

نقش شرکت آنتروپیک در رقابت با اوپن‌ایآی و گوگل

شرکت آنتروپیک در سال ۲۰۲۱ توسط اعضای سابق اوپن‌ایآی (از جمله داریو آمودی، خواهرش دانیلا آمودی و...) تأسیس شد. آنها به دلیل اختلاف نظر بر سر «ایمنی هوش مصنوعی» از اوپن‌ایآی جدا شدند. آنتروپیک بر ایجاد «هوش مصنوعی قابلاعتماد» (Reliable AI) و «شفاف» (Transparent) تمرکز دارد.

تفاوت آنتروپیک با Open AI و گوگل

1. اوپن‌ایآی (GPT-5): بر «خلاقیت» و «تولید محتوا» تمرکز دارد. قوی در نوشتن متن، شعر، کد و...
2. گوگل (Gemini): بر «ادغام با سرویس‌های گوگل» (جستجو، نقشه، گوگل ورک‌اسپیس) تمرکز دارد.
3. آنتروپیک (فیبل و میتوس): بر «استدلال منطقی» و «حل مسائل پیچیده» تمرکز دارد. قوی در ریاضیات، فیزیک، برنامه‌نویسی پیشرفته و...

این تفاوت‌ها باعث شده که آنتروپیک به یک رقیب جدی برای اوپن‌ایآی و گوگل تبدیل شود. فیبل ۵ و میتوس ۵ در برخی معیارهای سنجش (Benchmarks) از GPT-5 و Gemini بهتر عمل کرده‌اند.

پیشینه محدودیت‌های صادراتی آمریکا در حوزه فناوری

آمریکا سابقه طولانی در اعمال محدودیت‌های صادراتی بر فناوری‌های حساس دارد. معروف‌ترین نمونه‌ها:

۱) تحریم تراشه‌های پیشرفته علیه چین (۲۰۲۲ و ۲۰۲۳)

آمریکا صادرات تراشه‌های هوش مصنوعی (مانند H100 انویدیا) به چین را ممنوع کرد. هدف: جلوگیری از پیشرفت چین در حوزه ابررایانه‌ها و تسلیحات هوش مصنوعی.

۲) ممنوعیت نرم‌افزارهای جاسوسی (۲۰۲۱)

آمریکا استفاده از نرم‌افزارهای جاسوسی اسرائیلی (مانند پگاسوس) توسط دولت‌های خارجی را محدود کرد.

۳) تحریم شرکت‌های فناوری روسیه (۲۰۲۲)

پس از حمله روسیه به اوکراین، آمریکا صادرات تراشه، نرم‌افزار و خدمات ابری (مایکروسافت، گوگل، آمازون) به روسیه را ممنوع کرد.

این سابقه نشان می‌دهد که محدودیت دسترسی به فیبل ۵ و میتوس ۵ (مدل‌های هوش مصنوعی) یک قدم منطقی در تداوم این سیاست است. اما تفاوت مهم: این اولین بار است که آمریکا دسترسی به یک «فناوری غیرنظامی» (هوش مصنوعی عمومی) را محدود می‌کند، نه فقط فناوری‌های نظامی (تراشه، نرم‌افزار جاسوسی).

چشم‌انداز آینده و سناریوهای پیش رو

سه سناریو برای آینده این محدودیت‌ها قابل تصور است:

1. سناریوی اول (تشدید محدودیت‌ها – احتمال ۴۰ درصد)

   آمریکا علاوه بر فیبل ۵ و میتوس ۵، دسترسی به سایر مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی (مانند GPT-5 و Gemini) را نیز برای کاربران غیرآمریکایی محدود می‌کند. همچنین، استفاده از API این مدل‌ها (از طریق واسطه‌ها) را ممنوع می‌کند. در نتیجه، کشورهای محروم مجبور به سرمایه‌گذاری سنگین روی مدل‌های بومی خواهند شد.

2. سناریوی دوم (کاهش محدودیت‌ها – احتمال ۳۰ درصد)

   پس از فشارهای بین‌المللی (به ویژه از سوی اتحادیه اروپا و ژاپن)، آمریکا محدودیت‌ها را کاهش می‌دهد و دسترسی به این مدل‌ها را برای «تحقیقات علمی غیرنظامی» آزاد اعلام می‌کند. اما همچنان استفاده تجاری و نظامی ممنوع است.

3. سناریوی سوم (وضع موجود – احتمال ۳۰ درصد)

   محدودیت‌ها فقط برای ایران، چین، روسیه، کره شمالی و برخی کشورهای دیگر اعمال می‌شود. سایر کشورها (اروپا، ژاپن، کره جنوبی، استرالیا، کانادا و...) از این محدودیت‌ها مستثنی هستند.

مهم‌ترین عامل تعیین‌کننده، «رفتار چین» است. اگر چین مدل‌های هوش مصنوعی رقیب (و هم سطح) با فیبل ۵ و میتوس ۵ را توسعه دهد، آمریکا ناچار به کاهش محدودیت‌ها خواهد شد (زیرا محدودیت دیگر فایده‌ای ندارد) در غیر این صورت، محدودیت‌ها تشدید می‌شوند.