آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
ساعاتی پس از امضای دیجیتال تفاهمنامه میان ایران و آمریکا، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و رئیس هیئت مذاکرهکننده ایرانی، در مصاحبهای مفصل با تلویزیون دولتی، برای اولین بار به طور علنی به این توافق واکنش نشان داد. او که در تمام طول مذاکرات، چهرهای کمحاشیه و متمرکز داشت، اینبار با لحنی قاطع و پیروزمندانه، از دستاوردهای بزرگ ایران در این تفاهمنامه سخن گفت. او این توافق را «موفقیتی بسیار بزرگتر از مقابله نظامی با آمریکا» توصیف کرد. قالیباف با اشاره به روند مذاکرات، گفت: «هر آنچه را که با اقدام نظامی میخواستیم به دست بیاوریم، چندین برابر آن را از طریق مذاکره گرفتیم؛ اصلا قابل قیاس نبود.» این جمله، نشاندهنده یک تغییر رویکرد در دستگاه دیپلماسی ایران است. از نبرد نظامی تا میز مذاکره، اما با همان هدف: تأمین منافع ملی. او در ادامه، با اشاره به اینکه هر جنگی ممکن است پیروزیهایی داشته باشد، تأکید کرد که اگر این پیروزیها در نهایت به یک سند حقوقی و سیاسی منجر و ثبت نشود، هیچ منفعتی نخواهد داشت. این نگاه عملگرایانه، شاید یکی از مهمترین درسهای جنگ اخیر برای ایران باشد. قالیباف عملاً میگوید که جنگ، فقط یک ابزار است و هدف نهایی، باید در یک توافق دیپلماتیک تثبیت شود.
اما بخش دیگر صحبتهای قالیباف، به موضوع خونخواهی علی خامنهای، رهبر پیشین ایران، اختصاص داشت. او با اشاره به اینکه «همانطور که خونخواهی امام حسین، ظهور امام زمان است، خونخواهی رهبر شهید هم آزادی قدس است»، پیوندی نمادین بین خونخواهی رهبر فقید و آرمان فلسطین برقرار کرد. او همچنین با لحنی تند، گفت: «صد نتانیاهو بند کفش امام شهید ما هم نمیشود.»
در بخش دیگری از این مصاحبه، قالیباف به وضعیت تنگه هرمز پرداخت. او تأکید کرد که «تنگه هرمز هرگز به شرایط قبل بازنخواهد گشت.» اما در عین حال، این توضیح را اضافه کرد که «البته این به آن معنا نیست که ما در تنگه هرمز بخواهیم برخلاف قوانین بینالمللی و مقررات دریانوردی عمل کنیم.» این جمله، نشاندهنده یک رویکرد دوگانه است: ایران کنترل خود بر تنگه هرمز را حفظ خواهد کرد، اما در چارچوب قوانین بینالمللی. این مصاحبه، واکنشهای گستردهای را در رسانههای داخلی و خارجی به دنبال داشت. برخی آن را «پیروزی دیپلماتیک» و برخی دیگر آن را «تسلیم در برابر آمریکا» تفسیر کردند.
اما قالیباف با این سخنان، سعی کرد نشان دهد که ایران از موضع قدرت پای میز مذاکره نشسته و تمامی دستاوردهای خود را حفظ کرده است. حالا باید منتظر ماند و دید که آیا این تفاهمنامه، واقعاً به همان اندازه که قالیباف میگوید، موفقیتآمیز خواهد بود یا اینکه در عمل، با چالشهای اجرایی مواجه خواهد شد. اما یک چیز قطعی است: ایران با این توافق، وارد فاز جدیدی از روابط بینالمللی خود شده است. فازی که در آن، مذاکره، جایگزین جنگ شده است.
قالیباف و تغییر رویکرد از جنگ به دیپلماسی
محمدباقر قالیباف، که پیش از این به عنوان یک چهره نظامی و امنیتی شناخته میشد، در این مصاحبه، یک تغییر رویکرد آشکار را به نمایش گذاشت. او که ریاست هیئت مذاکرهکننده ایرانی را بر عهده داشت، عملاً پذیرفت که جنگ، هرچند ممکن است دستاوردهایی داشته باشد، اما در نهایت باید به یک سند حقوقی و سیاسی منجر شود. این نگاه، نشاندهنده یک رویکرد عملگرایانه در بالاترین سطح نظام است. این تغییر رویکرد، میتواند پیامدهای مهمی برای آینده سیاست خارجی ایران داشته باشد. اگر ایران به این نتیجه رسیده باشد که دیپلماسی، ابزار مؤثرتری از جنگ است، ممکن است شاهد تغییرات گستردهتری در سیاست خارجی کشور باشیم. قالیباف با این سخنان، عملاً به منتقدان داخلی توافق، پاسخ داده است که این توافق، یک عقبنشینی نیست، بلکه یک پیروزی بزرگ است. با این حال، این تغییر رویکرد، نیازمند تداوم و پایداری است. ایران باید ثابت کند که میتواند در چارچوب دیپلماسی، به اهداف خود دست یابد و از دستاوردهای خود دفاع کند. در غیر این صورت، ممکن است این رویکرد، یک تغییر موقتی باشد.
خونخواهی رهبر جمهوری اسلامی و آرمان فلسطین
یکی از جنجالیترین بخشهای مصاحبه قالیباف، پیوند دادن خونخواهی علی خامنهای با آزادی قدس بود. او با اشاره به اینکه «همانطور که خونخواهی امام حسین، ظهور امام زمان است، خونخواهی رهبر شهید هم آزادی قدس است»، یک پیام روشن به افکار عمومی داخلی و خارجی فرستاد. این پیام، نشاندهنده تداوم آرمانهای انقلاب اسلامی و تعهد به حمایت از فلسطین است. این پیوند، همچنین میتواند به عنوان یک اهرم فشار بر اسرائیل و آمریکا در مذاکرات آینده مورد استفاده قرار گیرد. قالیباف با این سخنان، عملاً به طرف آمریکایی اعلام کرده است که جمهوری اسلامی، هیچگاه از آرمانهای خود عقبنشینی نخواهد کرد و خونخواهی علی خامنه ای، یک هدف بزرگ و غیرقابل انکار است. با این حال، برخی تحلیلگران معتقدند که این پیوند، میتواند به پیچیدهتر شدن روابط ایران با کشورهای غربی منجر شود. آنها میگویند که این رویکرد، ممکن است به عنوان یک تهدید تلقی شود و روابط ایران با اروپا را تحت تأثیر قرار دهد.
تنگه هرمز، هرگز به شرایط قبل بازنمیگردد
سخنان قالیباف در مورد تنگه هرمز، یکی دیگر از بخشهای مهم این مصاحبه بود. او با تأکید بر اینکه «تنگه هرمز هرگز به شرایط قبل بازنخواهد گشت»، یک پیام روشن به جامعه جهانی فرستاد که ایران، کنترل خود بر این آبراه استراتژیک را حفظ خواهد کرد. با این حال، او در عین حال تأکید کرد که ایران در چارچوب قوانین بینالمللی عمل خواهد کرد. این رویکرد دوگانه، نشاندهنده یک استراتژی هوشمندانه است. ایران، از یک سو، بر موضع خود در مورد تنگه هرمز پافشاری میکند و از سوی دیگر، به جامعه جهانی اطمینان میدهد که این موضع، به معنای نقض قوانین بینالمللی نیست. این استراتژی، میتواند به کاهش تنشها و جلوگیری از واکنشهای منفی بینالمللی کمک کند. با این حال، در عمل، نحوه اجرای این موضع، بسیار مهم است. اگر ایران بتواند کنترل خود بر تنگه هرمز را در چارچوب قوانین بینالمللی حفظ کند، این یک دستاورد بزرگ خواهد بود. اما اگر این موضع، منجر به برخورد با نیروهای خارجی شود، ممکن است تنشهای جدیدی را به وجود آورد.
تفاهمنامه، یک پیروزی بزرگ یا یک عقبنشینی؟
نظرات مختلفی در مورد تفاهمنامه امضا شده میان ایران و آمریکا وجود دارد. برخی آن را یک پیروزی بزرگ برای ایران میدانند و برخی دیگر، آن را یک عقبنشینی در برابر آمریکا تلقی میکنند. قالیباف، به عنوان رئیس هیئت مذاکرهکننده، به وضوح بر پیروزی بزرگ ایران تأکید کرده است. با این حال، برای قضاوت در مورد این تفاهمنامه، باید به مفاد آن و نحوه اجرای آن توجه کرد. اگر ایران بتواند تمامی تعهدات آمریکا را به طور کامل دریافت کند و تحریمها به طور کامل لغو شوند، این یک پیروزی بزرگ خواهد بود. اما اگر آمریکا به تعهدات خود عمل نکند، این تفاهمنامه، یک شکست خواهد بود. در هر صورت، این تفاهمنامه، یک نقطه عطف در روابط ایران و آمریکا است. این توافق، میتواند به کاهش تنشها و بهبود روابط بین دو کشور منجر شود. اما برای موفقیت، نیاز به حسن نیت و پایبندی هر دو طرف به تعهدات خود دارد.
آینده مذاکرات و نقش قالیباف
با این تفاهمنامه، مذاکرات ایران و آمریکا وارد فاز جدیدی شده است. در این فاز، ایران و آمریکا باید بر سر جزئیات توافق نهایی، مذاکره کنند. قالیباف، به عنوان رئیس هیئت مذاکرهکننده، همچنان نقش کلیدی در این مذاکرات خواهد داشت. با این حال، سوال این است که آیا قالیباف میتواند این نقش را به خوبی ایفا کند؟ او با این مصاحبه، نشان داد که یک مذاکرهکننده قاطع و عملگرا است. اما مذاکرات آینده، بسیار پیچیدهتر و حساستر از گذشته خواهد بود. ایران باید بتواند از دستاوردهای خود دفاع کند و در عین حال، راهکارهای عملی برای حل اختلافات پیدا کند. در نهایت، موفقیت مذاکرات آینده، به همکاری و هماهنگی بین نهادهای مختلف ایران و همچنین به رویکرد آمریکا بستگی دارد. اگر هر دو طرف، به دنبال یک توافق پایدار باشند، میتوانند به نتایج مثبتی دست یابند.