آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
سوئیس، این روزها مرکز ثقل دیپلماسی جهان شده است. کمتر از یک هفته از امضای دیجیتال تفاهمنامه ایران و آمریکا میگذرد و حالا مذاکرات فنی دو کشور، با هدف نهاییسازی جزئیات توافق، در ژنو آغاز میشود. اما اینبار، یک موضوع کلیدی بر سر میز است: بازگشت بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی به تأسیسات هستهای ایران. شرطی که آمریکا برای آزادسازی میلیاردها دلار از داراییهای مسدودشده ایران در قطر، مطرح کرده است. رسانههای اسرائیلی، از جمله کانال ۱۲، گزارش دادهاند که واشنگتن در مذاکرات فنی که قرار است روز یکشنبه ۳۱ خرداد در سوئیس آغاز شود، بازگشت بازرسان آژانس به تأسیسات هستهای ایران را به عنوان یکی از خواستههای اصلی خود مطرح خواهد کرد. این درخواست، در حالی مطرح میشود که در جریان جنگ ۱۲ روزه سال گذشته، تأسیسات هستهای ایران از جمله فردو، نطنز و اصفهان، هدف حملات هوایی آمریکا و اسرائیل قرار گرفتند.
در مقابل، آمریکا آماده است تا در صورت موافقت تهران با ازسرگیری بازرسیها، چند میلیارد دلار از داراییهای مسدودشده ایران در قطر را آزاد کند. این منابع مالی، قرار است برای خرید مواد غذایی، دارو و دیگر نیازهای بشردوستانه استفاده شود. این یعنی یک معامله ساده: بازرسی در برابر پول. با این حال، این موضوع، با حساسیتهای زیادی در ایران همراه است. برخی از جریانهای سیاسی، با بازگشت بازرسان آژانس به تأسیسات هستهای مخالف هستند و آن را «نفوذ» و «تجاوز به حاکمیت ملی» تلقی میکنند. اما دولت، با توجه به نیاز مبرم به منابع مالی، ممکن است با این شرط موافقت کند.
نکته جالب اینکه این خواسته آمریکا، در حالی مطرح میشود که تفاهمنامه امضا شده، شامل بندی درباره بازگشت بازرسان نبوده است. به نظر میرسد که آمریکا، با استفاده از اهرم داراییهای مسدودشده، به دنبال کسب امتیازات بیشتری در مذاکرات فنی است. این موضوع، میتواند به یک نقطه عطف در مذاکرات تبدیل شود. در سوی دیگر، ایران نیز خواستههای خود را دارد. تهران به دنبال لغو کامل تحریمها، آزادسازی تمام داراییهای مسدودشده و همچنین تضمینهای لازم برای عدم خروج آمریکا از توافق است. مذاکرات سوئیس، میتواند به یک میدان چانهزنی سنگین تبدیل شود. با این حال، برخی از کارشناسان معتقدند که این مذاکرات، میتواند به یک توافق جامع منجر شود. اگر دو طرف بتوانند بر سر مسائل کلیدی (از جمله بازرسیها و آزادسازی داراییها) به توافق برسند، راه برای یک صلح پایدار هموار خواهد شد. اما اگر این مذاکرات به بنبست برسد، ممکن است تنشها دوباره افزایش یابد. حالا، باید منتظر ماند و دید که آیا مذاکرات سوئیس، به نتایج ملموسی خواهد انجامید یا اینکه این بار نیز، مانند بسیاری از مذاکرات قبلی، به بنبست خواهد رسید. پاسخ این سوال، در روزهای آینده مشخص خواهد شد.
چرا آمریکا به دنبال بازگشت بازرسان آژانس است؟
آمریکا با درخواست بازگشت بازرسان آژانس به تأسیسات هستهای ایران، به دنبال چند هدف است:
- اولین هدف، اطمینان از پایبندی ایران به تعهدات هستهای خود است. پس از حملات سال گذشته، وضعیت تأسیسات هستهای ایران، مبهم است و آمریکا میخواهد از طریق بازرسیها، از میزان پیشرفت برنامه هستهای ایران مطلع شود.
- دومین هدف، فشار بر ایران برای پذیرش محدودیتهای بیشتر است. آمریکا با استفاده از اهرم داراییهای مسدودشده، به دنبال کسب امتیازات بیشتری از ایران در مذاکرات فنی است. بازگشت بازرسان، یک امتیاز کلیدی است که آمریکا به دنبال آن است.
- سومین هدف، ایجاد یک رژیم نظارتی قوی بر برنامه هستهای ایران است. آمریکا میخواهد اطمینان حاصل کند که ایران، در آینده نیز به تعهدات خود پایبند خواهد بود. بازگشت بازرسان، یک گام در این مسیر است.
آزادسازی داراییهای ایران؛ یک اهرم فشار قوی
آمریکا با استفاده از اهرم داراییهای مسدودشده ایران، به دنبال فشار بر تهران است. این داراییها، که عمدتاً در قطر و سایر کشورهای منطقه مسدود شدهاند، برای ایران، یک منبع مالی حیاتی محسوب میشوند. آزادسازی این داراییها، میتواند به بهبود وضعیت اقتصادی ایران کمک کند. با این حال، آمریکا، این داراییها را به عنوان یک اهرم فشار در مذاکرات استفاده میکند. واشنگتن میخواهد با آزادسازی تدریجی این داراییها، ایران را به پذیرش خواستههای خود ترغیب کند. این یک استراتژی رایج در مذاکرات بینالمللی است. ایران نیز به خوبی میداند که این داراییها، یک ابزار قدرتمند در دست آمریکا هستند. بنابراین، تهران سعی میکند با ارائه امتیازات متقابل، هرچه سریعتر به این داراییها دسترسی پیدا کند. اما این موضوع، نیازمند یک چانهزنی پیچیده است.
تأسیسات هستهای فردو، نطنز و اصفهان؛ هدف بازرسیها
بر اساس گزارش کانال ۱۲ اسرائیل، بازرسیها میتواند شامل تأسیسات هستهای فردو، نطنز و اصفهان باشد. این تأسیسات، از مهمترین مراکز هستهای ایران هستند و در جریان جنگ ۱۲ روزه سال گذشته، هدف حملات آمریکا و اسرائیل قرار گرفتند. بازگشت بازرسان به این تأسیسات، میتواند اطلاعات ارزشمندی را در اختیار آژانس و آمریکا قرار دهد. این اطلاعات، میتواند به ارزیابی دقیقتر از برنامه هستهای ایران کمک کند. با این حال، این موضوع، با حساسیتهای زیادی در ایران همراه است. ایران، ممکن است با بازرسی از این تأسیسات، به ویژه پس از حملات سال گذشته، مخالفت کند. با این حال، با توجه به فشار اقتصادی، ممکن است تهران ناچار به پذیرش این شرط شود.
واکنش ایران به این خواسته آمریکا
واکنش ایران به این خواسته آمریکا، هنوز مشخص نیست. با این حال، با توجه به مواضع قبلی ایران، انتظار میرود که تهران با احتیاط با این موضوع برخورد کند. ایران ممکن است با بازگشت بازرسان موافقت کند، اما با شرایط خاصی. ایران ممکن است بخواهد که بازرسیها، با نظارت دقیق و با رعایت کامل حاکمیت ملی انجام شود. همچنین، ممکن است بخواهد که بازرسیها، محدود به تأسیسات خاصی باشد و به اطلاعات محرمانه دسترسی نداشته باشد. با این حال، با توجه به نیاز مبرم ایران به منابع مالی، به نظر میرسد که تهران، در نهایت، با این شرط موافقت کند. اما این موضوع، نیازمند یک چانهزنی دقیق است.
آینده مذاکرات سوئیس و تأثیر آن بر توافق نهایی
مذاکرات سوئیس، میتواند سرنوشت توافق نهایی را تعیین کند. اگر دو طرف بتوانند بر سر مسائل کلیدی (از جمله بازرسیها و آزادسازی داراییها) به توافق برسند، راه برای یک توافق پایدار هموار خواهد شد. با این حال، اگر این مذاکرات به بنبست برسد، ممکن است تنشها دوباره افزایش یابد. نتیجه مذاکرات سوئیس، به عوامل متعددی بستگی دارد. اولین عامل، اراده سیاسی دو طرف برای رسیدن به توافق است. دومین عامل، انعطافپذیری طرفین در مذاکرات است. سومین عامل، فشارهای داخلی در هر دو کشور است. با این حال، به نظر میرسد که هر دو طرف، به دنبال یک توافق هستند. آمریکا به دنبال کاهش تنشها و ایران به دنبال لغو تحریمها است. بنابراین، احتمال دستیابی به یک توافق، نسبتاً بالا است.