آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
بامداد امروز، کاخ سفید با صدور بیانیهای اعلام کرد که قطعنامههای اخیر کنگره درباره محدودیت اختیارات جنگی رئیسجمهور در قبال ایران، هرگز به دونالد ترامپ نخواهد رسید. این اظهارات در حالی مطرح میشود که سنا روز سهشنبه با ۵۰ رأی موافق در برابر ۴۸ رأی مخالف، قطعنامهای را تصویب کرد که به ترامپ دستور میدهد عملیات نظامی علیه ایران را متوقف کند. این قطعنامه که پیشتر در مجلس نمایندگان نیز به تصویب رسیده بود، بهعنوان یک «قطعنامه همزمان دو مجلس» شناخته میشود که برخلاف قطعنامههای مشترک، برای تبدیل شدن به قانون نیاز به امضای رئیسجمهور ندارد و عمدتاً جنبه نمادین دارد . با این حال، کارشناسان حقوقی معتقدند که این مصوبه میتواند چالشهای قانونی جدی برای دولت ترامپ ایجاد کند، هرچند که کاخ سفید آن را «خلاف قانون اساسی» میخواند .
یک مقام آمریکایی بامداد چهارشنبه در گفتگو با شبکه المیادین اعلام کرد که نتیجه رأیگیری در سنا، به دلیل غیبت چند سناتور جمهوریخواه از جمله میچ مککانل، به سود دموکراتها تمام شده است. این غیبت، همراه با همراهی چهار سناتور جمهوریخواه با دموکراتها، زمینهساز تصویب این قطعنامه در سنای تحت کنترل جمهوریخواهان شد . دونالد ترامپ اما با انتشار پستی در شبکه اجتماعی تروتسوشال، به شدت به این اقدام واکنش نشان داد و سناتورها را به «کمک به دشمن» متهم کرد. او در این پست نوشت: «این سناتورها همین حالا کار مرا دشوارتر کردهاند، اما من آن را انجام خواهم داد، به هر طریق ممکن، چون من همیشه کار را انجام میدهم!» . این نخستین بار از زمان تصویب قانون اختیارات جنگی در سال ۱۹۷۳ است که هر دو مجلس کنگره آمریکا یک قطعنامه همزمان را برای محدود کردن قدرت رئیسجمهور در یک درگیری نظامی تصویب میکنند . با این حال، بنابر حکم دیوان عالی ایالات متحده در سال ۱۹۸۳، اقدامات قانونگذاری برای برخورداری از اثر قانونی باید به امضای رئیسجمهور برسند.
بر اساس این گزارش، چهار سناتور جمهوریخواه به نامهای رند پال، لیزا مورکوفسکی، سوزان کالینز و بیل کسیدی، در اقدامی بیسابقه از صف حزب خود جدا شده و به این قطعنامه رأی مثبت دادند. در سوی مقابل، جان فترمن، سناتور دموکرات از پنسیلوانیا، تنها دموکراتی بود که با این قطعنامه مخالفت کرد. در مجلس نمایندگان نیز این قطعنامه با ۲۱۵ رأی موافق در برابر ۲۰۸ رأی مخالف به تصویب رسیده بود که چهار نماینده جمهوریخواه نیز در همراهی با دموکراتها به آن رأی مثبت دادند. این اجماع دوحزبی، هرچند نمادین، نشاندهنده شکاف عمیق در کنگره بر سر سیاستهای جنگی ترامپ در آستانه انتخابات میاندورهای است. با این حال، کاخ سفید اصرار دارد که این قطعنامهها نه تنها الزامآور نیستند، بلکه به دلیل عدم سازگاری با قانون اساسی، هیچ تغییری در سیاستهای جنگی آمریکا در قبال ایران ایجاد نخواهند کرد. اما آنچه مسلم است، این رایگیری تاریخی، فشار سیاسی بر ترامپ را در آستانه یک دوره حساس انتخاباتی به شدت افزایش داده است.
ماهیت حقوقی قطعنامه و عدم الزام اجرایی
یکی از پیچیدهترین جنبههای این ماجرا، ماهیت حقوقی قطعنامهای است که کنگره به تصویب رسانده است. بر اساس گزارشهای موجود، این قطعنامه از نوع «قطعنامه همزمان دو مجلس» (Concurrent Resolution) است که بر خلاف «قطعنامه مشترک» (Joint Resolution)، برای تبدیل شدن به قانون نیاز به امضای رئیسجمهور ندارد و معمولاً الزامآور نیست . جیم ریش، سناتور جمهوریخواه و رئیس کمیته روابط خارجی سنا، صراحتاً اعلام کرده که «هر اتفاقی هم که درباره این طرح بیفتد، هیچ اثری نخواهد داشت» و ترامپ «هیچ توجهی به آن نخواهد کرد» با این حال، حامیان این قطعنامه معتقدند که این طرح با طرحهای قبلی متفاوت است؛ زیرا قانون اساسی اختیار اعلام جنگ را منحصراً به کنگره واگذار کرده است . تیم کین، سناتور دموکرات از ویرجینیا، پیش از رأیگیری تأکید کرد: «جدیترین اختیار کنگره این است که کنگره اختیار اعلام جنگ دارد، نه رئیسجمهور» . این استدلال حقوقی، هرچند از نظر تئوریک قوی به نظر میرسد، اما در عمل با توجه به سابقه دیوان عالی در سال ۱۹۸۳ که اقدامات قانونگذاری برای برخورداری از اثر قانونی را منوط به امضای رئیسجمهور دانسته، با چالش جدی روبرو خواهد بود .
کارشناسان حقوقی معتقدند که مساله قانونی این قطعنامه احتمالاً باید در دادگاهها مورد بررسی قرار بگیرد، چرا که این طرح هنوز در دیوان عالی به طور قطعی آزموده نشده است . کاخ سفید نیز با استناد به همین استدلال، این قطعنامه را «خلاف قانون اساسی» خوانده و اعلام کرده که ترامپ با استفاده از اختیارات قانونی خود به حفاظت از امنیت ملی ادامه خواهد داد .
ابعاد سیاسی و پیامدهای انتخاباتی
رأیگیری روز سهشنبه در سنا، تازهترین نشانه تنش در حزب جمهوریخواه بر سر جنگ با ایران در آستانه انتخابات میاندورهای است . بر اساس نظرسنجیها، جنگ با ایران در میان رأیدهندگان آمریکایی به شدت نامحبوب است و برخی قانونگذاران جمهوریخواه نگرانیهایی را درباره هزینه اقتصادی جنگ، اهداف نامشخص آن و خطر تشدید گستردهتر تنشها در منطقه مطرح کردهاند. غیبت دو سناتور جمهوریخواه از جمله میچ مککانل که به علت بستری شدن در بیمارستان در جلسه حضور نداشت، در فراهم شدن زمینه تصویب این قطعنامه بیتأثیر نبود. آقای مککانل که پیشتر با چنین طرحهایی مخالفت کرده بود، با غیبت خود عملاً به حامیان قطعنامه کمک کرد . این موضوع نشان میدهد که حتی در میان رهبران جمهوریخواه نیز وحدت نظر درباره جنگ با ایران وجود ندارد. دموکراتها با بهرهبرداری از این شکاف، توانستند یک پیروزی سیاسی مهم را در سنا کسب کنند. گرگوری میکس، عضو ارشد کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان، تصویب این قطعنامه را «یک سرزنش مهم و دوحزبی علیه جنگ غیرقانونی و پرهزینه دونالد ترامپ با ایران» توصیف کرده و آن را نخستین گام برای پایان دادن همیشگی به جنگ دانست . با توجه به نزدیک شدن انتخابات میاندورهای، این پیروزی میتواند به عنوان یک برگ برنده در کارزار انتخاباتی دموکراتها مورد استفاده قرار گیرد.
واکنش تند ترامپ و راهبرد مقابله با کنگره
دونالد ترامپ شامگاه سهشنبه در شبکه اجتماعی خود، با لحنی تند و خشمگین به این رأیگیری واکنش نشان داد. او سناتورها را به «کمک به دشمن و دلگرمی دادن به او» متهم کرد و زمان رأیگیری را «نامناسب» خواند . ترامپ در این پست نوشت: «حالا که من دست و پای ایران را بستهام، در آستانه سقوط است، عملاً حاضر است هر چیزی به ما بدهد و برای نخستین بار در دهههای گذشته به ایالات متحده و رئیسجمهور آن احترام میگذارد، سنای ایالات متحده تصمیم میگیرد، با رأیگیری بیمعنا و در زمان نامناسب درباره قانون اختیارات جنگی به بزرگترین حامی تروریسم در جهان بگوید که ایالات متحده کاری که من با آنها میکنم را دوست ندارد و من باید متوقف شوم و با این کار به دشمن کمک کرده و دلگرمی داده است». ترامپ همچنین چهار سناتور جمهوریخواه را که در این رأیگیری با دموکراتها همراهی کرده بودند، «بازنده» خواند و با لحنی تهدیدآمیز نوشت: «این سناتورها فقط کار من را سختتر کردند، اما من این کار را به هر صورت ممکن تمام میکنم. چون همیشه کار را تمام کردهام» . این واکنش نشان میدهد که ترامپ این قطعنامه را یک چالش جدی برای قدرت اجرایی خود تلقی میکند و قصد دارد با تمام توان با آن مقابله کند.
با این حال، راهبرد ترامپ در برابر این قطعنامه، تکیه بر عدم الزام قانونی آن و نادیده گرفتن آن به عنوان یک اقدام نمادین است. او به خوبی میداند که این قطعنامه به امضای او نمیرسد و بنابراین نمیتواند او را ملزم به توقف جنگ کند. با این وجود، فشار سیاسی ناشی از تصویب این قطعنامه در هر دو مجلس، میتواند اختیارات او را در ادامه جنگ با ایران تحت تأثیر قرار دهد و او را در موقعیت دفاعی قرار دهد.
نقش جمهوریخواهان مخالف و تأثیر آن بر وحدت حزب
یکی از مهمترین جنبههای این ماجرا، همراهی چهار سناتور و چهار نماینده جمهوریخواه با دموکراتها برای تصویب این قطعنامه است . این همراهی، هرچند از نظر عددی محدود است، اما از نظر سیاسی بسیار پرمعناست و نشان از شکاف عمیق در حزب جمهوریخواه بر سر جنگ با ایران دارد. سناتورهایی مانند رند پال، لیزا مورکوفسکی، سوزان کالینز و بیل کسیدی با این رأی، عملاً در برابر رئیسجمهور خود ایستادند و مخالفت خود را با سیاستهای جنگی او اعلام کردند. در مجلس نمایندگان نیز چهار نماینده جمهوریخواه به نامهای توماس مسی، برایان فیتزپاتریک، تام بارت و وارن دیویدسون، همراه با تمام دموکراتها به این قطعنامه رأی مثبت دادند . این تعداد، هرچند در مقایسه با اکثریت جمهوریخواهان ناچیز است، اما به اندازهای است که جریان مخالف درون حزب را به نمایش بگذارد و نشان دهد که جنگ با ایران، حتی در میان هواداران ترامپ نیز محبوبیت ندارد.
این شکاف میتواند در آستانه انتخابات میاندورهای، برای جمهوریخواهان چالشبرانگیز باشد. از یک سو، آنها باید از رئیسجمهور خود حمایت کنند و از سوی دیگر، نمیتوانند خواست رأیدهندگانی که مخالف جنگ هستند را نادیده بگیرند . این دوگانگی، میتواند به کاهش آرای جمهوریخواهان در انتخابات پیشرو منجر شود و به نفع دموکراتها تمام شود.
پیامدهای قطعنامه برای مذاکرات و آینده جنگ با ایران
در کنار ابعاد حقوقی و سیاسی، این قطعنامه میتواند تأثیر مستقیمی بر روند مذاکرات و آینده جنگ با ایران داشته باشد. ترامپ در واکنش خود به این قطعنامه، با اشاره به اینکه «حالا که من دست و پای ایران را بستهام، در آستانه سقوط است»، نشان داد که همچنان به راهبرد فشار حداکثری خود پایبند است . با این حال، تصویب این قطعنامه در هر دو مجلس، میتواند به ایران این پیام را بدهد که حتی در درون حاکمیت آمریکا نیز مخالفتهایی با ادامه جنگ وجود دارد.
بر اساس گزارشها، همزمان با این تحولات، مذاکرات برای توافق آتشبس با ایران نیز در جریان است و ترامپ به تازگی خواستار تغییر چند بند از پیشنهاد توافق شده است تا آن را سختگیرانهتر کند . این تغییرات شامل تقویت بندهای مربوط به برنامه هستهای و اورانیوم غنیشده ایران است و ممکن است مذاکرات را چند روز دیگر به تأخیر بیندازد . در چنین شرایطی، قطعنامه کنگره میتواند به عنوان یک اهرم فشار بر ترامپ برای انعطافپذیری بیشتر در مذاکرات مورد استفاده قرار گیرد.
با این حال، کارشناسان معتقدند که این قطعنامه به تنهایی نمیتواند تغییری در سیاستهای جنگی آمریکا ایجاد کند و سرنوشت نهایی جنگ، همچنان در گرو تصمیمات کاخ سفید و نتیجه مذاکرات خواهد بود. آنچه مسلم است، فشار سیاسی بر ترامپ برای پایان دادن به جنگ، روز به روز در حال افزایش است و او برای حفظ موقعیت خود در آستانه انتخابات، نیاز به ارائه یک دستاورد دیپلماتیک در قبال ایران خواهد داشت .