آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
مردم تهران از روز سهشنبه هفته گذشته با واقعیت تازهای مواجه شدند؛ نانی که سالها بود با قیمت ثابتی خریداری میکردند، حالا با افزایشی بیسابقه روبرو شده است. بر اساس نرخهای جدید اعلامشده، قیمت انواع نان یارانهای از ابتدای تیرماه بین ۸۹ تا ۱۰۹ درصد گران شده و مردم باید برای خرید نان سنگک ۱۵ هزار و ۵۰۰ تومان، نان بربری ۱۰ هزار تومان، نان تافتون ۴ هزار و ۵۰۰ تومان و نان لواش ۲ هزار و ۷۰۰ تومان بپردازند. این افزایش قیمت در حالی رخ داده است که دولت اعلام کرده هدف از آن، نزدیککردن قیمت نان به هزینههای واقعی تولید و جلوگیری از چندنرخی شدن بازار است. با این حال، نانوایان معتقدند که حتی قیمتهای جدید نیز تمامی افزایش هزینههای تولید را پوشش نمیدهد و همچنان فاصله قابلتوجهی بین نرخ مصوب و هزینه واقعی پخت نان وجود دارد.
در سوی دیگر، مردم با نارضایتی از این تصمیم استقبال کردهاند. بسیاری از شهروندان، به ویژه اقشار ضعیف و کمدرآمد که نان قوت غالب آنهاست، از این افزایش قیمت ضربه خوردهاند و معتقدند که این سیاست، تأثیر سایر برنامههای حمایتی دولت مانند کالابرگ را خنثی کرده است. برای بررسی بازتاب این تصمیم در میان شهروندان، خبرنگار ما به میان تهرانیها رفت و روایتهای متفاوتی را از نقاط مختلف شهر ثبت کرد. از پیرمرد بازنشستهای که با حقوق ناچیز خود، دیگر توان خرید نان را ندارد تا مادری که نگران تأمین غذای فرزندانش است، همه از یک چیز میگویند؛ گرانی نان، سفرهها را کوچکتر کرده است.
در غرب تهران، حاج محمود، بازنشستهای که سالها در کارخانه کار کرده، با عصایی چوبی در صف نانوایی ایستاده و میگوید: «نان، تنها چیزی بود که میتوانستم برای سفره خانواده تهیه کنم. حالا که قیمت نان هم بالا رفته، دیگر نمیدانم چطور باید سر ماه را به سر برسانم.» در شرق تهران، مریم، مادر دو فرزند مدرسهای، با کیسه نان در دست، از نگرانیهایش میگوید: «نان که بخش اصلی انرژی بچههاست، حالا که گران شده، یعنی من باید از چیز دیگری کم کنم. انگار هر روز باید یک انتخاب سخت بین دو چیز ضروری انجام بدهم.» نانواها نیز از این وضعیت ناراضی هستند. یکی از نانواها در افسریه میگوید: «مردم فکر میکنند ما پول را در جیب خودمان میگذاریم، اما حقیقت چیز دیگری است. قیمت آرد، سوخت، برق و روغن بالا رفته و ما هم مثل آنها در فشار هستیم.»
حالا باید دید که این افزایش قیمت، آیا واقعاً به نظم بازار کمک خواهد کرد یا اینکه تنها بار جدیدی بر دوش اقشار ضعیف جامعه خواهد بود. آنچه مسلم است، نان همچنان یکی از اصلیترین دغدغههای سفره ایرانیان است و هر تغییری در قیمت آن، واکنشهای گستردهای را به همراه خواهد داشت.
جزئیات افزایش قیمت و تأثیر آن بر سفره مردم
بر اساس نرخهای جدید، افزایش قیمت انواع نان به شرح زیر است: نان لواش با رشد حدود ۹۳ درصدی از ۱۴۰۰ به ۲۷۰۰ تومان رسیده است. نان بربری با افزایش نزدیک به ۸۹ درصدی از ۵۳۰۰ به ۱۰ هزار تومان افزایش یافته است. نان تافتون با رشد حدود ۹۶ درصدی از ۲۳۰۰ به ۴۵۰۰ تومان رسیده و نان سنگک نیز با افزایش بیش از ۱۰۹ درصدی از ۷۴۰۰ به ۱۵ هزار و ۵۰۰ تومان رسیده است. این افزایش قیمت در شرایطی رخ داده است که از ابتدای سال، هزینههای نانواییها به شکل محسوسی افزایش یافته است. دستمزد نیروی کار، حق بیمه، اجارهبهای واحدهای صنفی، هزینه تعمیر و نگهداری تجهیزات و سایر هزینههای جاری، فشار قابلتوجهی بر واحدهای نانوایی وارد کرده است. به گفته فعالان این صنف، در حالی که بسیاری از هزینههای تولید متناسب با تورم رشد کردهاند، قیمت نان طی مدت طولانی بدون تغییر مانده بود و همین موضوع موجب کاهش حاشیه سود نانوایان شده بود. با این حال، این افزایش قیمت، ضربه سنگینی به سفره اقشار کمدرآمد وارد کرده است. نان به عنوان قوت غالب بسیاری از خانوادههای ایرانی، حالا با قیمتهای جدید، سهم بیشتری از بودجه ماهانه آنها را به خود اختصاص میدهد و ممکن است باعث شود که آنها از سایر اقلام ضروری مانند گوشت، میوه و سبزیجات بکاهند.
واکنش نانوایان؛ افزایش قیمت کافی نیست
محمدجواد کرمی، رئیس کارگروه آرد و نان اتاق اصناف ایران، معتقد است که اصلاح قیمت نان برای نزدیکشدن نرخها به واقعیت اقتصادی ضروری بوده، اما حتی قیمتهای جدید نیز نتوانسته رضایت کامل نانوایان را جلب کند. از نگاه او، قیمت نان همچنان بهصورت دستوری تعیین میشود و فاصله آن با هزینههای واقعی تولید پابرجاست. نانواها نیز از این وضعیت ناراضی هستند. یکی از نانواها در افسریه میگوید: «قیمت آرد، سوخت، برق و روغن بالا رفته و ما هم مثل مردم در فشار هستیم. وقتی قیمت نان بالا میرود، ما هم با اعتراض مردم و نگاههای تندشان روبرو میشویم. انگار ما مقصر این گرانی هستیم در حالی که ما هم فقط یک حلقه از این زنجیره درهمشکسته هستیم.» برخی نانواها نیز معتقدند که با وجود این افزایش قیمت، هنوز فاصله قابلتوجهی میان هزینه واقعی تولید و نرخ مصوب وجود دارد و این موضوع باعث میشود که بسیاری از نانواییها نتوانند به فعالیت خود ادامه دهند و مجبور به تعطیلی شوند.
کیفیت پایین نان و رفتار نامناسب نانواها
یکی از مهمترین دغدغههای شهروندان، کیفیت پایین نان و رفتار نامناسب برخی نانواهاست. بسیاری از مردم از کوچکشدن اندازه نانها، خشک بودن آنها و همچنین رفتار پرخاشگرانه نانواها گلایه دارند. در برخی نانواییها، نانهای با کیفیت بهتر را برای مشتریان خاص نگه میدارند و نانهای نامرغوب را به مردم عادی میدهند. یکی از شهروندان در جنوب تهران میگوید: «هرچه قیمتها بالاتر میرود، نانها کوچکتر میشوند.
از طرفی نمیشود نان را از سفره حذف کرد؛ اگر چیزی هم برای خوردن نباشد، نان که هست.» این موضوع نشان میدهد که افزایش قیمت، نه تنها به بهبود کیفیت نان منجر نشده، بلکه در برخی موارد، کیفیت نیز کاهش یافته است. همچنین گزارشهایی از استفاده از دو کارتخوان در نانواییها و فروش نان با قیمتهای بالاتر از نرخ مصوب وجود دارد که نشان از بینظمی در این بازار دارد. مسئولان صنفی تأکید کردهاند که با تشدید نظارتها، از فروش نان بالاتر یا پایینتر از نرخ مصوب جلوگیری خواهند کرد.
تأثیر بر اقشار ضعیف و بازنشستگان
افزایش قیمت نان، بیشترین تأثیر را بر اقشار ضعیف و کمدرآمد جامعه، به ویژه بازنشستگان، گذاشته است. حاج محمود، بازنشستهای که سالها در کارخانه کار کرده، با حقوق ناچیز بازنشستگی، حالا با گرانی نان نیز روبرو شده است. او میگوید: «حقوقم کفاف هیچ چیز را نمیدهد. اجاره خانه، دوا و دکتر… حالا که قیمت نان هم بالا رفته، دیگر نمیدانم چطور باید سر ماه را به سر برسانم.» بسیاری از بازنشستگان که نان قوت غالب آنهاست،
با این افزایش قیمت، توانایی خرید سایر اقلام ضروری را از دست دادهاند و مجبورند از گوشت، میوه و سبزیجات بکاهند تا بتوانند نان مورد نیاز خود را تأمین کنند. این موضوع، نشان از عمق فاجعه اقتصادی برای این قشر از جامعه دارد. کارشناسان اقتصادی معتقدند که افزایش قیمت نان، در کنار سایر افزایشهای قیمت در ماههای اخیر، میتواند به کاهش شدید قدرت خرید مردم و افزایش فقر در جامعه منجر شود و دولت باید به فکر راهکارهای جبرانی برای حمایت از اقشار ضعیف باشد.
نظارت و جلوگیری از تخلفات
مسئولان صنفی تأکید میکنند که هدف از تعیین نرخهای جدید، ایجاد نظم در بازار و جلوگیری از چندنرخیشدن نان است. حمیدرضا رستگار، رئیس اتاق اصناف تهران، اعلام کرده که اجرای نرخهای جدید با تشدید نظارتها همراه خواهد بود تا از فروش نان بالاتر یا پایینتر از نرخ مصوب جلوگیری شود. با این حال، گزارشهای میدانی نشان میدهد که در بسیاری از نانواییها، همچنان نظارت کافی وجود ندارد و برخی نانواها با استفاده از ترفندهای مختلف، نان را با قیمتهای بالاتر از نرخ مصوب به فروش میرسانند. همچنین استفاده از دو کارتخوان در نانواییها، یکی از روشهای رایج برای دور زدن قانون است که نیاز به برخورد جدی دارد.
یارانه نان نیز از طریق سامانه «نانینو» پرداخت و مدیریت میشود. در این سامانه، میزان فروش هر واحد ثبت شده و مبالغ حمایتی متناسب با عملکرد نانوایی به آن اختصاص مییابد. با این حال، نانواها معتقدند که این سیستم نیز با مشکلاتی روبرو است و نیاز به بهبود دارد تا بتواند به طور مؤثر از تولیدکنندگان حمایت کند.