آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
بامداد امروز چهارشنبه، منطقه جنوب ایران شاهد یکی از سنگینترین حملات نظامی از سوی ایالات متحده در سالهای اخیر بود. ستاد فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) با صدور بیانیهای رسمی، از آغاز مجموعهای از حملات قدرتمند علیه ایران خبر داد و اعلام کرد که این حملات در پاسخ به هدف قرار دادن سه نفتکش تجاری در تنگه هرمز انجام میشود. در بیانیه سنتکام آمده است: «نیروهای فرماندهی مرکزی آمریکا، مجموعهای از حملات قدرتمند را علیه ایران آغاز کردهاند تا هزینه سنگینی بابت هدف قرار دادن و حمله به کشتیرانی تجاری با خدمه غیرنظامی بیگناه در یک آبراه بینالمللی بر تهران تحمیل کنند.» این حملات، نخستین درگیری مستقیم نظامی میان دو کشور از زمان تبادل آتش چند هفته پیش است.
دقایقی پس از اعلام این بیانیه، کاربران شبکههای اجتماعی و خبرنگاران محلی از شنیده شدن صدای چندین انفجار مهیب در مناطق مختلف جنوب کشور خبر دادند. خبرگزاری صداوسیما و خبرگزاری مهر نیز شنیده شدن صدای انفجار در محدوده روستای «طاهرویی» شهرستان سیریک، بندرعباس و جزیره قشم را تأیید کردند. بر اساس گزارشهای اولیه، دستکم ۲۰ انفجار در مناطق مختلف سواحل جنوبی کشور رخ داده است. برخی منابع غیررسمی از هدف قرار گرفتن تأسیسات پدافند هوایی، سامانههای نظارتی ساحلی، تأسیسات موشکهای زمینبههوا و موشکهای کروز ضدکشتی، تأسیسات پرتاب پهپاد و حتی تأسیسات بندری ایران خبر میدهند.
در همین حال، وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی با صدور بیانیهای شدیداللحن، اقدام آمریکا در لغو تعلیق موقت تحریم فروش نفت ایران و حملات نظامی را «نقض فاحش بند ۱۰ یادداشت تفاهم اسلامآباد» دانست و مسئولیت پیامدهای این عهدشکنی را متوجه دولت آمریکا دانست. این در حالی است که کمتر از ۲۰ روز از امضای یادداشت تفاهم اسلامآباد (۲۸ خرداد) میگذرد که بر اساس آن، ایران و آمریکا توافق کرده بودند که به جنگ پایان دهند و مذاکرات برای توافقی گستردهتر را آغاز کنند. با این حال، حملات اخیر به نفتکشها و پاسخ نظامی آمریکا، این تفاهمنامه شکننده را به خطر انداخته است.
گزارشهای غیررسمی همچنین از آتشسوزی تعدادی قایق تندرو در مناطق هدفگذاریشده حکایت دارد. وال استریت ژورنال نیز به نقل از مقامات آمریکایی گزارش داده که کشتیهای جنگی ایالات متحده در حالت آمادهباش کامل برای بازگرداندن محاصره بر بنادر ایران قرار دارند. اگر شما هم از دنبالکنندگان تحولات سیاسی و نظامی منطقه هستید، این گزارش را تا انتها دنبال کنید. ما در ادامه به تحلیل ابعاد مختلف این حملات، واکنشهای رسمی ایران، پیامدهای احتمالی بر تفاهمنامه اسلامآباد و چشمانداز آینده درگیریها پرداختهایم.
ابعاد نظامی حملات سنتکام و اهداف آن
بر اساس گزارش اکسیوس و منابع نظامی، حملات سنتکام به ایران با دقت و هدفمندی بالا انجام شده و اهدافی استراتژیک را در سواحل جنوبی کشور هدف قرار داده است. این اهداف شامل سامانههای پدافند هوایی (که برای مقابله با حملات هوایی و موشکی ایران ضروری هستند)، سامانههای نظارتی ساحلی (که به ایران امکان رصد تردد کشتیها در تنگه هرمز را میدهند)، تأسیسات موشکهای زمینبههوا و موشکهای کروز ضدکشتی (که تهدید اصلی برای کشتیهای تجاری و جنگی در منطقه محسوب میشوند)، تأسیسات پرتاب پهپاد و حتی تأسیسات بندری بوده است. انتخاب این اهداف، نشان از یک راهبرد دقیق برای تضعیف تواناییهای نظامی ایران در منطقه و کاهش توانایی آن برای تهدید کشتیرانی بینالمللی دارد. با این حال، عدم حمله به تأسیسات هستهای یا زیرساختهای حیاتی، نشان از تمایل آمریکا به تنشزدایی و جلوگیری از گسترش درگیری دارد.
واکنش ایران؛ از بیانیه تند تا تهدید به اقدام متقابل
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی با صدور بیانیهای شدیداللحن، اقدام آمریکا در لغو تعلیق موقت تحریم فروش نفت ایران و حملات نظامی را «نقض فاحش بند ۱۰ یادداشت تفاهم اسلامآباد» دانست و مسئولیت پیامدهای این عهدشکنی را متوجه دولت آمریکا دانست. ایران همچنین با اشاره به حسن نیت خود در اجرای تعهداتش طی ۲۰ روز گذشته، از عادت همیشگی آمریکا در نقض تعهدات و توجیه آنها با بهانههای گوناگون انتقاد کرد. وزارت خارجه ایران در پایان بیانیه خود، ضمن هشدار نسبت به تبعات پیمانشکنی آمریکا، تأکید کرد که هر اقدامی را که برای صیانت از منافع و امنیت ملی خود ضروری بداند، اتخاذ خواهد کرد. این بیانیه، هرچند تند و هشداردهنده است، اما به طور مستقیم تهدیدی به خروج از برجام یا تشدید تنشهای نظامی نکرده است و به نظر میرسد ایران در حال بررسی گزینههای خود است.
تأثیر حملات بر تفاهمنامه اسلامآباد و مذاکرات
کمتر از ۲۰ روز از امضای یادداشت تفاهم اسلامآباد (۲۸ خرداد) میگذرد که بر اساس آن، ایران و آمریکا توافق کرده بودند که به جنگ پایان دهند و مذاکرات برای توافقی گستردهتر را آغاز کنند. با این حال، حملات اخیر به نفتکشها و پاسخ نظامی آمریکا، این تفاهمنامه شکننده را به شدت به خطر انداخته است. وزارت خارجه ایران این اقدامات آمریکا را «نقض صریح بند ۱۰» این تفاهمنامه دانسته است. با توجه به اینکه هر دو طرف در حال مذاکره برای توافقی گستردهتر بودند، این حملات میتواند اعتماد را به طور کامل از بین ببرد و مذاکرات را به طور کامل متوقف کند. با این حال، یک مقام آمریکایی به سیانان گفته است که حملات سنتکام ادامه خواهد یافت، که این موضوع میتواند به معنای پایان کامل تفاهمنامه اسلامآباد باشد.
وضعیت میدانی و تأثیر آن بر امنیت انرژی منطقه
وقوع بیش از ۲۰ انفجار در مناطق سیریک، قشم و بندرعباس، نه تنها یک ضربه نظامی به زیرساختهای دفاعی ایران است، بلکه میتواند تأثیرات گستردهای بر امنیت انرژی منطقه داشته باشد. تنگه هرمز به عنوان یکی از مهمترین گلوگاههای انرژی جهان، روزانه حدود ۲۰ درصد از مصرف جهانی نفت را عبور میدهد و هرگونه درگیری نظامی در این منطقه، میتواند به اختلال در عرضه انرژی و افزایش قیمت نفت و گاز در سطح جهانی منجر شود. وال استریت ژورنال نیز به نقل از مقامات آمریکایی گزارش داده که کشتیهای جنگی ایالات متحده در حالت آمادهباش کامل برای بازگرداندن محاصره بر بنادر ایران قرار دارند که این موضوع، میتواند تنشها را به سطح بالاتری برساند.
چشمانداز آینده؛ آیا درگیری گستردهتر در راه است؟
با توجه به حملات نظامی آمریکا و واکنش تند ایران، نگرانیها درباره آغاز یک درگیری گستردهتر در منطقه به شدت افزایش یافته است. ایالات متحده با این حملات، پیام روشنی به تهران ارسال کرده است که هرگونه اقدام خصمانه در منطقه، با پاسخ قاطع روبرو خواهد شد. با این حال، هر دو طرف به نظر میرسد که به دنبال جلوگیری از یک جنگ تمامعیار هستند. ایران نیز در بیانیه خود، به طور مستقیم تهدیدی به اقدام نظامی متقابل نکرده است و به نظر میرسد که ترجیح میدهد از طریق دیپلماتیک و حقوقی، به این اقدامات پاسخ دهد. با این وجود، با توجه به وعده سنتکام مبنی بر ادامه حملات، و اعلام آمادهباش کشتیهای جنگی آمریکا برای بازگرداندن محاصره، خطر بروز یک درگیری طولانیمدت و گستردهتر در منطقه، بسیار جدی است.