آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
احمد الشرع، رئیسجمهور سوریه، در اظهاراتی که میتواند معادلات جدیدی را در خاورمیانه رقم بزند، تأکید کرد که کشورش هرگز نباید مجبور باشد میان جاهطلبیهای اسرائیل و ایران در منطقه یکی را انتخاب کند. او با تأکید بر لزوم سیاست و هویت مستقل برای منطقه، از تلاش دمشق برای دستیابی به یک توافق امنیتی با اسرائیل خبر داد و گفت که این توافق میتواند زمینهساز صلحی جامع میان دو کشور شود، بدون آنکه سوریه از ادعای خود بر بلندیهای جولان چشمپوشی کند. این اظهارات، در حالی مطرح میشود که سوریه پس از سقوط نظام بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴ و روی کار آمدن دولت انتقالی به رهبری الشرع، در مسیری جدید گام برداشته است. الشرع که پیشتر به عنوان رهبر هیئت تحریرالشام شناخته میشد، اکنون در مقام رئیسجمهور سوریه، به دنبال تعریف روابطی نو با همسایگان و قدرتهای منطقهای است.
موضع گیری الشرع درباره بلندیهای جولان، نشان از تداوم ادعای تاریخی سوریه بر این منطقه دارد که از سال ۱۹۶۷ در اشغال اسرائیل است. با این حال، اعلام آمادگی برای مذاکره امنیتی با اسرائیل، گامی غیرمنتظره و رو به جلو در روابط دو کشور محسوب میشود و میتواند به تغییرات اساسی در معادلات منطقه منجر شود. سوریه در سالهای اخیر، به صحنه رقابت میان ایران و اسرائیل تبدیل شده بود. ایران با حمایت از نظام پیشین اسد، حضور نظامی گستردهای در این کشور داشت و اسرائیل نیز با حملات مکرر به اهداف ایرانی در سوریه، به دنبال محدود کردن این حضور بود. حالا الشرع با این موضع، به دنبال خروج سوریه از این بازی بزرگ و اتخاذ سیاستی مستقلتر است.
این اظهارات، در کنار تلاشهای دیپلماتیک اخیر سوریه برای برقراری روابط با کشورهای عربی و غربی، نشان از تغییر راهبردی در سیاست خارجی دمشق دارد. به نظر میرسد که دولت جدید سوریه، به دنبال بازسازی روابط خود با جهان عرب و غرب و همچنین مدیریت روابط با جمهوری اسلامی و اسرائیل بر اساس منافع ملی خود است. با این حال، تحقق یک توافق امنیتی با اسرائیل، با چالشهای بزرگی روبرو است. موضوع بلندیهای جولان و اصرار سوریه بر بازپسگیری آن، یکی از مهمترین موانع بر سر راه هرگونه توافق است. همچنین، اسرائیل نیز با توجه به بیثباتی داخلی سوریه و حضور گروههای مختلف مسلح، ممکن است با احتیاط به این پیشنهاد نگاه کند.
در سطح منطقهای، این موضعگیری الشرع میتواند با واکنشهای مختلفی روبرو شود. برخی کشورهای عربی که به دنبال عادیسازی روابط با اسرائیل هستند، ممکن است از این رویکرد استقبال کنند، در حالی که ایران و متحدانش، این اقدام را یک حرکت خصمانه تلقی خواهند کرد و آن را خلاف محور هلال شیعی میدانند. در نهایت، اظهارات الشرع، یک بازی دوگانه و پیچیده را در سیاست خارجی سوریه به تصویر میکشد. او همزمان بر حقوق تاریخی سوریه بر جولان تأکید دارد و از آمادگی برای توافق با اسرائیل سخن میگوید. موفقیت این استراتژی، به توانایی دولت جدید سوریه در ایجاد تعادل میان فشارهای داخلی و بینالمللی و همچنین حفظ منافع ملی خود بستگی دارد.
سیاست خارجی جدید سوریه و موضع در قبال ایران و اسرائیل
اظهارات احمد الشرع، نشان از یک تغییر استراتژیک در سیاست خارجی سوریه دارد. دولت جدید سوریه به دنبال خروج از تقابل صرف با اسرائیل و وابستگی کامل به ایران است و راهی میانه را پیش گرفته است. این رویکرد، میتواند به کاهش تنشها در منطقه و بازگشت سوریه به اتحادیه عرب و روابط با غرب کمک کند. با این حال، اجرای این سیاست، به ویژه با توجه به نفوذ گسترده ایران در سوریه و واکنش احتمالی متحدان منطقهای، با چالشهای جدی روبرو خواهد بود.
بلندیهای جولان؛ مانعی بر سر راه صلح یا اهرم مذاکره؟
تأکید الشرع بر عدم چشمپوشی از ادعای سوریه بر بلندیهای جولان، یک پیام دوگانه دارد. از یک سو، او با این موضع، به افکار عمومی داخلی و ملیگرایان سوریه نشان میدهد که از حقوق ارضی کشور دست برنمیدارد. از سوی دیگر، این موضوع میتواند به عنوان یک اهرم فشار در مذاکرات با اسرائیل و کشورهای غربی مورد استفاده قرار گیرد. تجربه تاریخی نشان داده است که موضوع جولان، یکی از مهمترین موانع بر سر راه صلح سوریه و اسرائیل بوده است و حل آن، نیازمند امتیازات متقابل دو طرف است.
نقش احمد الشرع و پیشینه او در سیاست جدید سوریه
احمد الشرع، که پیشتر به عنوان رهبر هیئت تحریرالشام شناخته میشد، در سالهای اخیر تلاش کرده است تا چهرهای معتدلتر از خود به نمایش بگذارد. او پس از به دست گرفتن قدرت در سوریه، بر لزوم مصالحه ملی، حفاظت از اقلیتها و مبارزه با فساد تأکید کرده است. این رویکرد، در کنار تغییر در سیاست خارجی، نشان از تلاش او برای کسب مشروعیت بینالمللی و داخلی دارد. با این حال، پیشینه این رهبر در گروههای شورشی، همچنان یک چالش بزرگ برای اعتمادسازی با برخی از کشورهای منطقه و جهان است.
واکنشهای احتمالی ایران و اسرائیل به موضع الشرع
اظهارات الشرع، میتواند واکنشهای متفاوتی را از سوی جمهوری اسلامی و اسرائیل به دنبال داشته باشد. ایران که در سالهای اخیر هزینههای زیادی را در سوریه متحمل شده است، احتمالاً از رویکرد جدید دمشق نگران خواهد شد و تلاش میکند تا نفوذ خود را در این کشور حفظ کند. در مقابل، اسرائیل که همواره خواستار خروج جمهوری اسلامی از سوریه بوده است، ممکن است از این اظهارات استقبال کند، اما با توجه به بدبینی نسبت به دولت جدید سوریه، اقدامات عملی را برای راستیآزمایی خواستار شود.
آینده روابط سوریه و اسرائیل
با توجه به اظهارات الشرع، میتوان به آینده روابط سوریه و اسرائیل تا حدودی خوشبین بود. با این حال، راه رسیدن به یک صلح جامع و پایدار، طولانی و پر از مانع است. موضوع بلندیهای جولان، حضور گروههای مختلف مسلح در سوریه، و همچنین نگرانیهای امنیتی اسرائیل، از جمله موانع اصلی بر سر راه این مسیر هستند. موفقیت این روند، به اراده واقعی دو طرف، حمایت جامعه بینالمللی و همچنین تحولات داخلی هر دو کشور بستگی دارد.