آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با طرح یک شرط کلیدی، معادلات جدیدی را در روابط خاورمیانه رقم زده است. بر اساس گزارش آکسیوس، ترامپ اعلام کرده که توافق هستهای غیرنظامی پیشنهادی ایالات متحده با عربستان سعودی، منوط به پیوستن ریاض به پیمانهای ابراهیم و امضای توافقنامه صلح با اسرائیل خواهد بود. این شرط، در حالی مطرح میشود که انتظار میرود این توافقنامه این هفته بدون هیچ شرط یا بندی که عادیسازی روابط عربستان و اسرائیل را الزامی کند، به کنگره ارائه شود. این موضعگیری ترامپ، نشان از عزم جدی واشنگتن برای ایجاد یک محور راهبردی جدید در منطقه با محوریت اسرائیل و کشورهای عربی دارد. پیمانهای ابراهیم که در سال ۲۰۲۰ با میانجیگری آمریکا میان اسرائیل و چند کشور عربی امضا شد، اکنون با هدف گسترش دامنه خود، عربستان سعودی را به عنوان یک هدف کلیدی در نظر گرفته است. با توجه به جایگاه ویژه عربستان در جهان عرب و اسلام، پیوستن این کشور به پیمانهای ابراهیم میتواند یک نقطه عطف تاریخی در روابط اسرائیل و جهان عرب باشد.
با این حال، تناقضی در اظهارات و اخبار منتشرشده وجود دارد. در حالی که ترامپ بر شرط عادیسازی روابط عربستان و اسرائیل برای توافق هستهای تأکید دارد، گزارش آکسیوس حاکی از آن است که توافقنامه هستهای بدون شرط عادیسازی به کنگره ارائه خواهد شد. این تناقض، میتواند ناشی از یک استراتژی دوگانه یا مذاکرات پشتپرده برای کسب امتیازات بیشتر از سوی عربستان باشد. برنامه هستهای غیرنظامی عربستان، یکی از مهمترین اهداف راهبردی ریاض در سالهای اخیر است. عربستان به دنبال توسعه انرژی هستهای برای تنوعبخشی به منابع انرژی خود و کاهش وابستگی به نفت است. با این حال، نگرانیهای بینالمللی درباره احتمال انحراف این برنامه به سمت اهداف نظامی، همواره مانعی بر سر راه این توافق بوده است. آمریکا با طرح شرط عادیسازی روابط با اسرائیل، به دنبال تضمین امنیت اسرائیل و همچنین ایجاد یک ائتلاف قوی علیه ایران است.
اسرائیل نیز از دیرباز به دنبال گسترش روابط خود با کشورهای عربی بوده است و عادیسازی روابط با عربستان سعودی، بزرگترین دستاورد دیپلماتیک این رژیم محسوب میشود. اسرائیل امیدوار است که با این توافق، بتواند به اهداف خود در منطقه، از جمله مقابله با نفوذ ایران و توسعه همکاریهای اقتصادی و امنیتی، دست یابد. با این حال، عربستان سعودی نیز با چالشهای داخلی و منطقهای برای پذیرش این شرط مواجه است و باید منافع خود را به دقت ارزیابی کند. این تحولات، در حالی رخ میدهد که تنشهای میان ایران و آمریکا و اسرائیل در بالاترین سطح خود قرار دارد. هرگونه توافق هستهای با عربستان، میتواند موازنه قدرت در منطقه را به نفع اسرائیل و متحدانش تغییر دهد و ایران را در موقعیت ضعف قرار دهد. تهران نیز به این تحولات با دقت نگاه میکند و احتمالاً به دنبال راههایی برای مقابله با این ائتلاف جدید خواهد بود. در نهایت، باید منتظر ماند و دید که آیا این توافق هستهای با شرط عادیسازی روابط عربستان و اسرائیل نهایی خواهد شد یا اینکه تناقضهای موجود، مانعی بر سر راه این توافق ایجاد خواهد کرد. آنچه مسلم است، این است که منطقه خاورمیانه در آستانه یک تحول بزرگ سیاسی و امنیتی قرار دارد.
ابعاد راهبردی شرط ترامپ
شرط ترامپ برای پیوستن عربستان به پیمانهای ابراهیم، یک اقدام راهبردی برای ایجاد یک ائتلاف منطقهای قدرتمند علیه ایران است. با پیوستن عربستان به این پیمان، محور اسرائیل و کشورهای عربی مخالف ایران، تقویت خواهد شد و ایالات متحده میتواند با اطمینان بیشتری، سیاستهای خود را در منطقه پیش ببرد. این شرط، همچنین به اسرائیل این امکان را میدهد که به یکی از مهمترین اهداف دیپلماتیک خود دست یابد.
تناقض در مواضع و اهداف آمریکا
تناقض میان شرط ترامپ و گزارش آکسیوس مبنی بر ارائه توافقنامه بدون شرط به کنگره، نشان از یک رویکرد دوگانه در سیاست خارجی آمریکا دارد. از یک سو، واشنگتن با طرح این شرط، به دنبال کسب امتیاز از عربستان است و از سوی دیگر، با ارائه توافقنامه بدون شرط، به دنبال حفظ انعطافپذیری و جلوگیری از شکست مذاکرات است. این تناقض، میتواند به عنوان یک بازی سیاسی و دیپلماتیک برای فشار بر عربستان تفسیر شود.
تأثیر بر روابط عربستان و اسرائیل
عادیسازی روابط عربستان و اسرائیل، یک تحول تاریخی و بیسابقه در خاورمیانه خواهد بود. این رویداد، میتواند به کاهش تنشها در منطقه، افزایش همکاریهای اقتصادی و امنیتی، و تغییر موازنه قدرت به نفع اسرائیل و متحدانش منجر شود. با این حال، عربستان سعودی با توجه به جایگاه خود در بین کشور های اسلامی و مسئله فلسطین، با چالشهای داخلی و منطقهای برای پذیرش این شرط مواجه است.
پیامدهای توافق هستهای بر برنامه هستهای ایران
هرگونه توافق هستهای با عربستان، میتواند برنامه هستهای ایران را تحت تأثیر قرار دهد. ایران همواره بر حق خود برای توسعه برنامه هستهای صلحآمیز تأکید داشته است و هرگونه تسهیل در برنامه هستهای عربستان را به عنوان یک تهدید برای امنیت ملی خود تلقی خواهد کرد. این موضوع، میتواند به تشدید تنشها و افزایش رقابت هستهای در منطقه منجر شود.
سناریوهای محتمل
با توجه به پیچیدگیهای این پرونده، چند سناریو قابل تصور است.
- سناریوی اول، نهایی شدن توافق با شرط عادیسازی روابط است که میتواند به یک تغییر اساسی در معادلات منطقه منجر شود.
- سناریوی دوم، ارائه توافقنامه بدون شرط به کنگره و سپس مذاکرات بیشتر برای کسب امتیازات از عربستان است.
- سناریوی سوم، شکست مذاکرات و ادامه وضعیت موجود است. به نظر میرسد با توجه به عزم جدی آمریکا و اسرائیل، سناریوی اول، محتملترین گزینه باشد.