آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
شبکه خبری CNN، بامداد امروز در گزارشی اختصاصی، از یک تحول بزرگ در سیاستهای هستهای خاورمیانه خبر داد. به گزارش این شبکه، دولت دونالد ترامپ بهطور اولیه با اعطای مجوز به عربستان سعودی برای غنیسازی اورانیوم در چارچوب برنامه هستهای غیرنظامی این کشور موافقت کرده است. این اقدام، که در پیشنویس یک توافق هستهای میان واشنگتن و ریاض گنجانده شده، اکنون در انتظار امضای نهایی رئیسجمهور آمریکا است. این تصمیم، در صورت نهایی شدن، میتواند تعادل قدرت در خاورمیانه را به شدت تحت تأثیر قرار دهد. عربستان سعودی که همواره به دنبال توسعهی برنامه هستهای غیرنظامی خود بوده، با کسب این مجوز، گامی بلند در مسیر استقلال انرژی و کاهش وابستگی به نفت برخواهد داشت. با این حال، این اقدام نگرانیهای جدی را در مورد گسترش سلاحهای هستهای در منطقه و تشدید رقابتهای هستهای با ایران، به همراه خواهد داشت.
افشای این خبر، در شرایطی صورت میگیرد که روابط آمریکا و عربستان در سالهای اخیر، با وجود فراز و نشیبهای فراوان، همچنان بر پایهی منافع مشترک استوار بوده است. با امضای این توافق، واشنگتن گام مهمی در جهت تحکیم روابط راهبردی خود با ریاض برداشته و در عین حال، به رقیب منطقهای ایران، یک برگ برندهی بزرگ داده است. از سوی دیگر، این اقدام میتواند به عنوان پاسخی به برنامهی هستهای ایران و افزایش نگرانیهای امنیتی عربستان تلقی شود. عربستان سعودی، سالهاست که در تلاش برای ساخت نیروگاههای هستهای با همکاری آمریکا و سایر کشورها بوده است. با این حال، یکی از موانع اصلی بر سر راه این همکاری، مخالفت آمریکا با غنیسازی اورانیوم در داخل خاک عربستان بوده است. واشنگتن همواره نگران بوده که فناوری غنیسازی، بتواند برای تولید سلاح هستهای نیز مورد استفاده قرار گیرد. اما به نظر میرسد که با تغییر موضع دولت ترامپ، این مانع نیز برداشته شده است.
این خبر، واکنشهای گستردهای را در میان کارشناسان و تحلیلگران مسائل خاورمیانه برانگیخته است. برخی از کارشناسان، این اقدام را یک گام خطرناک در جهت گسترش سلاحهای هستهای در منطقه و تشدید رقابتهای نظامی میدانند و معتقدند که این تصمیم، میتواند به یک مسابقهی تسلیحاتی هستهای در خاورمیانه دامن بزند. در مقابل، برخی دیگر، این اقدام را یک حرکت مثبت برای ایجاد توازن در برابر ایران و تضمین امنیت انرژی عربستان ارزیابی میکنند. اسرائیل، که همواره به عنوان یک بازیگر کلیدی در معادلات امنیتی منطقه شناخته میشود، بدونشک با نگرانی به این تحولات خواهد نگریست. تلآویو که پیشتر نیز با برنامهی هستهای ایران مخالفت کرده بود، به طور طبیعی با هرگونه غنیسازی اورانیوم در عربستان نیز مخالفت خواهد کرد و ممکن است به دنبال راههایی برای متقاعد کردن آمریکا برای لغو یا تعدیل این تصمیم باشد.
ایران نیز که سالها است با تحریمهای شدید و فشارهای بینالمللی برای محدود کردن برنامه هستهای خود روبرو بوده، این اقدام را محکوم خواهد کرد و آن را نشانهای از سیاستهای دوگانهی آمریکا در قبال برنامههای هستهای در منطقه خواهد دانست. این موضوع، میتواند به تشدید تنشها و افزایش بیاعتمادی میان تهران و واشنگتن منجر شود. با این حال، تا زمانی که این توافق به امضای نهایی ترامپ نرسیده، همچنان ابهامات زیادی در مورد جزئیات آن وجود دارد. باید منتظر ماند و دید که آیا این اقدام، نهایی خواهد شد و چه تأثیری بر آیندهی معادلات انرژی و امنیت در خاورمیانه خواهد داشت. یکچیز قطعی است: این تصمیم، منطقه را وارد فاز جدیدی از رقابتهای هستهای خواهد کرد.
تحلیل چارچوب توافق و تعهدات احتمالی عربستان
بر اساس گزارش سیانان، این توافق، شامل اعطای مجوز به عربستان برای غنیسازی اورانیوم در چارچوب برنامه هستهای غیرنظامی است. با این حال، مشخص نیست که این مجوز، با چه محدودیتها و نظارتهایی همراه خواهد بود. احتمالاً آمریکا، به عنوان بخشی از این توافق، بر رعایت کامل پادمانهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی و شفافیت کامل در برنامهی هستهای عربستان تأکید خواهد کرد. همچنین، ممکن است تعهداتی مبنی بر عدم استفاده از این فناوری برای اهداف نظامی، از سوی ریاض ارائه شود.
پیامدهای امنیتی و ژئوپلیتیکی برای منطقه
غنیسازی اورانیوم توسط عربستان، میتواند به عنوان یک اقدام متقابل در برابر برنامهی هستهای ایران تلقی شود و به تشدید رقابتهای منطقهای دامن بزند. این موضوع، میتواند باعث شود که سایر کشورهای منطقه نیز به فکر توسعهی برنامههای هستهای خود بیفتند و یک مسابقهی تسلیحاتی هستهای جدید در خاورمیانه شکل گیرد. همچنین، اسرائیل که تاکنون سیاست «ابهام هستهای» را در پیش گرفته است، ممکن است تحت فشار بیشتری قرار گیرد و سیاستهای خود را در این زمینه تغییر دهد.
تأثیر بر روابط عربستان و ایران
این تصمیم، تأثیر مستقیمی بر روابط عربستان و ایران خواهد داشت. تهران، که همواره از برنامهی هستهای عربستان به عنوان یک تهدید یاد کرده است، این اقدام را یک حرکت خصمانه از سوی واشنگتن و ریاض تلقی خواهد کرد و احتمالاً به تلافی آن، برنامهی هستهای خود را تشدید خواهد کرد. این موضوع، میتواند به افزایش تنشها و کاهش شانس هرگونه مذاکرهی سازنده میان دو کشور منجر شود.
واکنش اسرائیل و سناریوهای احتمالی
اسرائیل، به عنوان قدرتی که منافع امنیتی خود را در منطقه به شدت رصد میکند، به شدت نگران این توسعه در عربستان خواهد بود. تلآویو ممکن است با فشار بر دولت ترامپ، سعی در جلوگیری از نهایی شدن این توافق داشته باشد. در صورت نهایی شدن، اسرائیل ممکن است به دنبال راههایی برای مهار این برنامه، از جمله همکاری با سایر کشورها برای ایجاد محدودیتهای بیشتر بر برنامهی هستهای عربستان، باشد.
چشمانداز آینده و سناریوهای محتمل
با توجه به ابعاد گستردهی این تصمیم، سه سناریوی اصلی قابلتصور است:
- اول، نهایی شدن توافق با نظارتهای شدید و تعهدات روشن از سوی عربستان، که میتواند به عنوان یک مدل برای همکاریهای هستهای در منطقه مطرح شود.
- دوم، نهایی شدن توافق با نظارتهای ضعیف، که میتواند به گسترش سلاحهای هستهای در منطقه دامن بزند.
- سوم، عدم نهایی شدن توافق به دلیل مخالفتهای داخلی در آمریکا یا فشارهای بینالمللی، که به معنای تداوم وضع موجود و ادامهی نگرانیهای امنیتی برای عربستان خواهد بود.