چرا صدای مجتبی خامنه‌ای منتشر نمی‌شود؟!

آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:

این روزها بحث داغ محافل سیاسی و رسانه‌ای، فایل صوتی‌ای است که منتشر نشده؛ صدایی که به گمانه‌زنی‌ها دامن زده و واکنش‌های زیادی را برانگیخته است. ماجرا اما به سادگی یک فایل صوتی نیست؛ به روایت روزنامه همشهری، پشت این سکوت، دلایل فنی و امنیتی عمیقی نهفته است. کانال تلگرامی همشهری با انتشار یک ویدئوی تحلیلی، پرده از ابعادی برداشته که شاید کمتر کسی به آن فکر کرده باشد. این رسانه نزدیک به شهرداری تهران، اعلام کرده که انتشار فایل‌های صوتی، می‌تواند اطلاعات دقیقی درباره گوینده و محل ضبط در اختیار سرویس‌های اطلاعاتی قرار دهد. استدلال همشهری اما به کلیات ختم نمی‌شود. آنها با برشمردن پنج محور تخصصی، نشان داده‌اند که چگونه یک فایل صوتی ساده می‌تواند به یک پرونده اطلاعاتی کامل تبدیل شود. از هندسه اتاق تا نوع میکروفون و حتی ضربان قلب گوینده، همگی در لایه‌های پنهان صدا قابل استخراج هستند.

1. اولین محوری که همشهری به آن اشاره کرده، «آکوستیک محیطی و هندسه اتاق» است. به گفته این روزنامه، هر فضای بسته، امضای صوتی منحصربه‌فردی دارد و با تحلیل پژواک صدا، می‌توان ابعاد اتاق، ارتفاع سقف و حتی جنس مصالح آن را تخمین زد.
2. محور دوم، «تحلیل فرکانس شبکه برق» است. سرویس‌های اطلاعاتی با تطبیق نوسان‌های موجود در فایل صوتی با پایگاه داده‌های لحظه‌ای کشورها، می‌توانند تاریخ، ساعت و حتی بخش خاصی از شبکه برق محل ضبط را شناسایی کنند. این یعنی هر فایل صوتی، یک ردپای زمانی و مکانی دقیق به همراه دارد.
3. اما شاید جذاب‌ترین بخش، «طیف‌نگاری و امضای سخت‌افزاری دستگاه» باشد. هر گوشی یا میکروفون، فرکانس‌های خاصی را تقویت یا تضعیف می‌کند و این ویژگی مانند اثر انگشت، دستگاه ضبط را شناسایی می‌کند. همچنین نویزهای پس‌زمینه مانند صدای کولر یا ژنراتور، مشخصات فنی محل را فاش می‌کنند.
4. نهایتاً «زیست‌سنجی صوتی»؛ جایی که ابعاد فیزیکی مجرای صوتی، نای، دهان و حتی وضعیت روحی گوینده از طریق تحلیل فرکانس‌های فورمانت و الگوی تنفس قابل تشخیص است. یعنی با یک فایل صوتی، می‌توان به اطلاعات جسمانی و روانی فرد دست یافت.

به این ترتیب، روزنامه همشهری تلاش کرده تا نشان دهد که سکوت رسانه‌ای درباره فایل صوتی مجتبی خامنه‌ای، نه صرفاً یک تصمیم سیاسی، بلکه یک اقدام فنی و امنیتی برای جلوگیری از افشای اطلاعات حیاتی است.

آکوستیک محیط و هندسه اتاق

تحلیل آکوستیک یکی از قدیمی‌ترین و دقیق‌ترین روش‌های شناسایی محیط در علم صوت‌شناسی است. هر فضای بسته به دلیل ابعاد، جنس دیوارها، مبلمان و حتی شکل سقف، رفتار صوتی خاصی دارد که به آن «امضای صوتی» می‌گویند. با اندازه‌گیری زمان واهلش (زمانی که طول می‌کشد تا شدت صدا ۶۰ دسی‌بل کاهش یابد)، می‌توان حجم تقریبی فضا را محاسبه کرد. به عنوان مثال، یک اتاق ۲۰ متری با سقف ۳ متری، زمان واهلش متفاوتی با یک تالار بزرگ دارد. همچنین فاصله گوینده از دیوارها و جنس کف (موکت، سنگ یا چوب) بر شدت بازتاب‌های اولیه تأثیر می‌گذارد و این داده‌ها می‌تواند محل ضبط را با دقت بالایی به سرویس‌های اطلاعاتی معرفی کند.

تحلیل فرکانس شبکه برق

یکی از روش‌های پیشرفته پزشکی‌قانونی و اطلاعاتی، تحلیل نویز شبکه برق موجود در فایل‌های صوتی است. جریان برق شهری در هر کشور دارای فرکانس پایه ۵۰ یا ۶۰ هرتز است که به دلیل نوسان‌های لحظه‌ای، یک سیگنال منحصربه‌فرد ایجاد می‌کند. با استفاده از تکنیک‌های پردازش سیگنال، می‌توان این نوسان‌ها را با پایگاه داده‌های مرجع تطبیق داد و نه تنها کشور و شهر، بلکه حتی بخش خاصی از شبکه توزیع برق را شناسایی کرد. از آنجا که این نوسان‌ها به صورت لحظه‌ای تغییر می‌کنند، تحلیل آن‌ها می‌تواند زمان دقیق ضبط را با دقت چند ثانیه تعیین کند. این روش، در بسیاری از پرونده‌های امنیتی و جاسوسی در جهان به عنوان یک ابزار قدرتمند مورد استفاده قرار می‌گیرد.

طیف‌نگاری و امضای سخت‌افزاری

هر دستگاه ضبط صوت، اعم از گوشی موبایل یا میکروفون تخصصی، دارای یک پاسخ فرکانسی خاص است. به این معنا که برخی فرکانس‌ها را تقویت و برخی دیگر را تضعیف می‌کند. همچنین قطعات الکترونیکی داخل دستگاه، اعوجاج‌های هارمونیک خاصی ایجاد می‌کنند که مانند اثر انگشت، دستگاه را شناسایی می‌کند. به عنوان مثال، میکروفون گوشی‌های ارزان‌قیمت، فرکانس‌های بم (پایین) را به شدت تضعیف می‌کنند، در حالی که میکروفون‌های حرفه‌ای پاسخ خطی‌تری دارند. با تحلیل این اعوجاج‌ها، سرویس‌های اطلاعاتی می‌توانند نه تنها برند و مدل دستگاه، بلکه حتی واحد تولیدی خاص آن را تشخیص دهند. این اطلاعات در کنار سایر داده‌ها، می‌تواند به شناسایی فرد ضبط‌کننده کمک کند.

نویزهای پس‌زمینه و اثرات محیطی

نویزهای پس‌زمینه، یکی از غافلگیرکننده‌ترین منابع اطلاعاتی در فایل‌های صوتی هستند. صدای سیستم‌های تهویه مطبوع، یخچال‌ها، ژنراتورها، یا حتی ترافیک شهری، هرکدام دارای طیف فرکانسی و پروفایل زمانی خاصی هستند. برای مثال، یک سیستم تهویه مرکزی در یک ساختمان اداری، صدای مشخصی با فرکانس ثابت تولید می‌کند که با یک کولر گازی خانگی تفاوت دارد. همچنین صدای لوله‌کشی آب، ترافیک سنگین یا صدای پرندگان، می‌تواند منطقه جغرافیایی و حتی زمان روز (شب یا روز) را مشخص کند. تحلیلگران اطلاعاتی با تجربه، می‌توانند از این نویزها برای بازسازی جزئیات محیط ضبط استفاده کنند و گاهی اوقات این نویزها اطلاعات بیشتری از خودِ گفتار گوینده ارائه می‌دهند.

زیست‌سنجی صوتی و تحلیل وضعیت گوینده

زیست‌سنجی صوتی یکی از پیشرفته‌ترین شاخه‌های تحلیل گفتار است که به بررسی ویژگی‌های فیزیکی و فیزیولوژیک گوینده از روی صدا می‌پردازد. فرکانس‌های فورمانت (که به شکل مجرای صوتی وابسته‌اند)، ابعاد نای، حنجره، دهان و بینی را مشخص می‌کنند و می‌توانند قد، وزن و حتی جنسیت گوینده را با دقت بالایی تخمین بزنند. همچنین الگوی تنفس، مکث‌های بین کلام، لرزش صدا و تغییرات زیروبمی، می‌توانند وضعیت احساسی فرد (مانند استرس، خشم، خستگی یا بیماری) را آشکار کنند. برای مثال، ضربان قلب بالا باعث لرزش خفیف در صدا می‌شود و تنفس نامنظم نشان‌دهنده اضطراب است. این داده‌ها در کنار هم، یک پرونده جامع از وضعیت جسمانی و روانی گوینده در لحظه ضبط ارائه می‌دهند.