آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
در روزهای ملتهب آتشبس، وقتی ناخدا «حمید بلوچ» با ۱۶ همراه دیگر، لنگرگاه بندر کنارک را به سمت آبهای آزاد اقیانوس هند ترک کرد، هیچکس فکر نمیکرد که این آخرین خداحافظی باشد. آنها برای صید ماهی رفته بودند تا سفرههای خانوادههایشان را پر کنند، اما حالا خودشان در میان امواج و ناشناختهها گم شدهاند. تاریخ ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۵ برای خیلیها روزی عادی بود، اما برای خانوادههای ۱۷ صیاد، نقطهی پایان یک زندگی آرام بود. لنج صیادی «الشاهین ۲» با ۱۷ سرنشین که اغلب آنها جوانانی از منطقه بلوچستان بودند، از بندر کنارک به راه افتاد و دیگر هیچکس صدایشان را نشنید.
آخرین ردپای این لنج به بامداد ۱۷ اردیبهشت برمیگردد، زمانی که لنجهای دیگر در محدوده ۷۰ مایلی سواحل عمان، پرواز یک بالگرد آمریکایی را مشاهده کردند که با پرتاب گلولههای منور، لنجهای منطقه را پراکنده ساخت. پس از آن لحظه، ارتباط با ناخدا حمید و لنج شاهین ۲ برای همیشه قطع شد. این سکوت مرگبار، از آن شب تا امروز یعنی بیش از ۸۹ روز، جز بیخبری و نگرانی برای خانوادهها دستاوردی نداشته است. مادر ناخدا حمید و دیگر خانوادهها، هر شب با بهانههای کودکانهی نوهها برای «بابا» روبرو میشوند و پاسخی برای آرام کردن آنها ندارند. جوانترین عضو این لنج، «اسماعیل بوکرا» تنها ۱۷ سال دارد و در حین این سفر بود که یک ماه پیش، تولد ۱۷ سالگیاش را در میان موجها و نگرانیها پشت سر گذاشت؛ تولدی که هیچکس حتی نمیداند کجا و چگونه بود.
خانوادهها، از وزارت خارجه و سازمان شیلات گرفته تا فرمانداری و حتی نهادهای بینالمللی را به ستوه آوردهاند، اما جز وعدههای تکراری «پیگیری میکنیم»، پاسخی دریافت نکردهاند. نبودِ شفافیت در این پرونده، هر روز بر عمق فاجعه میافزاید. این ماجرا در حالی رقم خورده که منطقه درگیر تنشهای نظامی و بحران تنگه هرمز است و خانوادهها به شدت نگران اسارت این ۱۷ صیاد توسط نیروهای آمریکایی هستند؛ اما هیچ نهاد رسمی این گمانه را تأیید یا رد نکرده است. این روزها، سوال اصلی خانوادهها و افکار عمومی این است که سرنوشت ناخدا حمید، اسماعیل و ۱۵ صیاد دیگر چه شده است؟ آیا آنها در یک کمپ اسرا گرفتار شدهاند، شناورشان دچار سانحه شده یا اتفاق دیگری رخ داده است؟ سکوتی که بر این ماجرا حاکم است، خود به بزرگترین تراژدی تبدیل شده است.
واکاوی روایتها و آخرین نشانههای حیات از لنج شاهین ۲
آخرین نشانهی حیات از این ۱۷ صیاد به بامداد ۱۷ اردیبهشت بازمیگردد، جایی که چند لنج ایرانی دیگر در فاصله ۷۰ مایلی سواحل عمان، شاهد پرواز یک بالگرد آمریکایی بر فراز لنجها و پرتاب گلولههای منور بودند . پس از پراکنده شدن لنجها، نیم ساعت بعد همهی لنجها از یکدیگر با خبر شدند، به جز شاهین ۲ که انگار در آب فرو رفت. احتمال دارد که تلفن ماهوارهای ناخدا حمید از کار افتاده یا سیگنالهای آن قطع شده باشد، اما این توضیحی برای سکوت ۸۹ روزه نیست. هیچ پیام اضطراری، هیچ تماس با مراجع دریایی و هیچ ردی از جای پای این لنج در سیستمهای ردیابی وجود ندارد.
نقش تنشهای ژئوپلیتیک و حضور نظامی آمریکا در منطقه
همزمانی این ناپدید شدن با اوج تنشها در خلیج فارس و دریای عمان و همچنین بحران تنگه هرمز، بر نگرانیها دامن زده است . آخرین تماس با ناخدا حمید، لحظهای ثبت شده که یک بالگرد نظامی آمریکایی در حال عملیات بر فراز منطقه بوده است . خانوادهها بر این باورند که صیادان توسط نیروهای آمریکایی اسیر و به یک پایگاه یا کمپ در عمان منتقل شدهاند و سابقهای از نجات ۱۰ صیاد ایرانی توسط ناوشکن آمریکایی در گذشته، این گمانه را تقویت میکند؛ هرچند در آن حادثه، صیادان نجات یافته و به ایران بازگشتند . اما در این مورد، نه آمریکا و نه عمان، هیچ واکنشی به این ماجرا نشان ندادهاند و این سکوت، خود به یک سند تبدیل شده است.
بررسی عملکرد نهادهای مسئول در قبال پروندههای مشابه
پروندههای مفقودی و اسارت صیادان ایرانی در آبهای دور، سابقهای طولانی دارد. در سال ۱۳۹۴، ۱۴ صیاد ایرانی در سومالی به اسارت گروهک الشباب درآمدند و پس از ۸ سال اسارت آزاد شدند . همچنین در مواردی، صیادان توسط دزدان دریایی سومالی گروگان گرفته شدهاند و درخواست باج کردهاند . در همه این موارد، خانوادهها از بیعملی و سکوت نهادهای مسئول گلایه داشتهاند و پیگیریها بارها با پاسخ «پیگیری میکنیم» مواجه شده است . به نظر میرسد در پرونده شاهین ۲ نیز همین روند تکرار شده و نبودِ یک سازوکار مشخص برای مواجهه با این حوادث، بارها منجر به طولانی شدن رنج خانوادهها شده است.
ابعاد انسانی و اجتماعی فاجعه برای جامعه صیادی کنارک
کنارک، یکی از قطبهای مهم صید در ایران، همواره با خطرات دریایی دستوپنجه نرم میکند. ناپدید شدن ۱۷ نفر از اهالی این منطقه، نه یک خبر، بلکه یک زخم عمیق اجتماعی است. جوانترین این صیادان، ۱۷ ساله و بزرگترین آنها، چندین فرزند دارد که حالا بدون نانآور ماندهاند . ناخدا حمید صاحب چهار فرزند است که کوچکترین آنها هر شب بهانهی پدرش را میگیرد و خانوادهاش هیچ پاسخی برایش ندارند. این ماجرا، نشان از یک بحران عمیق معیشتی و انسانی در میان جامعه صیادی جنوب دارد.
چالشهای حقوقی و بینالمللی در تعیین سرنوشت صیادان
با توجه به عبور لنج از آبهای نزدیک به مسقط (عمان) و حضور بالگرد آمریکایی، این پرونده ابعاد بینالمللی پیدا کرده است. تاکنون، هیچ نهاد رسمی از عمان، آمریکا یا ایران، تأیید یا رد نکرده که این صیادان در بازداشت هستند. در چنین شرایطی، وزارت امور خارجه ایران باید با استناد به کنوانسیونهای بینالمللی دریایی، خواهان شفافسازی از کشورهای درگیر شود. اما سکوت ۸۹ روزه نشان میدهد که یا این پیگیریها به نتیجه نرسیده یا اصلاً آغاز نشده است. یکی از چالشهای اساسی، فقدان شواهد ملموس از زنده بودن این افراد است که باعث میشود هیچیک از طرفها، این پرونده را به طور جدی دنبال نکنند.