آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
روزهای اخیر با یک جنجال تازه در فضای سیاسی ایران همراه شده است؛ اظهارات بحثبرانگیز محمدباقر خرازی، برادر همسر مسعود خامنهای، درباره استعفای رئیسجمهور و ساخت بمب اتم. سخنانی که واکنش دفتر رهبری و خود پزشکیان را به دنبال داشت. خرازی که شب گذشته نیز ادعا کرده بود پزشکیان ۲۸ بار استعفا داده، حالا با مطرح کردن یک نظریه رادیکال، از ساخت بمب اتم و آزمایش آن در اقیانوسها به عنوان «تنها راه نجات ایران» سخن گفته است. سخنانی که با واکنشهای گسترده و انتقادات زیادی روبهرو شده است. دفتر رهبر انقلاب با انتشار اطلاعیهای رسمی، تمامی این نقلقولها را «فاقد سندیت» خواند و اعلام کرد که مرجع رسمی انتشار اخبار و پیامهای مقام معظم رهبری، تنها پایگاه اطلاعرسانی دفتر ایشان است و هر مطلب خارج از این چارچوب قابل استناد نیست.
خود مسعود پزشکیان نیز در واکنش به ادعای استعفا، با انتشار پیامی قاطع اعلام کرد: «نه استعفا دادم، نه میدم، نه خواهم داد؛ بلکه محکم میایستم.» این واکنش سریع و صریح، نشان از عزم او برای ادامه مسیر و پاسخ به شایعات دارد. اظهارات خرازی را میتوان در بستر گمانهزنیهای سیاسی چند وقت اخیر درباره احتمال تغییرات در کابینه و فشار بر دولت تحلیل کرد. این که یک چهره نزدیک به بیت رهبری از پردهبرداری از این موضوعات سخن میگوید، نشان از رقابتهای عمیق درون حاکمیت دارد.
در عین حال، برخی تحلیلگران معتقدند که طرح موضوع «ساخت بمب اتم» در این مقطع، یک بحث فنی یا نظامی نیست، بلکه یک عملیات روانی برای تأثیرگذاری بر افکار عمومی و یا القای انسجام در برخی جریانهای سیاسی است. اما آنچه مسلم است، واکنش قاطع دفتر رهبری و تکذیب رسمی این اظهارات، برگ برنده دولت است تا بتواند از سایه شایعات خارج شده و با قدرت بیشتری به پیشبرد برنامههای خود ادامه دهد.
محتوای اظهارات خرازی و ابعاد آن
محمدباقر خرازی با دو ادعای اصلی، فضای سیاسی را متشنج کرده است: نخست، استعفای ۲۸ باره پزشکیان و دوم، تنها راه نجات ایران را ساخت بمب اتم و آزمایش آن در اقیانوس اطلس و آرام دانسته است. اظهارات او در مورد بمب اتم، نهتنها با مواضع رسمی جمهوری اسلامی که همواره بر موازین شرعی و پیمانهای بینالمللی تأکید داشته، در تضاد است، بلکه لحنی شوکآور و غیرمعمول دارد. این اظهارات میتواند ناشی از دیدگاههای افراطی درون برخی جریانهای سیاسی و امنیتی باشد که خواهان تغییر موازنه قدرت با غرب از طریق تهدید نظامی هستند.
نقش و جایگاه محمدباقر خرازی در معادلات سیاسی
خرازی بهعنوان «برادر همسر» و نه یک مقام رسمی، با این اظهارات پا به عرصهای گذاشته که معمولاً مقامات نظامی یا سیاسی آن را هدایت میکنند. این سوال مطرح است که آیا او با هماهنگی یا آگاهی جریانی خاص این سخنان را مطرح کرده یا صرفاً یک اظهارنظر شخصی است. هر دو حالت برای نظام سیاسی هزینهزا خواهد بود؛ در حالت اول، نشاندهنده ارسال پیام از سوی بخشی از حاکمیت است و در حالت دوم، بیانگر ضعف کنترل بر نزدیکان بیت رهبری.
واکنش افکار عمومی و رسانهها نسبت به این جنجال
این جنجال در شبکههای اجتماعی به سرعت تبدیل به یکی از سوژههای اصلی شده و کاربران با واکنشهای تمسخرآمیز یا انتقادی به آن پاسخ دادهاند. رسانههای اصلاحطلب این اظهارات را نشانهای از بحران در تصمیمگیریهای راهبردی دانستهاند، در حالی که رسانههای اصولگرا یا به آن واکنش نشان ندادهاند یا آن را بهعنوان یک سخن شخصی کماهمیت جلوه دادهاند.
محمدباقر خرازی کیست؟
در میان روحانیون فعال در عرصه سیاست ایران، نام سید محمدباقر خرازی بیش از هر چیز با مواضع متفاوت، اظهارنظرهای جنجالی و تلاش نافرجام برای ورود به رقابتهای ریاستجمهوری گره خورده است. او که از خانوادهای شناختهشده و بانفوذ در جمهوری اسلامی برخاسته، طی سه دهه گذشته کوشیده است جایگاهی مستقل برای خود در فضای سیاسی و مذهبی ایران تعریف کند؛ جایگاهی که همواره با حاشیههای فراوان همراه بوده است. سید محمدباقر خرازی متولد هفتم تیر ۱۳۴۰ در قم است.
وی فرزند آیتالله سید محسن خرازی، از استادان حوزه علمیه قم و عضو مجلس خبرگان رهبری، به شمار میرود. خانواده خرازی از خاندانهای شناختهشده روحانیت ایران هستند. برادر او، سید صادق خرازی، از دیپلماتهای باسابقه جمهوری اسلامی است و عمویش، کمال خرازی، سالها در رأس دستگاه دیپلماسی ایران قرار داشت. همچنین از طریق پیوندهای خانوادگی، این خاندان با خانواده رهبر جمهوری اسلامی نیز نسبت سببی پیدا کرده است. خرازی تحصیلات حوزوی خود را در قم گذراند و به تدریس دروس خارج فقه و اصول پرداخت. او علاوه بر فعالیتهای آموزشی، مجموعههایی همچون مدرسه اجتهادیه محسنیه و مدارس امام هادی را بنیان گذاشت و سالها در تربیت طلاب فعالیت داشته است. همزمان با فعالیتهای حوزوی، وارد عرصه رسانه نیز شد و مدیریت روزنامه «حزبالله» را بر عهده گرفت.
یکی از مهمترین فعالیتهای سیاسی وی، دبیری کل تشکلی با عنوان «حزبالله ایران» است؛ تشکلی که از اوایل دهه ۱۳۷۰ فعالیت خود را آغاز کرد و خرازی همچنان دبیرکل آن محسوب میشود. این حزب هرگز به یکی از جریانهای اصلی سیاست ایران تبدیل نشد، اما با صدور بیانیهها و مواضع تند در مسائل داخلی و خارجی، نام خود را در فضای سیاسی حفظ کرد. شهرت عمومی محمدباقر خرازی بیش از هر چیز به انتخابات ریاستجمهوری سال ۱۳۹۲ بازمیگردد.
او با حضور در وزارت کشور برای ثبتنام، برنامههایی را مطرح کرد که بازتاب گستردهای یافت. از جمله وعده داد ارزش دلار را به هزار تومان کاهش خواهد داد، تحریمهای بینالمللی را در مدت کوتاهی برطرف میکند و آنچه «سرزمینهای جداشده از ایران» مینامید، بدون جنگ به کشور بازخواهد گرداند. این اظهارات با واکنشهای فراوانی در رسانههای داخلی و خارجی همراه شد، اما در نهایت شورای نگهبان صلاحیت وی را برای حضور در انتخابات احراز نکرد. خرازی در سالهای بعد نیز بارها درباره مسائل مختلف سیاسی، اقتصادی و فرهنگی اظهارنظر کرده است. انتقاد از ساختار نظام بانکی، تأکید بر اسلامیسازی اقتصاد، دفاع از نقش پررنگ روحانیت در اداره کشور و انتقاد از برخی دولتها از جمله محورهای ثابت سخنان او بوده است. وی همچنین بارها معتقد بوده که اداره کشور باید بیش از گذشته بر مبنای فقه اسلامی و مدیریت روحانیون صورت گیرد.
اظهارنظرهایی که نام محمدباقر خرازی را بر سر زبانها انداخت
محمدباقر خرازی اگرچه هیچگاه در زمره سیاستمداران صاحبمنصب جمهوری اسلامی قرار نگرفت، اما در مقاطع مختلف با اظهارنظرهایی متفاوت و گاه جنجالی، نام خود را در صدر اخبار سیاسی قرار داد. بخش قابل توجهی از این مواضع در جریان انتخابات ریاستجمهوری سال ۱۳۹۲ مطرح شد و برخی دیگر نیز به مسائل سیاست خارجی و اداره کشور اختصاص داشت. خرازی در نخستین گفتگوهای انتخاباتی خود که در فروردین ۱۳۹۲ منتشر شد، با معرفی شعار «پارس اسلامی» اعلام کرد که انگیزه حضورش در انتخابات، تشکیل «دولت متقین» است. او در همان مصاحبه خود را «فقیرترین نامزد انتخابات» معرفی کرد و گفت هدفش اجرای کامل احکام اسلامی در اداره کشور است. همچنین تأکید کرد که بسیاری از مشکلات ایران ناشی از فاصله گرفتن مسئولان از مبانی دینی است.
وعده دلار هزار تومانی
با آغاز رقابتهای انتخاباتی، خرازی یکی از بلندپروازانهترین وعدههای اقتصادی آن دوره را مطرح کرد. او اعلام کرد در صورت پیروزی در انتخابات، ارزش دلار را به حدود هزار تومان خواهد رساند و معتقد بود با اصلاح ساختار اقتصادی و مدیریت صحیح، میتوان ثبات را به بازار ارز بازگرداند. این وعده بازتاب گستردهای در رسانهها داشت و از جمله شعارهایی بود که بیش از هر چیز نام او را مطرح کرد.
سرزمینهای جداشده از ایران را بازمیگردانم
یکی دیگر از وعدههای انتخاباتی خرازی، بازگرداندن سرزمینهایی بود که به گفته او در طول تاریخ از ایران جدا شدهاند. وی مدعی شد بدون توسل به جنگ و صرفاً با استفاده از ظرفیتهای سیاسی، دیپلماتیک و اقتدار جمهوری اسلامی میتوان این هدف را محقق کرد. این سخنان واکنشهای فراوانی در فضای سیاسی و رسانهای برانگیخت و به یکی از مشهورترین اظهارات انتخاباتی او تبدیل شد.
موسوی و کروبی را با نظام آشتی میدهم
خرازی در ادامه تبلیغات انتخاباتی خود درباره حوادث سال ۱۳۸۸ نیز موضع گرفت و گفت در صورت پیروزی تلاش خواهد کرد میان میرحسین موسوی، مهدی کروبی و نظام جمهوری اسلامی آشتی برقرار کند. او این موضوع را بخشی از برنامه خود برای افزایش همبستگی داخلی عنوان کرد؛ اظهارنظری که در فضای سیاسی آن روزها بازتاب زیادی داشت.
ادعای جنجالی در اردیبهشت سال ۱۳۹۲؛ «تنها کسی هستم که دشمن مرا شناسایی نکرده است»
از دیگر جملات جنجالی خرازی در دوران تبلیغات انتخابات، این ادعا بود که «تنها کسی هستم که دشمن مرا شناسایی نکرده است.» او این موضوع را نشانه استقلال سیاسی خود دانست و گفت هیچیک از قدرتهای خارجی شناخت دقیقی از برنامههایش ندارند. این جمله نیز در کنار سایر وعدههای انتخاباتی او بارها در رسانهها بازنشر شد.
تهدید کشورهای همراه آمریکا دو دهه پیش از این
چند سال پیش از حضور در انتخابات، محمدباقر خرازی در گفتوگویی با شبکه MTV ترکیه درباره احتمال حمله آمریکا به ایران موضعی تند اتخاذ کرد. او هشدار داد هر کشوری که در حمله احتمالی به ایران مشارکت کند، ممکن است هدف عملیات انتحاری قرار گیرد و همچنین مدعی شد نیروهای حزبالله ایران برای چنین رویارویی آماده هستند. این سخنان در آن زمان بازتاب بینالمللی پیدا کرد و در رسانههای خارجی نیز منعکس شد.
سالهای اخیر؛ تأکید بر مذاکره از موضع قدرت
در سالهای اخیر نیز خرازی در گفتوگوهای رسانهای خود درباره سیاست خارجی اظهار داشته است که جمهوری اسلامی اصل مذاکره را رد نمیکند، اما هرگونه مذاکره باید بر پایه «عزت، حکمت و مصلحت» انجام شود و ایران نباید هیچگونه فشار یا تحمیل سیاسی را بپذیرد. او همزمان بر تقویت توان داخلی و حفظ اقتدار جمهوری اسلامی به عنوان پیششرط موفقیت در مذاکرات تأکید کرده است.
در ساعات بعد از انتشار ادعاهای وی درباره استعفای پزشکیان ویدئوهای دیگری از صحبت های وی نیز منتشر شده است. در یکی از این ویدئو ها که او در مراسم اربعین سخنرانی می کرد، گفته است: تنها راه نجات کشور ساخت بمب اتم و منفجر کردن آن است تا بفهمند و بگویند این خیلی دیونه است. وی گفت: بزرگترین مشکلی که پزشکیان و امثال او در شورای راهبردی [شورای راهبردی روابط خارجی] که عموی ما هم رئیس آن بود و خدا از سر تقصیراتش بگذرد این بود که با ساخت بمب اتمی مخالفت می کردند. آقایانی که از حیث کارشناسی مخالفت کردند در آن دنیا خیلی گرفتارند این را با اطلاع از آن طرف عالم می گویم! حالا اون که فتوا داده اجتهاد کرده، باید در قیامت جوابگو باشه.
محمدباقر خرازی افزود: تنها راه حل نجات ما ساخت بمب اتم و شلیک آن است! باید بمب اتم را بسازیم و در اقیانوس اطلس بزنیم و سونامی ایجاد کنیم که موجش به سواحل آمریکا برسه. اظهار نظر عجیب دیگر او درباره لزوم ایجاد جنگ داخلی در آمریکا از طریق ایجاد اختلاف بین سفیدپوستان و سیاه پوستان است!