آسیانیوز ایران؛ سرویس علم و تکنولوژی:
شاید تصور کنید که آلودگی هوای تهران فقط به مونوکسید کربن و ذرات معلق محدود میشود، اما واقعیت بسیار فراتر از این است. تازهترین پژوهشها نشان میدهد که هوای تهران، علاوه بر آلایندههای شناختهشده، مملو از ذرات میکروپلاستیک است؛ رکوردی که این کلانشهر را در صدر آلودهترین شهرهای جهان قرار داده است. این ذرات، که با چشم غیرمسلح دیده نمیشوند، از منابعی به ظاهر ساده اما خطرناک مانند لاستیک خودروها سرچشمه میگیرند. فرسایش تایرها روی آسفالت، ذراتی را در هوا پراکنده میکند که هر روز، بیآنکه بدانیم، تنفس میکنیم. بر اساس یافتههای پژوهشی، این ذرات پلیمری سنگینترین و فراوانترین نوع آلاینده پلاستیکی در هوای تهران هستند . سایش لاستیکها، با ترکیب شدن با گردوغبار و سایر آلایندهها، یک کوکتل خطرناک را ایجاد میکند که سلامت میلیونها تهرانی را تهدید میکند.
اما اثرات آن فقط به سیستم تنفسی محدود نمیشود. میکروپلاستیکها میتوانند از ریهها عبور کرده و وارد جریان خون شوند. این ذرات سپس به بافتهای مختلف بدن از جمله قلب، کبد و حتی مغز نفوذ کرده و واکنشهای التهابی و اختلالات هورمونی ایجاد کنند. این بحران، در حالی رخ میدهد که روزانه میلیونها خودرو در تهران تردد میکنند و هر کدام، سهمی در انتشار این ذرات دارند. سایش لاستیکها بر سطح جادهها، نه تنها در تهران، بلکه در تمام کلانشهرهای کشور یک چالش جدی است، اما شهر تهران به عنوان پرترافیکترین شهر، بیشترین آسیب را میبیند.
پژوهشگران در این مطالعه، ضمن تأکید بر فوریت موضوع، خواستار تدوین برنامههای دقیق برای سنجش و کاهش این آلایندهها در کلانشهر تهران و سایر شهرهای بزرگ ایران شدند. با وجود هشدارها، هنوز هیچ اقدام مؤثری برای مقابله با این تهدید پنهان در سطح کلان انجام نشده است. این در حالی است که بر اساس گزارشهای دیگر، در سال ۲۰۲۲، تهران پس از دهلی و پکن، سومین شهر آلوده جهان بود . اما با احتساب میکروپلاستیکها و سایر آلایندههای پلیمری، شاید جایگاه تهران در این ردهبندی بحرانیتر از آن چیزی باشد که تصور میکنیم. اگرچه ذرات بزرگتر میکروپلاستیک در دستگاه تنفسی فوقانی و ریهها به دام میافتند، اما ذرات نانوپلاستیکها میتوانند از سدهای بیولوژیکی عبور کنند و اثرات جبرانناپذیری بر سلامت انسان داشته باشند. این یک زنگ خطر جدی است که نباید آن را نادیده گرفت.
ماهیت میکروپلاستیکها و منابع تولید آنها در کلانشهرها
میکروپلاستیکها، ذراتی با قطر کمتر از ۵ میلیمتر هستند که از تجزیه زبالههای پلاستیکی بزرگتر یا بهطور مستقیم از منابعی مانند لاستیک خودروها، رنگها و الیاف مصنوعی در محیط رها میشوند. در شهرهای بزرگ، یکی از مهمترین منابع انتشار این ذرات، سایش لاستیک خودروها با سطح جادههاست که با سرعتهای بالا و تردد سنگین، ذرات ریز پلیمری را به هوا پرتاب میکند. همچنین ترمز گرفتن خودروها و سایش لنتها نیز به این آلودگی دامن میزند و این مسئله در کلانشهرهایی با ترافیک سنگین مانند تهران به یک بحران تبدیل شده است.
تأثیرات شناختهشده و احتمالی میکروپلاستیکها بر سلامت انسان
مطالعات اخیر نشان داده است که میکروپلاستیکها در بافت ریه افراد زنده یافت شدهاند و برخی از این ذرات میتوانند باعث التهاب، استرس اکسیداتیو و حتی آسیب به دیانای شوند. ورود این ذرات به جریان خون، خطرات جدیتری را به همراه دارد که شامل اختلال در سیستم ایمنی و هورمونی است.
نتایج مطالعه جدید و تفاوت آن با مطالعات پیشین
مطالعه جدید که در تهران انجام شده، نه تنها بر ذرات میکروپلاستیک، بلکه بر آلایندههای پلیمری سنگینتر (ماکروپلاستیکها) نیز تمرکز داشته است. به گفته پژوهشگران، سایش لاستیک خودروها عامل اصلی آلودگی به این ذرات سنگین است. یافتههای قبلی در مورد ذرات معلق (PM2.5 و PM10) نیز نشاندهنده وضعیت بحرانی تهران بوده است.
پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی برای تهران
تهران با جمعیتی نزدیک به ۱۰ میلیون نفر، روزانه میزبان تردد میلیونها خودرو است که این حجم از تردد، لاستیکها را به شدت سایش داده و ذرات میکروپلاستیک را در هوا پراکنده میکند. چنین آلودگی گستردهای، نه تنها هزینههای سنگینی بر بخش بهداشت و درمان تحمیل میکند، بلکه اعتماد عمومی به برنامههای کنترل آلودگی را نیز کاهش میدهد. علاوه بر این، این ذرات از طریق باران و باد به محیطهای آبی نیز منتقل میشوند و زندگی آبزیان را تهدید میکنند.
راهکارهای فوری و بلندمدت برای کاهش این آلودگی
کارشناسان معتقدند که برای کاهش انتشار میکروپلاستیکهای ناشی از سایش لاستیک، باید به سمت ترویج خودروهای برقی با ترمزهای بازسازنده حرکت کرد که سایش کمتری دارند. همچنین، استفاده از مواد جایگزین در تولید لاستیک، بهبود کیفیت آسفالت برای کاهش سایش و اجرای طرحهای منظم پایش این ذرات در هوای تهران، از جمله اقدامات ضروری است. در نهایت، ارتقای حملونقل عمومی و کاهش ترافیک، راهحلی کلیدی برای کاهش این نوع آلودگی محسوب میشود.