آسیانیوز ایران؛ سرویس فرهنگی هنری:
فریده شهبازی، از پیشگامان و چهرههای ماندگار تصویرگری و گرافیک ایران، عصر امروز دوشنبه ۱۹ مرداد ۱۴۰۵ درگذشت. او که متولد ۱۳۳۰ در تهران بود، دانشآموخته رشته گرافیک از دانشکده هنرهای تزئینی بود و فعالیت حرفهای خود را از سال ۱۳۵۲ در زمینه طراحی گرافیک و تصویرسازی آغاز کرده بود. در طول سالها فعالیت هنریاش، با نشریات و ناشران مختلف همکاری داشت و تأثیری عمیق بر تصویرگری کودک و نوجوان ایران گذاشت. شهبازی از چهرههای فعال انجمن تصویرگران ایران بود و در نخستین و دومین دوره هیاتمدیره این انجمن عضویت داشت. او در دوره دوم، ریاست هیاتمدیره را نیز بر عهده گرفت و نقش مهمی در ساماندهی و ارتقای جایگاه تصویرگری در ایران ایفا کرد. فعالیتهای او در این انجمن، به شناسایی و حمایت از تصویرگران جوان کمک شایانی کرد و زمینههای رشد این هنر را در کشور فراهم آورد.
او همچنین صاحب امتیاز و مدیر هنری نشر کودک و نوجوان «کتاب خروس» بود. در کنار تصویرگری، آثاری نیز در زمینه فرهنگ و هنر برای کودکان و نوجوانان تألیف کرده بود که نشان از تعهد و عشق او به این حوزه دارد. شهبازی با خلق تصاویری ماندگار، نقشی بیبدیل در شکلگیری خاطرات کودکی چند نسل از ایرانیان ایفا کرده است. شهبازی در گفتوگویی با انجمن تصویرگران ایران در سال ۱۳۹۹، درباره نگاهش به تصویرگری گفته بود که از ابتدا، محتوای متن، تکنیک و روش کار او را تعیین کرده است و تمایل چندانی به دنبالکردن یک سبک ثابت نداشته است. این رویکرد، نشان از نگاه چندوجهی و عمیق او به هنر تصویرگری دارد که همواره بر ارتباط با متن و مخاطب تأکید میورزید.
او در پاسخ به این پرسش که تصویرگران جوان برای انتخاب سبک و شیوه کاری خود چه کنند، توصیه کرده بود: «با متن و مخاطبشان ارتباط جدی برقرار کنند و مناسبترین تکنیک را برای اثر بهکار بگیرند. این تکنیک نیست که معرف ماست، بلکه روش نگاه و تراوش منحصربهفرد ذهن هنرمند است که معرف اوست.» این جمله، به عنوان یک راهنما و الگو برای نسلهای آینده تصویرگران ایران باقی خواهد ماند. با درگذشت فریده شهبازی، جامعه هنری ایران یکی از سرمایههای گرانبهای خود را از دست داد. آثار او، همچنان در خاطرهها و کتابهای کودکان ایرانی زنده خواهد ماند و نامش به عنوان یکی از پیشگامان تصویرگری کودک و نوجوان ایران در تاریخ هنر این سرزمین ثبت خواهد شد.
کارنامه هنری فریده شهبازی و تأثیر او بر تصویرگری ایران
فریده شهبازی با بیش از پنج دهه فعالیت مستمر در حوزه تصویرگری و گرافیک، یکی از تأثیرگذارترین چهرههای این عرصه در ایران به شمار میرود. او که فعالیت خود را از سال ۱۳۵۲ آغاز کرد، در دورهای پا به عرصه هنر گذاشت که تصویرگری کودک و نوجوان در ایران هنوز به عنوان یک رشته مستقل و حرفهای شناخته نمیشد. شهبازی با نگاه نوین و رویکرد تخصصی خود، به ارتقای جایگاه این هنر کمک شایانی کرد و مسیر را برای نسلهای آینده تصویرگران هموار ساخت.
همکاری گسترده شهبازی با نشریات و ناشران مختلف، نشان از وسعت تأثیر او بر فضای نشر کودک و نوجوان دارد. او با تصویرگری کتابهای متعدد و فعالیت در حوزه طراحی گرافیک، به غنای بصری آثار منتشرشده در ایران افزود. آثار او، نه تنها از نظر فنی و هنری در سطح بالایی قرار داشتند، بلکه با درک عمیق از دنیای کودک و نوجوان، توانستند ارتباطی عاطفی و پایدار با مخاطبان خود برقرار کنند. تصاویر او، برای بسیاری از کودکان و نوجوانان ایرانی، پنجرهای به سوی دنیای خیال و تخیل بودند. شهبازی در طول سالهای فعالیت خود، همواره بر این باور بود که تصویرگر باید با متن و مخاطب خود ارتباطی عمیق برقرار کند و بهترین تکنیک را برای ارائه اثر خود انتخاب نماید. او با تکیه بر این اصل، توانست سبکی منحصربهفرد و شخصی را در تصویرگری خلق کند که او را از سایر هنرمندان متمایز میساخت. نگاه عمیق و روش هنری او، همواره برای تصویرگران جوان، الهامبخش و راهگشا بوده است.
نقش فریده شهبازی در انجمن تصویرگران ایران و حمایت از هنرمندان
فعالیتهای فریده شهبازی تنها به خلق آثار هنری محدود نمیشد. او به عنوان یکی از اعضای فعال و تأثیرگذار انجمن تصویرگران ایران، نقش مهمی در ساماندهی و ارتقای جایگاه تصویرگران ایفا کرد. عضویت در نخستین و دومین دوره هیاتمدیره این انجمن و ریاست آن در دوره دوم، نشان از اعتماد و احترام همکارانش به او دارد. او در این سمتها، تلاش کرد تا مشکلات و دغدغههای تصویرگران را شناسایی و برای رفع آنها اقدام کند.
شهبازی در گفتوگو با انجمن تصویرگران، به مشکلات حرفهای تصویرگران مانند نبود قرارداد در ابتدای کار، ضعف حمایت قانونی، نبود مدیر هنری میان ناشر و تصویرگر و برخی رقابتهای ناسالم اشاره کرده بود. این اظهارات، نشان از دغدغه عمیق او برای حرفهایشدن تصویرگری در ایران دارد. او به خوبی میدانست که برای رشد و تعالی این هنر، نیاز به ایجاد یک ساختار قانونی و حرفهای است که از حقوق تصویرگران حمایت کند. نقش شهبازی در حمایت از تصویرگران جوان نیز بسیار برجسته بود. او با حضور در جلسات و کارگاههای آموزشی، تجربیات ارزشمند خود را با نسل جدید به اشتراک میگذاشت و آنها را برای ورود به دنیای حرفهای تصویرگری آماده میکرد. توصیههای او، به ویژه تأکید بر ارتباط با متن و مخاطب و نیز انتخاب مناسبترین تکنیک، برای بسیاری از تصویرگران جوان، یک راهنمای عملی و ارزشمند محسوب میشود.
بررسی جایگاه تصویرگری در ایران و آسیبشناسی آن از دیدگاه شهبازی
فریده شهبازی در گفتوگو با انجمن تصویرگران ایران، به آسیبشناسی تصویرگری در ایران پرداخته و عوامل متعددی را به عنوان موانع حرفهایشدن این رشته برشمرده است. یکی از مهمترین این عوامل، نبود قرارداد در ابتدای کار است. بسیاری از تصویرگران جوان، بدون داشتن قراردادی شفاف و حقوقی، کار خود را آغاز میکنند و در نتیجه، در برابر سوءاستفادههای احتمالی ناشران و کارفرمایان، آسیبپذیر هستند. فقدان قرارداد، نه تنها به حقوق مالی تصویرگران لطمه میزند، بلکه اعتبار و جایگاه حرفهای آنها را نیز تضعیف میکند.
عامل دیگر، ضعف حمایت قانونی از تصویرگران است. در ایران، قوانین مربوط به مالکیت فکری و حق مؤلف، به اندازه کافی برای حمایت از تصویرگران کارآمد نیستند و بسیاری از تصویرگران، از نقض حقوق خود توسط ناشران و دیگران، ناتوان از دفاع هستند. شهبازی با اشاره به این مشکل، بر لزوم تقویت قوانین و ایجاد سازوکارهای قانونی برای حمایت از تصویرگران تأکید داشته است. این موضوع، یک چالش اساسی برای کل صنعت نشر و تصویرگری در ایران محسوب میشود. نبود مدیر هنری میان ناشر و تصویرگر نیز یکی دیگر از مشکلاتی است که شهبازی به آن اشاره کرده است. در بسیاری از موارد، ناشران بدون مشورت با یک مدیر هنری، به طور مستقیم با تصویرگران قرارداد میبندند و این امر، به کاهش کیفیت آثار و عدم هماهنگی میان متن و تصویر منجر میشود. وجود یک مدیر هنری، میتواند به عنوان پل ارتباطی میان ناشر و تصویرگر عمل کند و از بروز سوءتفاهمها و کاهش کیفیت آثار جلوگیری کند.
نگاه شهبازی به سبک و تکنیک در تصویرگری
یکی از ویژگیهای بارز فریده شهبازی، نگاه خاص او به سبک و تکنیک در تصویرگری بود. او معتقد بود که نباید به یک سبک ثابت و از پیش تعیینشده محدود شود و بهترین تکنیک، تکنیکی است که با محتوای متن و نیاز مخاطب هماهنگ باشد. این رویکرد، نشان از انعطافپذیری و خلاقیت بالای او دارد و به او امکان میداد تا برای هر پروژه، بهترین و مناسبترین شیوه را انتخاب کند. او در طول سالها فعالیت خود، با تکنیکهای مختلفی کار کرد و هیچگاه خود را در یک قالب خاص محصور نکرد.
شهبازی بر این باور بود که «این تکنیک نیست که معرف ماست، بلکه روش نگاه و تراوش منحصربهفرد ذهن هنرمند است که معرف اوست.» این جمله، نشان از عمق نگاه فلسفی او به هنر دارد. او هنر را فراتر از یک تکنیک و مهارت میدانست و آن را به عنوان یک تراوش ذهنی و نگاه منحصربهفرد هنرمند به جهان تعبیر میکرد. این نگاه، به تصویرگران جوان میآموزد که به جای تقلید از دیگران، به دنبال کشف سبک و نگاه شخصی خود باشند. تأکید شهبازی بر ارتباط با متن و مخاطب، یکی دیگر از اصول اساسی کار او بود. او معتقد بود که تصویرگر باید ابتدا متن را به خوبی درک کند و با مخاطب خود ارتباط برقرار کند و سپس، بر اساس این درک، بهترین تکنیک را برای تصویرگری انتخاب نماید. این رویکرد، به تصاویر او عمق و اصالت میبخشید و آنها را از یک تصویر ساده، به یک اثر هنری و تأثیرگذار تبدیل میکرد.
میراث فریده شهبازی برای نسلهای آینده
با درگذشت فریده شهبازی، جامعه هنری ایران یکی از سرمایههای گرانبهای خود را از دست داد، اما میراث او برای نسلهای آینده، همچنان زنده و پویا باقی خواهد ماند. آثار هنری او، که در کتابهای کودک و نوجوان به یادگار مانده است، همچنان به عنوان الگویی برای تصویرگران جوان، مورد استفاده قرار خواهند گرفت. همچنین، فعالیتهای او در انجمن تصویرگران ایران و تلاشهایش برای حمایت از تصویرگران، راه را برای نسلهای آینده هموار کرده است. توصیهها و راهنماییهای شهبازی به تصویرگران جوان، به عنوان یک میراث فکری و معنوی برای آنها باقی خواهد ماند. تأکید او بر ارتباط با متن و مخاطب، انتخاب تکنیک مناسب و کشف نگاه شخصی، برای هر تصویرگری که به دنبال یافتن مسیر خود در این هنر است، یک راهنمای ارزشمند محسوب میشود. این توصیهها، فراتر از یک راهنمای فنی، یک فلسفه هنری است که میتواند به رشد و تعالی تصویرگری در ایران کمک کند.
در نهایت، فریده شهبازی با زندگی و هنر خود، نشان داد که تصویرگری، فراتر از یک حرفه، یک رسالت و تعهد به فرهنگ و جامعه است. او با تصاویر خود، به غنای فرهنگی ایران افزود و خاطرات شیرینی را برای کودکان و نوجوانان این سرزمین رقم زد. نام او، همواره در تاریخ هنر ایران، به عنوان یکی از پیشگامان تصویرگری کودک و نوجوان، زنده و جاویدان خواهد ماند.
آسیانیوز ایران(روزنامه آسیا سابق)، درگذشت این عزیز گرانسنگ را
به خانواده محترم ایشان، و تمامی اهل فرهنگ و هنر ایران زمین، تسلیت گفته
و آرزوی صبر برای بازماندگان محترم ایشان دارد.
یادش گرامی