آسیانیوز ایران / یزد ؛
اداره‌کل اوقاف و امور خیریه استان یزد در آستانه هفته وقف، نشستی خبری با حضور حجت‌الاسلام رضا صادقی مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان، حجت‌الاسلام مجید کرمی معاون فرهنگی و اجتماعی و حامد فرشی معاون عمران و بهره‌وری برگزار کرد.
محور اصلی این نشست، تبیین کارکردهای اجتماعی و اقتصادی وقف، تشریح برنامه‌های هفته وقف و گزارش وضعیت موقوفات، طرح‌های عمرانی و مطالبات حقوقی این نهاد در استان بود.
حجت‌الاسلام رضا صادقی مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان، در آغاز این نشست، ضمن تبریک فرارسیدن هفته وقف، یاد شهدا و خدمتگزاران نظام را گرامی داشت.
وی وقف را یکی از ماندگارترین ظرفیت‌های مردمی برای حل مسائل جامعه دانست.
مدیرکل اوقاف یزد تأکید کرد که احیای نیت واقفان، وظیفه‌ای شرعی، قانونی و اجتماعی است.
صادقی با اشاره به گستردگی دارایی‌های وقفی در یزد گفت: در استان، ۱۵ هزار و ۵۲ موقوفه و ۴۸ هزار و ۳۰۴ رقبه ثبت شده است.
وی افزود: بخش قابل‌توجهی از موقوفات یزد همچنان نیازمند ساماندهی، تثبیت مالکیت و فعال‌سازی اقتصادی است.
به گفته او، وقف می‌تواند در کنار کارکرد دینی، به موتور محرک توسعه اجتماعی و اقتصادی استان تبدیل شود.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه یزد با بیان اینکه حدود ۴۷ درصد موقوفات استان فاقد سند هستند، گفت: سنددارشدن املاک وقفی از مهم‌ترین اولویت‌های اداره‌کل است.
وی افزود: نبود سند، زمینه‌ساز تعرض، اختلاف‌های حقوقی و دشواری در بهره‌برداری از املاک وقفی می‌شود.
صادقی همچنین از وجود بیش از ۸۰۰ پرونده قضایی مرتبط با موقوفات استان خبر داد.
وی با اشاره به درآمدهای موقوفات یزد اظهار کرد: درآمد این مجموعه در سال گذشته به حدود ۳۴۰ میلیارد تومان رسید.
صادقی هدف‌گذاری سال جاری را عبور از درآمد ۴۰۰ میلیارد تومانی عنوان کرد.
او تأکید کرد که تنها حدود ۳۰ درصد ظرفیت واقعی موقوفات یزد فعال شده و بخش بزرگی از این ظرفیت همچنان قابل بهره‌برداری است.
صادقی با اشاره به مطالبات اوقاف از برخی شهرداری‌ها گفت: شهرداری‌های یزد، مهریز، بافق و میبد در بخش‌هایی به موقوفات بدهکار هستند.
وی در تشریح یکی از پرونده‌ها افزود: مطالبه مربوط به تعریض و بازگشایی بلوار ابوترابی ۵۷ میلیارد تومان بوده است.
به گفته او، با کسر ۹ میلیارد تومان مربوط به تغییر کاربری و پارکینگ، ۴۸ میلیارد تومان بدهی برای وقف باقی مانده است.
مدیرکل اوقاف یزد افزود: در برخی پرونده‌های شهری نیز مطالبات دیگری در حدود ۳۷ میلیارد تومان مطرح است.
وی گفت: بیش از ۴۰ موقوفه در مهریز درگیر موضوع تعریض معابر هستند و احقاق حقوق وقف باید با همکاری دستگاه‌های مسئول دنبال شود.
صادقی تأکید کرد که درآمدهای وصول‌شده از موقوفات، باید دقیقاً در مسیر نیت واقفان و نیازهای عمومی جامعه هزینه شود.
حجت‌الاسلام مجید کرمی، معاون فرهنگی و اجتماعی اوقاف یزد، نیز از اجرای برنامه‌های متنوع هفته وقف در سراسر استان خبر داد.
وی گفت: جشن شکرانه وقف، سخنرانی پیش از خطبه‌های نماز جمعه، میزهای خدمت و ایستگاه‌های معرفی وقف از جمله برنامه‌های پیش‌بینی‌شده است.
کرمی افزود: هدف این برنامه‌ها، آشنایی بیشتر مردم با آثار اجتماعی وقف و گسترش فرهنگ مشارکت عمومی است.
وی از برگزاری مسابقات قرآن، اجرای طرح قرار دوازدهم، برپایی موکب واقفان و غبارروبی امامزاده جعفر(ع) خبر داد.
کرمی افزود: افتتاح دفاتر مشاوره وقف، تجلیل از واقفان تازه و نشست‌های هم‌افزایی با نهادهای اجتماعی و مشاوران جوان نیز در دستور کار قرار دارد.
او تصریح کرد: وقف‌های نوین در حوزه درمان، ازدواج، اشتغال، آموزش، فرزندآوری، محیط‌زیست و انرژی خورشیدی باید بیش از گذشته معرفی شوند.
حامد فرشی، معاون عمران و بهره‌وری اوقاف یزد، نیز با ارائه گزارشی از طرح‌های سرمایه‌گذاری و عمرانی گفت: اکنون ۲۱ طرح ساختمانی، صنعتی، تجاری و گردشگری در استان در حال اجراست.
وی افزود: هم‌زمان با هفته وقف، شش طرح در شهرستان‌های یزد، تفت، اشکذر و بافق به بهره‌برداری می‌رسد.
فرشی تأکید کرد که بهره‌برداری اصولی از موقوفات، پشتوانه پایداری برای اجرای نیت واقفان و تأمین منابع فرهنگی و اجتماعی است.
وی شاخص‌ترین طرح افتتاحی را مجموعه‌ای ۴۱ واحدی با ۶ هزار و ۶۰۰ مترمربع زیربنا عنوان کرد.
فرشی گفت: از این مجموعه، ۱۱ واحد با زیربنای حدود هزار و ۶۰۰ مترمربع سهم موقوفه است.
او همچنین از آغاز عملیات اجرایی شهرک کارگاهی ۴۲ هکتاری در یزد با ظرفیت بیش از ۷۰۰ کارگاه خبر داد.
معاون عمران و بهره‌وری اوقاف یزد از افتتاح مجموعه گردشگری آقامهدی در تفت و اجرای طرح‌های تجاری در یزد و میبد نیز خبر داد. وی همچنین به آغاز عملیات اجرایی یک بقعه در مجاورت بازار نو اردکان پس از ۳۲ سال اشاره کرد و گفت: بخش‌هایی از بیمارستان گودرز نیز آماده بهره‌برداری است. بر پایه آمار اعلام‌شده، از ۱۳۴ بقعه ثبت‌شده در استان، ۶۹ بقعه دارای درآمد هستند و ۵۲ بقعه درگیر فعالیت‌های عمرانی‌اند.
در این نشست همچنین بر ضرورت توسعه وقف‌های مسئله‌محور تأکید شد؛ وقف‌هایی که بتوانند گرهی از مشکلات درمانی، معیشتی، آموزشی و اجتماعی مردم باز کنند. از جمله نمونه‌های مطرح‌شده، وقف حدود ۵۰ میلیارد تومانی برای آزادی زندانیان و آموزش قرآن به زندانیان و نیز کمک بیش از دو میلیارد تومانی برای درمان پنج نوزاد نارس در اردکان بود.
واکاوی و تحلیل:
نخست: وقف؛ سرمایه‌ای مردمی برای حل مسائل عمومی
وقف در یزد تنها یک موضوع مذهبی یا سنتی نیست، بلکه یک ظرفیت اقتصادی و اجتماعی ریشه‌دار است که می‌تواند در حل بخشی از نیازهای عمومی نقش‌آفرینی کند. گستردگی موقوفات در این استان نشان می‌دهد که نسل‌های پیشین، نگاه بلندمدتی به آینده جامعه داشته‌اند.
کارکرد وقف زمانی پررنگ‌تر می‌شود که درآمد آن دقیق، شفاف و منطبق با نیت واقف هزینه شود. هرچه مردم اطمینان بیشتری از مسیر مصرف درآمدهای وقفی داشته باشند، رغبت آنان برای ایجاد وقف‌های جدید نیز افزایش خواهد یافت.
طرح موضوع وقف‌های نوین، نشانه حرکت از نگاه صرفاً سنتی به نگاه نیازمحور است. امروز نیازهای جامعه تنها در ساخت مسجد یا برگزاری مراسم خلاصه نمی‌شود و حوزه‌هایی چون درمان، اشتغال، آموزش، محیط‌زیست و حمایت از خانواده نیز نیازمند مشارکت واقفان هستند.
دوم: سنددارشدن؛ گره اصلی حفاظت از موقوفات
فاقد سند بودن نزدیک به نیمی از موقوفات یزد، یکی از مهم‌ترین چالش‌های ساختاری این حوزه است. ملکی که سند روشن ندارد، هم در معرض تعرض قرار می‌گیرد و هم امکان برنامه‌ریزی اقتصادی برای آن کاهش می‌یابد.
پرونده‌های قضایی فراوان نیز نشان می‌دهد که بخشی از انرژی و منابع اوقاف به جای توسعه موقوفات، صرف دفاع حقوقی از دارایی‌های وقفی می‌شود. این وضعیت، ضرورت همکاری منسجم اداره ثبت، شهرداری‌ها، دستگاه قضایی و نهادهای اجرایی را دوچندان می‌کند.
سنددارشدن موقوفات تنها یک اقدام اداری نیست؛ بلکه پایه‌ای برای شفافیت، حفظ حقوق واقفان و افزایش اعتماد عمومی است. هر سندی که صادر شود، یک گام در مسیر جلوگیری از تضییع حق عمومی و فعال‌سازی دارایی‌های راکد به شمار می‌رود.
سوم: مطالبات شهرداری‌ها و حق موقوفات
طرح بدهی‌های شهرداری‌ها به موقوفات، یکی از مهم‌ترین بخش‌های نشست خبری بود. این مسئله نشان می‌دهد که توسعه شهری، تعریض معابر و اجرای طرح‌های عمومی نباید به قیمت نادیده‌گرفتن حقوق موقوفات تمام شود.
مطالبه ۴۸ میلیارد تومانی باقیمانده در پرونده بلوار ابوترابی، نمونه‌ای از اهمیت پیگیری دقیق حقوقی است. اگر این مطالبات وصول نشود، در عمل بخشی از درآمدی که باید صرف نیت واقفان شود، از چرخه خدمت‌رسانی عمومی خارج می‌ماند.
حل این پرونده‌ها نیازمند رویکرد تقابلی نیست، بلکه باید بر پایه تفاهم، قانون و حفظ حقوق عمومی پیش برود. شهرداری‌ها و اوقاف هر دو مأمور خدمت به مردم‌اند و سازوکارهای روشن برای تهاتر، پرداخت یا تأمین حقوق وقف می‌تواند از فرسایشی‌شدن اختلاف‌ها جلوگیری کند.
چهارم: بهره‌وری اقتصادی و توسعه اشتغال
اعلام اجرای ۲۱ طرح عمرانی، صنعتی، تجاری و گردشگری، بیانگر توجه اوقاف یزد به فعال‌سازی اقتصادی موقوفات است. این رویکرد می‌تواند درآمدهای پایدار ایجاد کند و وابستگی فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی به منابع محدود را کاهش دهد.
طرح شهرک کارگاهی ۴۲ هکتاری با ظرفیت بیش از ۷۰۰ کارگاه، در صورت اجرای دقیق و بهره‌برداری درست، ظرفیت مهمی برای تولید و اشتغال در یزد خواهد بود. چنین طرحی می‌تواند موقوفات را از دارایی‌های خاموش به منابع مولد و اثرگذار تبدیل کند.
با این حال، موفقیت طرح‌های اقتصادی وقفی به انتخاب درست سرمایه‌گذار، نظارت مستمر، شفافیت قراردادها و رعایت نیت واقف وابسته است. توسعه اقتصادی زمانی ارزشمند است که هم سودآور باشد و هم ماهیت امانت‌دارانه وقف را حفظ کند.
پنجم: پیوند فرهنگ‌سازی با خدمات ملموس اجتماعی
برنامه‌های هفته وقف، از جشن و میز خدمت تا مسابقات قرآن و تجلیل از واقفان، می‌تواند فرصتی برای بازتعریف وقف در ذهن مردم باشد. با این حال، اثرگذاری این برنامه‌ها زمانی بیشتر می‌شود که با روايت نمونه‌های عینی خدمت‌رسانی همراه باشد.
نمونه‌هایی مانند کمک به درمان نوزادان نارس یا وقف برای آزادی زندانیان، نشان می‌دهد که وقف می‌تواند مستقیماً با دردها و نیازهای روزمره مردم پیوند بخورد. بازنمایی این نمونه‌ها، برای جذب نسل جوان و صاحبان سرمایه اهمیت فراوانی دارد.
دفاتر مشاوره وقف نیز می‌توانند حلقه ارتباط میان خیران، نیازهای جامعه و ظرفیت‌های قانونی باشند. اگر این دفاتر بتوانند نیازهای واقعی هر شهرستان را شناسایی و به زبان ساده به واقفان معرفی کنند، مسیر شکل‌گیری وقف‌های هدفمند هموارتر خواهد شد.
جمع‌بندی
نشست خبری هفته وقف در یزد، تصویری چندوجهی از وضعیت موقوفات استان ارائه داد؛ تصویری که در آن هم ظرفیت‌های بزرگ اقتصادی و اجتماعی دیده می‌شود و هم چالش‌هایی مانند فقدان سند، پرونده‌های قضایی و مطالبات معوق از دستگاه‌های شهری. آمار موقوفات و رقبات یزد نشان می‌دهد این استان از پشتوانه‌ای ارزشمند برای خدمت‌رسانی عمومی برخوردار است.
در کنار پیگیری حقوقی و سنددارشدن موقوفات، توسعه طرح‌های عمرانی، تجاری، صنعتی و گردشگری می‌تواند منابع پایدارتری برای تحقق نیت واقفان فراهم کند. طرح‌های اعلام‌شده، به‌ویژه مجموعه‌های تجاری و شهرک کارگاهی، در صورت مدیریت شفاف و حرفه‌ای، امکان تبدیل‌شدن به الگوهای موفق بهره‌وری از املاک وقفی را دارند.
در نهایت، آینده وقف در یزد به پیوند میان اعتماد عمومی، شفافیت مالی، حفظ حقوق واقفان و شناخت نیازهای نوین جامعه وابسته است. هر اندازه وقف از قالب‌های محدود و سنتی فراتر رود و به نیازهای ملموس مردم پاسخ دهد، نقش آن در کاهش آسیب‌های اجتماعی، تقویت اشتغال و توسعه پایدار استان پررنگ‌تر خواهد شد.