آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
در روزهایی که ناترازی انرژی به یک بحران ملی تبدیل شده و حجم قاچاق سوخت در کشور به اعداد نجومی رسیده، اظهارات یک مقام مسئول، پرده از یک واقعیت تلخ و پنهان برداشته است. اسماعیل سقاب اصفهانی، رئیس سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی، با صراحتی بی‌سابقه، از نفوذ هر دو جناح سیاسی در شبکه‌های قاچاق سوخت پرده برداشته است. به مناسبت دومین سال فعالیت دولت چهاردهم، سقاب اصفهانی در گفت‌وگویی با یکی از رسانه‌ها، با لحنی صریح و تأمل‌برانگیز، به تشریح موانع پیش روی مبارزه با قاچاق سوخت پرداخت. او گفت: «هر دو جناح سیاسی در قاچاق سوخت دست دارند و من نمی‌توانم جلوی آنها را بگیرم؛ چون اگر دکان آنها را جمع کنم، شیشه‌های من را خرد می‌کنند.»
این اظهارات، در شرایطی مطرح می‌شود که مصرف روزانه بنزین در ایران به حدود ۱۳۵ میلیون لیتر رسیده و به دلیل محدودیت‌های تولید، مدیریت این وضعیت به یک «مسئله فوری و بحرانی» تبدیل شده است. سقاب اصفهانی با اشاره به اینکه در حال بررسی «سه سناریو برای تغییر شیوه توزیع بنزین» است، تأکید کرد که دولت برای اصلاح وضعیت فعلی، به دنبال راهکارهای جدیدی است.
او همچنین با نقل‌قولی از مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، گفت که او برای «کارهای سخت» آماده است و حاضر است کارهایی بکند که «در حال حاضر فحش بخورد، اما در آینده دعایش کنند.» سقاب اصفهانی در ادامه تأکید کرد که با وجود تمام فشارها، از موضع خود عقب‌نشینی نخواهد کرد. او در پاسخ به این سوال که آیا از عواقب این اقدامات نمی‌ترسد، گفت: «من دیگر چیزی برای از دست دادن ندارم.» این جمله، یادآور تلخی‌های شخصی این مقام مسئول است. سقاب اصفهانی چندی پیش در یک سانحه رانندگی دلخراش، همسر و دو فرزند خود را از دست داد و این ضایعه جانکاه، به گفته نزدیکانش، نگاه او را به زندگی و مسئولیتش تغییر داده است.
بررسی ابعاد نفوذ سیاسی در قاچاق سوخت
اظهارات صریح سقاب اصفهانی، پرده از یک واقعیت تلخ در ساختار قدرت ایران برداشته است. قاچاق سوخت، به عنوان یک شبکه پیچیده اقتصادی و امنیتی، سال‌هاست که با حمایت و نفوذ جریان‌های سیاسی مختلف در کشور فعالیت می‌کند. وجود منافع گسترده مالی در این حوزه، باعث شده است که مبارزه با آن، نه یک چالش اجرایی، بلکه یک نبرد سیاسی تمام‌عیار تلقی شود. سقاب اصفهانی با اشاره مستقیم به «هر دو جناح»، عملاً این تابو را شکسته و نشان داده است که فساد در این حوزه، یک پدیده فراجناحی است و هیچ‌یک از جریان‌های سیاسی از آن مصون نیستند.
تحلیل بحران فعلی و سناریوهای پیش روی دولت
مصرف روزانه ۱۳۵ میلیون لیتر بنزین در ایران، در حالی است که ظرفیت تولید داخلی و ذخایر استراتژیک، پاسخگوی این حجم از مصرف نیست و دولت را ناگزیر به واردات با قیمت‌های جهانی کرده است. سه سناریویی که سقاب اصفهانی به آنها اشاره کرده، احتمالاً شامل تغییر در سهمیه‌بندی، افزایش قیمت‌های پلکانی، و یا تغییر در شیوه توزیع یارانه‌ها با هدف کاهش مصرف و جلوگیری از قاچاق است. با این حال، اجرای هر یک از این سناریوها، بدون مقابله جدی با شبکه‌های قاچاق و منافع پشت پرده آن، محکوم به شکست خواهد بود.
تأثیر تحولات شخصی بر رویکرد سقاب اصفهانی
فاجعه تلخ درگذشت همسر و فرزندان سقاب اصفهانی در یک سانحه رانندگی، نگاه او به زندگی و مسئولیت‌هایش را به طور بنیادین تغییر داده است. جمله «من دیگر چیزی برای از دست دادن ندارم»، نه تنها یک ادعای سیاسی، بلکه بیانگر یک تحول روانشناختی عمیق است که او را از ترس‌های معمول و محاسبات مرسوم سیاسی رها کرده است. این رویکرد تازه، می‌تواند به او جسارت لازم برای مقابله با نفوذهای سیاسی و شبکه‌های قاچاق را بدهد؛ چراکه دیگر هیچ مصلحت شخصی و یا نگرانی از تهدیدات احتمالی، نمی‌تواند او را از مسیر اصلاحات بازدارد.
چالش‌های انتصاب و اعتبار سقاب اصفهانی
انتصاب سقاب اصفهانی به عنوان رئیس سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی، از ابتدا با انتقادهایی همراه بود. منتقدان، او را فاقد تخصص کافی در حوزه انرژی دانسته و حضور او را در دولت وفاق، ناشی از ارتباطات پیشین او با ابراهیم رئیسی و جبهه پایداری ارزیابی کرده‌اند. این موضوع، اعتبار او را در میان برخی کارشناسان و فعالان این حوزه، با چالش مواجه کرده است. فیاض زاهد، عضو سابق شورای اطلاع‌رسانی دولت، در اعتراض به این انتصاب، از سمت خود استعفا داد و آن را «در تضاد با شعار وفاق» ارزیابی کرد.
چشم‌انداز اصلاح نظام توزیع سوخت و مبارزه با قاچاق
مبارزه با قاچاق سوخت و اصلاح نظام توزیع آن، نیازمند یک عزم ملی فراتر از یک فرد یا یک سازمان است. موفقیت سقاب اصفهانی در این مسیر، منوط به حمایت همه‌جانبه رئیس‌جمهور، هماهنگی با سایر نهادهای امنیتی و قضائی، و همچنین شفاف‌سازی کامل در عملکرد شبکه‌های توزیع است. با این حال، با توجه به حجم بالای منافع درگیر و نفوذ سیاسی عوامل قاچاق، این مسیر با موانع بسیار جدی رو به رو است و تنها با یک اراده سیاسی قوی و پشتیبانی مردمی، می‌تواند به ثمر بنشیند.