پزشکیان: نرخ سوم بنزین ۱۰ هزار تومان می‌شود

آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:

جمعه شب، یکی از پرحاشیه‌ترین بحث‌های روزهای اخیر، با اظهارات مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، در یک گفت‌وگوی تلویزیونی به نقطه پایانی نزدیک شد. او با حضور در برنامه زنده تلویزیونی، درباره یکی از حساسترین موضوعات اقتصادی کشور، یعنی قیمت بنزین، سخن گفت و شایعات را یک‌بار برای همیشه تکذیب کرد. پزشکیان در این گفت‌وگو، گزارش‌ها درباره افزایش «نجومی» قیمت بنزین را رد کرد و با تأکید بر اینکه «نرخ سوم بنزین پس از هماهنگی با نهادهای مختلف از پنج هزار تومان به ۱۰ هزار تومان افزایش خواهد یافت و از این رقم بیشتر نخواهد شد»، به تکلیف این موضوع روشن کرد.

او زمان دقیق اجرای این افزایش قیمت را مشخص نکرد، اما این اطمینان را به مردم داد که دولت به دنبال اتخاذ تصمیمی است که کمترین فشار را بر زندگی آنها وارد کند. پزشکیان در بخش دیگری از سخنان خود، وضعیت تامین بنزین را به شرایط جنگی و کاهش درآمدهای کشور مرتبط کرد و گفت که با بسته بودن مسیرها، واردات کالا از جمله بنزین با مشکل رو به رو شده است. او همچنین اعلام کرد که واردات و صادرات ایران بین ۲۵ تا ۳۵ درصد کاهش یافته است و افزود که «اقتصاددانان می‌دانند» چنین کاهشی چه پیامدهایی برای اقتصاد کشور دارد.  

 این اظهارات، در حالی مطرح می‌شود که شایعات درباره افزایش قیمت بنزین در روزهای اخیر، فضای نگرانی را در جامعه ایجاد کرده بود و مردم را به صف‌های طولانی در پمپ بنزین‌ها کشانده بود. این تصمیم، که با هدف مدیریت ناترازی بنزین و کاهش فشار بر بودجه کشور اتخاذ شده است، واکنش‌های متفاوتی را در میان کارشناسان اقتصادی و سیاسی در پی داشته است. در ادامه این گزارش، به تحلیل ابعاد این تصمیم، پیامدهای آن بر اقتصاد و معیشت مردم و همچنین سناریوهای پیش‌روی این طرح خواهیم پرداخت.

تحلیل دلایل افزایش قیمت بنزین و ناترازی انرژی

افزایش قیمت بنزین در ایران، ریشه در ناترازی شدید بین تولید و مصرف سوخت دارد. میانگین مصرف روزانه بنزین در ایران حدود ۱۳۵ میلیون لیتر است، در حالی که تولید داخلی پالایشگاه‌ها حدود ۱۱۵ میلیون لیتر است و این یعنی یک کسری روزانه ۲۰ میلیون لیتری که دولت را ناگزیر به واردات بنزین با قیمت‌های جهانی کرده است. از سوی دیگر، قیمت‌گذاری یارانه‌ای بنزین در ایران، به شدت پایین‌تر از قیمت تمام‌شده و قیمت جهانی است و این فاصله قیمتی، مشوق اصلی قاچاق سوخت به کشورهای همسایه است. پزشکیان با اشاره به شرایط جنگی و کاهش درآمدهای نفتی، بر ضرورت مدیریت این ناترازی تأکید کرده است.

مقایسه نرخ‌های جدید بنزین با قیمت‌های فعلی و تأثیر آن بر هزینه سوخت خانوار

در سیستم فعلی، هر خودروی سواری شخصی به طور ماهانه ۶۰ لیتر سهمیه با نرخ ۱۵۰۰ تومان، ۵۰ لیتر سهمیه با نرخ ۳۰۰۰ تومان و پس از اتمام این ۱۱۰ لیتر، هر لیتر بنزین اضافی با نرخ ۵۰۰۰ تومان محاسبه می‌شود. با اجرای طرح جدید، نرخ سوم (آزاد) از ۵۰۰۰ تومان به ۱۰۰۰۰ تومان افزایش می‌یابد و سایر نرخ‌ها (۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومان) دست‌نخورده باقی می‌مانند. این افزایش، عمدتاً بر خودروهای پرمصرف و افرادی که بیش از سهمیه خود مصرف می‌کنند، تأثیر می‌گذارد. برای خودرویی که ماهانه ۱۵۰ لیتر بنزین مصرف می‌کند، این تغییر به معنای افزایش حدود ۲۰۰ هزار تومانی هزینه ماهانه سوخت خواهد بود.

پیامدهای اقتصادی و سیاسی افزایش قیمت بنزین

از منظر اقتصادی، این تصمیم می‌تواند تا حدی به کاهش شدت ناترازی بنزین و کاهش انگیزه قاچاق کمک کند، هرچند که شکاف قیمتی بین ایران و کشورهای همسایه همچنان بالاست و قاچاق به طور کامل متوقف نخواهد شد. همچنین، این اقدام بار مالی دولت را در قبال یارانه سوخت کاهش می‌دهد و می‌تواند منابع مالی را به سمت تأمین کسری بودجه و سایر بخش‌ها هدایت کند. اما از منظر سیاسی و اجتماعی، این تصمیم با واکنش‌های متفاوتی رو به رو خواهد شد. گروهی آن را اقدامی هوشمندانه برای اصلاح تدریجی قیمت سوخت بدون ایجاد شوک قیمتی می‌دانند و گروهی دیگر، آن را فشار بر معیشت خانوارها ارزیابی می‌کنند.

تأثیر کاهش واردات و صادرات بر اقتصاد ایران

پزشکیان با اشاره به کاهش ۲۵ تا ۳۵ درصدی واردات و صادرات ایران، به یکی از چالش‌های اساسی اقتصاد کشور اشاره کرده است. کاهش صادرات نفت و فرآورده‌های نفتی، به دلیل تحریم‌ها و محدودیت‌های بین‌المللی، درآمدهای ارزی کشور را به شدت کاهش داده است. از سوی دیگر، کاهش واردات، به معنای کمبود کالاهای اساسی، مواد اولیه صنایع و تجهیزات پزشکی است که می‌تواند به تورم و رکود اقتصادی دامن بزند. این کاهش، همچنین به معنای کاهش ارتباط ایران با اقتصاد جهانی و افزایش انزوای اقتصادی کشور است.

سناریوهای آینده و اهمیت بسته‌های حمایتی

با وجود تأکید پزشکیان بر افزایش ۱۰ هزار تومانی نرخ سوم، همچنان ابهاماتی درباره زمان دقیق اجرا و همچنین نحوه مدیریت عوارض این تصمیم وجود دارد. دولت باید برای کاهش فشار بر اقشار آسیب‌پذیر، بسته‌های حمایتی مانند افزایش یارانه‌های نقدی، کالابرگ یا اختصاص سهمیه‌های تشویقی برای خودروهای کم‌مصرف را در نظر بگیرد. همچنین، موفقیت این طرح به هماهنگی کامل میان نهادهای اجرایی، شفافیت در اطلاع‌رسانی و همراهی مردم بستگی دارد. اگر این بسته‌ها به درستی طراحی و اجرا شوند، می‌توان از این فرصت برای اصلاح ساختار قیمت‌گذاری سوخت در ایران بهره برد.