آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
بانک مرکزی با هدف آرام‌سازی بازار ارز و پاسخ به نیازهای ارزی کشور، روز گذشته از تزریق ۵۰۰ میلیون دلار اسکناس به شبکه بانکی خبر داد. اما در کمال ناباوری، استقبال از این عرضه بسیار کمتر از حد انتظار بود و تنها ۲۰ میلیون دلار از این حجم عظیم به فروش رفت. این اتفاق، یک سیگنال غیرمنتظره به بازار ارز و تحلیلگران اقتصادی مخابره کرد. تقاضای پایین برای ارز دولتی، در حالی رخ داده که پیش‌تر نگرانی‌هایی درباره کمبود ارز و افزایش قیمت آن در بازار وجود داشت.
بانک مرکزی در سیاست جدید خود، امکان خرید هزار دلار ارز دولتی برای هر ایرانی با کارت ملی را بدون نیاز به مدارک سفر فراهم کرده بود. با این حال، آمارها نشان می‌دهد که متقاضیان در مجموع تنها ۲۰ میلیون دلار از این ارز را خریداری کرده‌اند. تحلیلگران اقتصادی، دلایل متعددی را برای این استقبال سرد برمی‌شمارند. از جمله نرخ بالاتر ارز دولتی نسبت به انتظارات بازار، محدودیت‌های خرید، و همچنین کاهش تقاضای واقعی در شرایط رکود اقتصادی.
برخی کارشناسان معتقدند که این موضوع، نشان از کاهش التهاب روانی در بازار ارز و کاهش تقاضای سفته‌بازانه دارد. گروهی دیگر، آن را ناشی از عدم تطابق نرخ ارز دولتی با نرخ بازار آزاد و نیز عدم شفافیت در فرآیند تخصیص ارز می‌دانند. از سوی دیگر، این اتفاق می‌تواند نشان‌دهنده تغییر نگرش مردم نسبت به سرمایه‌گذاری در ارز باشد و آنها را به سمت بازارهای سرمایه‌گذاری دیگر سوق دهد. بانک مرکزی نیز با ارزیابی این شرایط، ممکن است در سیاست‌های ارزی خود بازنگری کند و یا نرخ ارز دولتی را با نرخ بازار آزاد نزدیک‌تر سازد تا تقاضا را تحریک کند.
بررسی نرخ ارز دولتی و فاصله آن با بازار آزاد
یکی از مهم‌ترین عوامل استقبال سرد از عرضه ۵۰۰ میلیون دلاری، فاصله‌ی نسبتاً کم نرخ ارز دولتی (۱۹۵ هزار تومان) با نرخ بازار آزاد (۱۹۸ هزار و ۵۰۰ تومان) بود. با احتساب کارمزد صرافی‌ها، قیمت تمام‌شده ارز دولتی برای متقاضی، عملاً به نرخ بازار آزاد نزدیک می‌شد و همین موضوع، انگیزه لازم برای خرید از این مسیر را کاهش داد. متقاضیان عملاً به این نتیجه رسیده‌اند که تفاوت قیمت ناچیز است و ارزش چندانی برای تحمل فرآیند اداری و دریافت ارز در صرافی‌های بانکی ندارد.
کاهش التهاب روانی و تقاضای سفته‌بازانه
عرضه ۵۰۰ میلیون دلاری در شرایطی انجام شد که بازار ارز، برخلاف انتظار، با افزایش تقاضا و نوسان مواجه نشده بود. این موضوع نشان می‌دهد که التهاب روانی و تقاضای سفته‌بازانه، که معمولاً در زمان نوسانات ارزی افزایش می‌یابد، در حال کاهش است و مردم به تثبیت نسبی بازار و سیاست‌های ارزی بانک مرکزی اعتماد بیشتری پیدا کرده‌اند. با این حال، برخی کارشناسان معتقدند که این کاهش تقاضا، ممکن است موقتی باشد و در صورت بروز هرگونه شوک سیاسی یا اقتصادی، دوباره افزایش یابد.
رکود اقتصادی و کاهش قدرت خرید مردم
یکی دیگر از عواملی که می‌تواند بر کاهش تقاضا تأثیرگذار باشد، رکود اقتصادی و کاهش قدرت خرید مردم است. در شرایطی که تورم بالا و معیشت مردم با مشکلات جدی مواجه است، بسیاری از خانوارها توانایی خرید ارز با این حجم را ندارند و تقاضای واقعی برای ارز، کاهش یافته است. این موضوع، به ویژه در میان اقشار کم‌درآمد و متوسط، محسوس است.
عدم شفافیت در فرآیند تخصیص ارز
برخی از کارشناسان، شفاف نبودن فرآیند تخصیص ارز و عدم اطلاع‌رسانی دقیق به مردم را یکی از دلایل اصلی استقبال سرد از این سیاست می‌دانند. بسیاری از افراد از شرایط، نحوه و مکان خرید ارز دولتی اطلاع کافی ندارند و همین امر، از میزان مراجعه آنها کاسته است.
چشم‌انداز سیاست‌های ارزی بانک مرکزی
با توجه به استقبال سرد از این عرضه، بانک مرکزی ممکن است در رویکرد خود بازنگری کند. دو سناریوی اصلی پیش‌روی بانک مرکزی قابل تصور است: اولین سناریو، نزدیک‌تر کردن نرخ ارز دولتی به نرخ بازار آزاد برای افزایش انگیزه خرید است و سناریوی دوم، کاهش حجم عرضه ارز و هدفمند کردن آن برای بخش‌های خاص. به نظر می‌رسد بانک مرکزی برای موفقیت این سیاست‌ها، نیاز به شفاف‌سازی بیشتر و اطلاع‌رسانی مؤثرتر دارد.