آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
پوریا زرشناس - دکترای اقتصاد انرژی های تجدیدپذیر
در روزهای اوج تنش‌های نظامی میان ایران و آمریکا، موجی از تحلیل‌های اغراق‌آمیز در صداوسیما شکل گرفت که پیش‌بینی می‌کرد قیمت نفت به ۲۰۰ دلار در هر بشکه خواهد رسید و اقتصاد جهان نابود خواهد شد. اما حالا، در فضایی کاملاً متفاوت، این پیش‌بینی‌ها به باد رفته است. فواد ایزدی، یکی از تحلیلگران پرتکرار این رسانه، با قاطعیت اعلام کرده بود که اگر ایران «۲۰ درصد نفت دنیا را بیرون بیاورد»، نفت به ۲۰۰ دلار می‌رسد و اقتصاد دنیا نابود می‌شود. او حتی تنگه هرمز را به مثابه «بمب اتم» ایران توصیف کرده بود.
این تحلیل‌ها، تنها به ایزدی محدود نمی‌شد. داوود منظور، مهرداد بذرپاش، امیرحسین ثابتی و حتی مجریان صداوسیما نیز بارها بر این سناریو تأکید کرده و آن را قریب‌الوقوع معرفی کردند. اما واقعیت بازار، چیز دیگری را نشان داد. قیمت نفت برنت در پایان معاملات هفته گذشته، به ۸۸ دلار و ۱۰ سنت رسید و نفت وست تگزاس اینترمدیت نیز با کاهش به ۸۳ دلار و ۴۰ سنت رسید. این در حالی است که نفت برنت بیش از پنج درصد و وست تگزاس بیش از چهار درصد کاهش هفتگی را تجربه کردند.
در همین حال، گلدمن ساکس، مؤسسه مالی معتبر جهانی، اعلام کرد که حجم نفت عبوری از تنگه هرمز به دو‌سوم پیش از جنگ ایران و آمریکا بازگشته است. بلومبرگ نیز گزارش داد که روزانه حدود شش تا هشت میلیون بشکه نفت خام از طریق این آبراه حمل می‌شود. یکی از عوامل کلیدی این افزایش، درآمدهای بی‌سابقه نفتکش‌های غول‌پیکر است که انگیزه مالکان برای عبور از تنگه هرمز را افزایش داده است. همچنین، گزارش‌ها حاکی از آن است که آمریکا با کمک عمان، یک «کریدور جنوبی» برای عبور امن نفتکش‌ها ایجاد کرده است. علاوه بر این، حملات اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه، باعث کاهش پالایش نفت در این کشور و افزایش صادرات نفت خام روسیه به بازارهای جهانی شده است. این موضوع، به کاهش قیمت نفت کمک کرده است.
علل شکست سناریوی نفت ۲۰۰ دلاری
پیش‌بینی افزایش قیمت نفت به ۲۰۰ دلار، مبتنی بر این فرضیه بود که تشدید تنش‌ها در خلیج فارس و انسداد تنگه هرمز، عرضه نفت را به شدت کاهش می‌دهد. با این حال، چند عامل کلیدی این سناریو را خنثی کردند. نخست، آمریکا با ایجاد یک «کریدور جنوبی» و اسکورت نظامی، توانست بخش قابل توجهی از جریان نفت را حفظ کند. دوم، روسیه که به دلیل حملات اوکراین به پالایشگاه‌های خود، مجبور به صادرات نفت خام بیشتر شده بود، کمبود عرضه از خلیج فارس را جبران کرد. سوم، چین با استفاده از ذخایر استراتژیک خود، نقش مهمی در تثبیت قیمت‌ها ایفا کرد. این عوامل، نشان از پیچیدگی بازار نفت و ناتوانی یک عامل واحد در تعیین قیمت‌ها دارد.
نقش آمریکا و کریدور جنوبی در مدیریت بحران تنگه هرمز
آمریکا با همکاری عمان، یک «گذرگاه اضطراری» در جنوب تنگه هرمز ایجاد کرده است که به نفتکش‌ها امکان عبور با اسکورت نظامی را می‌دهد. این کریدور، نمونه‌ای از «انتقال قدرت از کنترل سرزمین به کنترل جریان» است. به این معنا که آمریکا به جای تلاش برای کنترل فیزیکی تنگه، بر مدیریت جریان کشتی‌ها و کالاها متمرکز شده است. این استراتژی، اگرچه هزینه‌های نظامی و سیاسی بالایی دارد، اما توانسته است بخشی از فشار بر بازار نفت را کاهش دهد.
افزایش عرضه نفت روسیه و تأثیر حملات اوکراین
حملات گسترده اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه، باعث کاهش پالایش نفت در این کشور و افزایش صادرات نفت خام شده است. روسیه که معمولاً نفت خام خود را پالایش و فرآورده‌های نفتی صادر می‌کرد، حالا مجبور است حجم بیشتری از نفت خام خود را به بازارهای جهانی عرضه کند. این افزایش عرضه، به کاهش قیمت نفت در بازارهای جهانی کمک کرده است. این موضوع، یکی از نمونه‌های تأثیر مستقیم جنگ اوکراین بر بازار انرژی جهان است.
نقش چین و ذخایر استراتژیک نفت
چین با داشتن ذخایر استراتژیک حدود یک میلیارد بشکه، یکی از بازیگران کلیدی در بازار نفت جهان است. این کشور، با مدیریت هوشمندانه ذخایر خود، می‌تواند در مواقع بحران، از افزایش شدید قیمت‌ها جلوگیری کند. به عبارت دیگر، چین نه تنها بزرگ‌ترین مصرف‌کننده نفت جهان است، بلکه با استفاده از این ابزار استراتژیک، به یکی از مهم‌ترین عوامل تثبیت‌کننده بازار نفت نیز تبدیل شده است.
تأثیر بر تحلیل‌های داخلی و درس‌های آن
شکست سناریوی نفت ۲۰۰ دلاری، نشان از آسیب‌پذیری تحلیل‌های غیرواقعی و مبتنی بر اغراق دارد. تحلیلگرانی که بدون توجه به عوامل پیچیده بازار و راهکارهای جایگزین، به پیش‌بینی‌های خوش‌بینانه و گاه فاجعه‌آمیز می‌پردازند، نه تنها به اعتبار خود آسیب می‌زنند، بلکه افکار عمومی را نیز دچار خطا می‌کنند. این تجربه، نشان می‌دهد که تحلیل‌های اقتصادی باید مبتنی بر داده‌های دقیق، بررسی همه ابعاد و درک پیچیدگی‌های بازار باشد، نه بر اساس خوش‌بینی یا بدبینی سیاسی.