آسیانیوز ایران؛ سرویس فرهنگی هنری:
مریم مهدوی، از نخستین زنانی بود که در دوران پس از انقلاب، حرفه طراحی لباس را با رویکردی آکادمیک و هنری به شکلی جدی پیگیری کرد. او در دهه ۱۳۶۰، زمانی که مد در ایران نه مجله‌ای داشت و نه نمایشگاهی رسمی، با تکیه بر ذوق، دانش و شناخت عمیق از عناصر بصری فرهنگ ایرانی، راهی تازه گشود. مهدوی که بیش از چهار دهه در حوزه طراحی لباس و آموزش آن فعالیت داشت، با نگاهی متفاوت به پوشاک، توانست میان سنت و مدرنیته پیوندی برقرار کند؛ پیوندی که در آثارش به شکل استفاده از نقوش سنتی، رنگ‌های اقلیمی و دوخت‌های اصیل ایرانی تجلی یافت.
او در روزگاری که طراحی لباس در ایران نه یک حرفه شناخته‌شده بود و نه درسی در دانشگاه‌ها تدریس می‌شد، با اتکا به تجربه، مطالعات شخصی و تمرین بی‌وقفه، توانست سبک خاص خود را بسازد و برای خود و هنرش جایگاهی در میان جامعه هنری و مخاطبان عام بیابد. از مهم‌ترین ویژگی‌های هنری او، توجه به هویت بصری ایران بود. او بر این باور بود که پوشاک ایرانی‌ها می‌تواند زاییده فرهنگ، اقلیم و تاریخ این سرزمین باشد و نیازی به تقلید از مدل‌های غربی ندارد. این نگاه، او را به یکی از چهره‌های ماندگار در جریان طراحی لباس معاصر ایران تبدیل کرد.
او طی سال‌ها، شاگردان بسیاری را تربیت کرد و بسیاری از طراحان نسل بعد، از آموزش‌های او بهره بردند. علاوه بر فعالیت‌های آموزشی، مهدوی آثارش را در نمایشگاه‌های متعددی در ایران و خارج از کشور به نمایش گذاشت و توانست جایگاه مد و لباس ایرانی را در سطحی بین‌المللی ارتقا دهد. یکی از نقاط عطف کارنامه هنری او، حضور آثارش در موزه ویکتوریا و آلبرت لندن بود.
این موزه معروف جهانی در سال ۲۰۰۴ در قالب برنامه «شب فرهنگ ایران»، بخشی از لباس‌های طراحی‌شده توسط مریم مهدوی را به نمایش گذاشت؛ رویدادی که نشان از اعتبار بین‌المللی هنر او داشت. مهدوی که این روزها در خلوت خود و در خانه، با بیماری سرطان دست و پنجه نرم می‌کرد، سرانجام سه‌شنبه ۲۷ مرداد ۱۴۰۵ در سن ۷۶ سالگی درگذشت. خبر درگذشت او را فرزندش، نادر سرآمد، به صورت عمومی اعلام کرد. آنچه امروز از مریم مهدوی باقی مانده، مجموعه‌ای از لباس‌های پراکنده در خانه‌ها و کمدهای افرادی است که زمانی مشتری، دوست یا شاگرد او بودند. فقدان آرشیوی منظم از آثارش، نشان از همان دوره‌ای دارد که مد در ایران ثبت نمی‌شد و تاریخ آن در سکوت سپری می‌شد.
جایگاه مریم مهدوی در تاریخ طراحی لباس معاصر ایران
مریم مهدوی را می‌توان از معدود طراحانی دانست که در غیاب نهادهای آموزشی، با تکیه بر مطالعه شخصی، ذوق و تمرین، به حرفه طراحی لباس شکل داد. او در دوره‌ای پا به عرصه گذاشت که طراحی لباس در ایران نه بازار رسمی داشت، نه مجله، نه نمایشگاه و نه آرشیو. با این حال، مهدوی توانست مسیر خود را نه با تقلید از غرب، بلکه با بازخوانی موتیف‌ها، رنگ‌ها و دوخت‌های سنتی ایران تعریف کند. او به‌درستی فهمید که لباس ایرانی می‌تواند نه فقط یک پوشش، بلکه روایتی از هویت فرهنگی باشد.
پیوند سنت و مدرنیته در آثار مهدوی
نگاه مهدوی به طراحی لباس، نگاهی دوگانه نبود؛ او به دنبال تلفیق سنت با نیازهای روز جامعه بود. او از عناصری مانند نقوش هندسی فرش‌های ایرانی، رنگ‌های گرم کویر و بافت‌های محلی الهام می‌گرفت و آنها را در قالب لباس‌هایی مدرن، با برش‌های امروزی بازتولید می‌کرد. این رویکرد، او را از بسیاری از طراحان هم‌عصرش متمایز ساخت و باعث شد که لباس‌هایش نه تنها در ایران، بلکه در محافل هنری خارج از کشور نیز مورد توجه قرار گیرد.
نقش آموزشی و تأثیر بر نسل بعدی
مریم مهدوی به‌عنوان یک معلم نیز تأثیرگذار بود. او با انتقال تجربیات خود به شاگردانش، به شکل‌گیری یک نسل از طراحان کمک کرد که بسیاری از آنها امروز در عرصه مد ایران فعال هستند. رویکرد آموزشی او بر شناخت هویت بصری ایران و کشف ظرفیت‌های پنهان آن در طراحی لباس تأکید داشت. او معتقد بود که یک طراح لباس، پیش از هر چیز، باید با تاریخ، فرهنگ و هنر سرزمین خود آشنا باشد.
نمایش آثار در موزه ویکتوریا و آلبرت
حضور آثار مریم مهدوی در موزه ویکتوریا و آلبرت لندن، یکی از مهم‌ترین رویدادهای کارنامه هنری او بود. این موزه که یکی از معتبرترین موزه‌های هنر و طراحی جهان محسوب می‌شود، در سال ۲۰۰۴ با برگزاری «شب فرهنگ ایران»، بخشی از لباس‌های او را به نمایش عموم گذاشت. این رویداد، نقطه عطفی در معرفی مد و لباس ایرانی به مخاطبان جهانی بود و نشان داد که طراحی لباس در ایران، ظرفیت حضور در سطح بین‌المللی را دارد.
میراث آرشیو نشده؛ بازتابی از تاریخ مد در ایران
نبود مجموعه‌ای منسجم از آثار مریم مهدوی، نه فقط یک نقص در ثبت کارنامه یک هنرمند، بلکه بازتابی از وضعیت کلی تاریخ مد در ایران است. سال‌هاست که طراحی لباس در ایران به‌عنوان یک رشته هنری جدی گرفته می‌شود، اما همچنان نهادی برای ثبت، مستندسازی و آرشیو کردن این تاریخ وجود ندارد. لباس‌های مهدوی، که در خانه‌های مشتریان و دوستانش پراکنده‌اند، حکایت از همان دوره‌ای دارند که مد در ایران، ثبت نمی‌شد، اما زندگی می‌کرد.
آسیانیوز ایران(روزنامه آسیا سابق)، درگذشت این عزیز گرانسنگ را
به خانواده محترم ایشان، و تمامی اهل فرهنگ و هنر ایران زمین، تسلیت گفته
و آرزوی صبر برای بازماندگان محترم ایشان دارد.
یادش گرامی