آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
این روزها که هر نفس از فضای سیاست خارجی، بوی مذاکره و گفتوگو میدهد، ناگهان صدای تندی از واشنگتن بلند میشود که تمام این امیدواریها را به چالش میکشد؛ صدایی آشنا و تند که متعلق به رئیسجمهور آمریکاست. دونالد ترامپ، که در دوران اول ریاستجمهوریاش خروج از برجام را کلید زد، این بار در مصاحبهای با شبکهی فاکسنیوز، بار دیگر مواضع خصمانهی خود را علیه جمهوری اسلامی تکرار کرده و گفته است که «توافق با ایران ارزش کاغذی که روی آن نوشته شده را هم ندارد.»
او در این مصاحبه، با لحنی سرشار از طعنه و تهدید، افزوده است که «فرصتهای زیادی به ایران داده شده» و این جملهی کوتاه، پشت خود روایتی بلند از سالها فشار اقتصادی، ترور شخصیتها و خروج از معاهدات بینالمللی را حمل میکند. در داخل ایران نیز، این سخنان واکنشهای متفاوتی را برانگیخته است؛ از یک سو، برخی تندروها با دستمایه قرار دادن این اظهارات، از بیاعتباری مذاکره با آمریکا سخن میگویند و از سوی دیگر، چهرههای میانهرو، این سخنان را «تبلیغات انتخاباتی میان دوره کنگره امریکا» یا «بازی روانی» ترامپ برای حفظ محبوبیت در داخل آمریکا ارزیابی میکنند. اما نکتهی مهمتر، تأثیر این سخنان بر افکار عمومی داخل ایران است؛ جایی که مردم خسته از تورم و تحریم، با دیدن این مواضع تند، بیش از پیش به آیندهی مذاکرات بدبین میشوند و این بدبینی، هزینهی سنگینی برای دولت در حال مذاکره خواهد داشت.
بافتار سیاسی اظهارات ترامپ در آستانهی انتخابات
یکی از مهمترین زوایای این اظهارات، زمانبندی آن است. او به خوبی میداند که در فضای سیاسی آمریکا، ایرانهراسی یکی از مؤثرترین ابزارها برای جمعآوری رأی و جلب توجه رسانههاست و از این رو، با لحنی افراطی، سعی در متمایز کردن خود دارد. همچنین این سخنان، میتواند به عنوان اهرم فشاری بر جمهوری اسلامی نیز عمل کند تا هرگونه توافق با احتیاط بیشتری پیش ببرد.
تأثیر بر روند مذاکرات فعلی بین جمهوری اسلامی و غرب
در شرایطی که مذاکرات غیرمستقیم بین ایران و آمریکا در حال انجام است، اظهاراتی از جنس «بیارزش بودن توافق» میتواند به شدت بر فضای روانی مذاکرات تأثیر منفی بگذارد. از یک سو، تیم مذاکرهکنندهی ایران با دیدن این مواضع، نسبت به پایبندی طرف آمریکایی به هرگونه تعهدی بدبینتر میشود و ممکن است خطوط قرمز خود را سختتر کند. از سوی دیگر، متحدان اروپایی آمریکا نیز که در طول سالهای اخیر نقش میانجی را بازی کردهاند، ممکن است این اظهارات را نشانهای از عدم ثبات در سیاست خارجی آمریکا بدانند و در همکاری با ایران محتاطتر عمل کنند. این موضوع، میتواند روند مذاکرات را به تعویق بیندازد و هزینههای سیاسی و اقتصادی بیشتری را بر دو طرف تحمیل کند.
واکنشهای احتمالی در داخل ایران و بهرهبرداری جناحها
در داخل ایران، این اظهارات به سرعت به ابزاری برای تسویهحسابهای سیاسی تبدیل خواهد شد. جناح تندرو و مخالفان مذاکره با آمریکا، این سخنان را به عنوان «سندی بر بیاعتباری آمریکا» و «تأیید مواضع دیرینهی خود» قلمداد میکنند و فشار خود را بر دولت برای توقف مذاکرات افزایش خواهند داد. در مقابل، جناح میانهرو و حامیان مذاکره، سعی میکنند این اظهارات را «تکرار کلیشههای انتخاباتی ترامپ» معرفی کرده و از آن عبور کنند، اما این کار در شرایطی که مردم با مشکلات معیشتی دست و پنجه نرم میکنند، کار دشواری است؛ چراکه مردم به راحتی میتوانند این سخنان را نشانهای از بنبست دیپلماسی و تداوم تحریمها تعبیر کنند.
پیامدهای اقتصادی و تأثیر بر بازارها
هرگونه تنش لفظی میان مقامات آمریکایی و ایران، معمولاً با واکنش سریع بازارهای مالی و ارزی همراه است. اظهارات ترامپ، حتی اگر غیررسمی باشد، میتواند نوساناتی در بازار طلا، ارز و حتی سهام ایجاد کند و به انتظارات تورمی دامن بزند. فعالان اقتصادی، این سخنان را نشانهای از تداوم جوّ عدم قطعیت میدانند و ترجیح میدهند سرمایههای خود را به سمت داراییهای امن مانند طلا و دلار سوق دهند. همچنین احتمالاً قیمت دلار در بازار آزاد ایران با افزایش موقتی رو به رو شود و این افزایش، فشار جدیدی بر سفرهی مردم وارد کند. به عبارت دیگر، یک جمله از یک سیاستمدار آمریکایی، میتواند معیشت میلیونها ایرانی را تحت تأثیر قرار دهد.