آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
وقتی نهادهای نظارتی بین‌المللی، خود را در تاریکی می‌بینند، سوالات بزرگتری در ذهن شکل می‌گیرد. آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، در جدیدترین گزارش خود، اظهار کرده است که بیش از هفت ماه است نتوانسته راستی‌آزمایی مؤثری بر تأسیسات هسته‌ای ایران انجام دهد. گزارش محرمانه‌ای که نسخه‌هایی از آن در دسترس رسانه‌ها قرار گرفته، نشان می‌دهد که آژانس از فوریه ۲۰۲۶ تاکنون، عملاً دسترسی مؤثری به تأسیسات هسته‌ای ایران نداشته است، به جز نیروگاه بوشهر که وضعیت متفاوتی دارد.
در بخش‌هایی از این گزارش، به صراحت اعلام شده است که از ژوئن ۲۰۲۵، آژانس توانایی ردیابی ذخایر هسته‌ای اعلام‌شده در تأسیساتی که هدف بمباران قرار گرفته‌اند را از دست داده و این فقدان اطلاعات، به شدت بر قابلیت نظارتی این نهاد سایه انداخته است. یکی از تلخ‌ترین اذعان‌های آژانس در این گزارش، ناتوانی در تأیید عدم انحراف مواد هسته‌ای ایران به سمت اهداف نظامی است؛ جمله‌ای که در دیپلماسی بین‌المللی، به اندازه یک اتهام سنگین علیه برنامه‌ی هسته‌ای ایران ارزش دارد.
همچنین در این گزارش، به حمله‌ی ۲۷ مارس (۷ فروردین) به کارخانه‌ی آب سنگین در خنداب اشاره شده که آژانس با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای، خسارت واردشده به این تأسیسات را تأیید کرده است. نکته‌ی دیگر، اشاره به تردد منظم خودروها در ورودی تونل اصفهان است؛ جایی که اورانیوم با غنای ۶۰ درصد در آن ذخیره می‌شود و آژانس، این تحرکات را به دقت رصد کرده است. با این حال، آژانس تأکید کرده است که از زمان آغاز حملات نظامی در ژوئن ۲۰۲۵، هیچ اجازه‌ای برای بازرسی از تأسیسات هدف‌گرفته‌شده، دریافت نکرده است و همچنین ایران از فوریه ۲۰۲۱، پروتکل الحاقی را اجرا نکرده و اظهارنامه‌های به‌روزی ارائه نداده است. در این گزارش، به طور کامل به جزئیات این سند محرمانه، واکنش‌های بین‌المللی و تأثیر آن بر مذاکرات هسته‌ای و آینده‌ی برجام پرداخته‌ایم.
تحلیل حقوقی و پادمانی گزارش آژانس
گزارش جدید آژانس، نشان از یک بن‌بست جدی در روابط پادمانی ایران و این نهاد بین‌المللی دارد. آژانس با استناد به عدم دسترسی به تأسیسات هدف‌گرفته‌شده و همچنین اجرا نشدن پروتکل الحاقی توسط ایران، عملاً از انجام وظایف نظارتی خود بازمانده است.
تأثیر حملات نظامی بر توان نظارتی آژانس
از ژوئن ۲۰۲۵، حملات نظامی به تأسیسات هسته‌ای ایران، علاوه بر خسارت‌های فیزیکی، توان نظارتی آژانس را نیز به شدت مختل کرده است. آژانس در این گزارش به صراحت اعلام کرده که به دلیل عدم دسترسی، توانایی ردیابی ذخایر هسته‌ای اعلام‌شده را از دست داده است.
ابعاد سیاسی و امنیتی تأسیسات اصفهان و خنداب
اشاره‌ی آژانس به تردد منظم خودروها در تونل اصفهان و همچنین شناسایی خسارت در خنداب، نشان از حساسیت بالای این دو تأسیسات در برنامه‌ی هسته‌ای ایران دارد.
عدم اجرای پروتکل الحاقی و چالش‌های حقوقی
آژانس بار دیگر به عدم اجرای پروتکل الحاقی توسط ایران از فوریه ۲۰۲۱ اشاره کرده است. این مسئله، یکی از اصلی‌ترین چالش‌های حقوقی در روابط ایران و آژانس محسوب می‌شود.
آینده‌ی مذاکرات هسته‌ای و برجام
گزارش جدید آژانس، در شرایطی منتشر می‌شود که مذاکرات احیای برجام در هاله‌ای از ابهام قرار دارد و انتشار این گزارش، می‌تواند بر فضای مذاکراتی تأثیر منفی بگذارد.