آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، در تازه ترین اظهارات خود درباره ایران، از احتمال دیدار با مسعود پزشکیان در نیویورک سخن گفت؛ اظهاری که همزمان با نزدیک شدن زمان برگزاری نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد مطرح شده است. ترامپ در گفت وگویی که اظهاراتش از سوی خبرنگار شبکه فاکس نیوز بازتاب داده شد، گفت احتمالا برای دیدار با رئیس جمهوری ایران آمادگی دارد. این در حالی است که روابط تهران و واشنگتن در ماه های اخیر تحت تاثیر درگیری نظامی، تحریم ها و اختلافات عمیق سیاسی قرار داشته است. رئیس جمهوری آمریکا در بخش دیگری از اظهارات خود، با استفاده از ادبیاتی تند درباره مقام های ایرانی گفت آنها «مثل موش» پنهان شده اند. این تعبیر ترامپ در حالی مطرح شده که او همزمان از گزینه های مختلف درباره آینده تقابل با ایران سخن گفته است.
ترامپ همچنین گفت آمریکا در مقطع تصمیم گیری قرار دارد و گزینه هایی از جمله ادامه فشار اقتصادی، اقدام نظامی یا رسیدن به توافق با ایران را در نظر دارد. این سخنان در شرایطی بیان شده که تهران نیز بر شروط خود برای ازسرگیری مذاکرات تاکید کرده است. در سوی دیگر، مسعود پزشکیان قرار است برای حضور در نشست سطح بالای مجمع عمومی سازمان ملل به نیویورک سفر کند. دولت آمریکا نیز پیشتر برای رئیس جمهوری ایران و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، مجوز ورود به آمریکا برای شرکت در این نشست را صادر کرده بود. همزمانی حضور احتمالی پزشکیان در نیویورک با اظهارات تازه ترامپ، احتمال شکل گیری یک دیدار مستقیم میان دو رئیس جمهوری را دوباره به یکی از موضوعات مهم دیپلماتیک تبدیل کرده است؛ هرچند تاکنون برگزاری چنین دیداری به صورت قطعی اعلام نشده است.
از سوی دیگر، شرایط منطقه همچنان ناآرام است. حملات حوثی ها به عربستان، افزایش فشارهای آمریکا بر ایران و ادامه درگیری ها در منطقه، فضای پیرامون هرگونه تلاش دیپلماتیک میان تهران و واشنگتن را پیچیده کرده است. اکنون پرسش اصلی این است که آیا احتمال دیدار ترامپ و پزشکیان صرفا یک اظهارنظر سیاسی در آستانه نشست سازمان ملل است یا می تواند به آغاز مسیر تازه ای برای مذاکره میان ایران و آمریکا منجر شود.
ترامپ دقیقا درباره دیدار با پزشکیان چه گفت؟
بر اساس گزارش منتشرشده از سوی خبرنگار فاکس نیوز، ترامپ درباره احتمال دیدار با پزشکیان گفته است که احتمالا برای چنین دیداری آمادگی دارد. این اظهارنظر هنوز به معنای تعیین زمان، مکان یا چارچوب رسمی برای ملاقات دو رئیس جمهوری نیست. اهمیت این جمله از آنجا ناشی می شود که روابط تهران و واشنگتن در ماه های اخیر در وضعیت بسیار پرتنشی قرار داشته است. در چنین شرایطی، حتی طرح احتمال گفت وگوی مستقیم میان رهبران دو کشور می تواند از نظر دیپلماتیک قابل توجه باشد. با این حال، تاکنون گزارشی از تعیین رسمی برنامه دیدار منتشر نشده است. بنابراین باید میان «ابراز آمادگی ترامپ برای دیدار» و «برگزاری قطعی ملاقات» تفاوت قائل شد. گزارش رویترز نیز صرفا از آمادگی ترامپ برای دیدار با پزشکیان خبر داده است.
چرا نیویورک می تواند محل دیدار باشد؟
نشست مجمع عمومی سازمان ملل معمولا فرصتی برای حضور همزمان تعداد زیادی از رهبران جهان در نیویورک فراهم می کند. به همین دلیل، حتی کشورهایی که روابط مستقیم و عادی با یکدیگر ندارند نیز می توانند از این فرصت برای تماس های دیپلماتیک استفاده کنند. پزشکیان قرار است در نشست امسال مجمع عمومی سازمان ملل شرکت کند و آمریکا نیز برای او و هیات ایرانی مجوز ورود صادر کرده است. بنابراین از نظر زمانی، امکان حضور همزمان دو طرف در یک شهر فراهم خواهد بود. با این حال، حضور همزمان دو رئیس جمهوری به خودی خود به معنای شکل گیری مذاکره نیست. برنامه های فشرده نشست مجمع عمومی، ملاحظات امنیتی و اختلافات موجود میان دو کشور، عواملی هستند که می توانند بر هرگونه تماس احتمالی تاثیر بگذارند.
تعبیر تند ترامپ درباره مقام های ایرانی چه معنایی دارد؟
ترامپ در کنار سخن گفتن از احتمال دیدار با پزشکیان، ادبیاتی تند درباره مقام های ایرانی به کار برد و گفت آنها «مثل موش» پنهان شده اند. این عبارت در چارچوب همان گفت وگویی مطرح شد که ترامپ در آن از فشار بر ایران و تصمیم های پیش روی دولت آمریکا صحبت می کرد. این دو بخش از اظهارات ترامپ، یعنی اعلام آمادگی برای دیدار و استفاده از ادبیات تهدیدآمیز، در ظاهر دو پیام متفاوت را همزمان منتقل می کنند. از یک سو مسیر تماس مستقیم کاملا بسته اعلام نشده و از سوی دیگر فشار سیاسی و اقتصادی همچنان بخشی از موضع واشنگتن است. در نتیجه، صرف اظهارات مربوط به دیدار را نمی توان به معنای تغییر کامل سیاست آمریکا در قبال ایران دانست. برای تشخیص تغییر واقعی در رویکرد واشنگتن، باید به اقدامات عملی، مواضع رسمی و نحوه برخورد دو طرف با موضوع مذاکرات توجه کرد.
گزینه های ترامپ در برابر ایران چیست؟
ترامپ در اظهارات اخیر خود گفت آمریکا در مرحله تصمیم گیری قرار دارد و گزینه هایی از جمله اقدام نظامی، ادامه فشار اقتصادی یا توافق با ایران مطرح است. او همچنین گفت امیدوار است مقام های ایرانی رفتار متفاوتی در پیش بگیرند. این موضع در شرایطی مطرح شده که ترامپ در روزهای گذشته نیز درباره احتمال اتخاذ تصمیم مهم درباره ایران صحبت کرده بود. بر اساس گزارش رادیو اروپای آزاد، او در گفت وگویی دیگر از تصمیم بزرگ پیش روی خود درباره ادامه یا عدم ادامه حملات گسترده سخن گفته بود. در مقابل، مقام های ایرانی نیز شروطی را برای بازگشت به روند مذاکرات مطرح کرده اند. رادیو اروپای آزاد گزارش داده که تهران خواستار پایان درگیری در همه جبهه ها، آزاد شدن دارایی های مسدودشده و پایان محاصره دریایی آمریکا شده است.
آیا دیدار ترامپ و پزشکیان می تواند به مذاکره منجر شود؟
اگر دیداری میان دو رئیس جمهوری انجام شود، نخستین اهمیت آن در ایجاد یک کانال مستقیم ارتباطی میان تهران و واشنگتن خواهد بود. چنین تماسی می تواند امکان انتقال مستقیم پیام ها را فراهم کند؛ موضوعی که در شرایط بحرانی اهمیت بیشتری پیدا می کند.
اما دیدار سیاسی لزوما به معنای توافق یا حتی آغاز مذاکرات رسمی نیست. اختلاف میان دو طرف درباره مسائل نظامی، تحریم ها، امنیت منطقه و شرایط پایان درگیری بسیار گسترده است و حل آنها به تصمیم های متعدد در سطوح مختلف نیاز دارد. از سوی دیگر، اظهارات اخیر ترامپ نشان می دهد که واشنگتن همچنان همزمان از دو مسیر فشار و مذاکره صحبت می کند. بنابراین اگر دیداری صورت بگیرد، محتوای گفت وگو و مواضع پس از آن اهمیت بیشتری از صرف برگزاری ملاقات خواهد داشت.
موضع ایران در برابر پیشنهاد احتمالی دیدار چیست؟
در گزارش های منتشرشده درباره موضع تهران، هنوز اعلام رسمی مبنی بر پذیرش دیدار مستقیم میان پزشکیان و ترامپ دیده نمی شود. مقام های ایرانی در روزهای اخیر بیشتر بر شروط خود برای پایان درگیری و ازسرگیری گفت وگو تاکید کرده اند. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، در گفت وگویی که رادیو اروپای آزاد بازتاب داده، گفته است رایزنی ها از طریق میانجی هایی مانند قطر و پاکستان ادامه دارد و تهران منتظر پاسخ آمریکا است. بنابراین در حال حاضر دو مسیر همزمان دیده می شود؛ از یک سو امکان تماس مستقیم در نیویورک مطرح شده و از سوی دیگر، تهران بر شرایط خود برای بازگشت به مذاکرات تاکید دارد. اینکه این دو مسیر در نهایت به یک روند مشترک برسند یا نه، به مواضع رسمی دو طرف در روزهای آینده بستگی خواهد داشت.
نقش تحولات منطقه در احتمال دیدار چیست؟
اظهارات ترامپ در شرایطی منتشر شده که درگیری های منطقه ای همچنان ادامه دارد. حملات حوثی ها به عربستان و تشدید نگرانی ها درباره امنیت مسیرهای انرژی و کشتیرانی، فشار مضاعفی بر کشورهای منطقه وارد کرده است. واشنگتن در این شرایط تلاش می کند فشار خود بر ایران و گروه های همسو با تهران را افزایش دهد. در مقابل، مقام های ایرانی تاکید دارند هرگونه توافق باید به توقف حملات و تغییر شرایط نظامی منطقه منجر شود. به همین دلیل، هرگونه تماس میان ترامپ و پزشکیان تنها در چارچوب روابط دوجانبه ایران و آمریکا قابل بررسی نیست و تحولات خلیج فارس، دریای سرخ و دیگر نقاط منطقه نیز می تواند بر محتوای احتمالی گفت وگوها اثر بگذارد.
آیا اظهارات ترامپ نشانه تغییر در سیاست آمریکاست؟
اظهارات تازه ترامپ دست کم نشان می دهد که مسیر تماس مستقیم با رئیس جمهوری ایران از سوی او به طور کامل رد نشده است. این موضوع در شرایطی اهمیت دارد که همزمان دولت آمریکا همچنان از فشار اقتصادی و گزینه های نظامی سخن می گوید. از طرف دیگر، استفاده ترامپ از ادبیات تند علیه مقام های ایرانی نشان می دهد که احتمال دیدار نباید به عنوان نشانه قطعی کاهش تنش تفسیر شود. یک دیدار سیاسی می تواند همزمان با ادامه اختلافات اساسی میان دو کشور انجام شود. در نهایت، مهم ترین شاخص برای ارزیابی مسیر آینده، اقداماتی است که پس از نشست سازمان ملل انجام خواهد شد؛ از جمله اینکه آیا دو طرف وارد گفت وگوی مستقیم می شوند، آیا میانجی گری ها ادامه پیدا می کند و آیا درباره شروط پایان درگیری و تحریم ها زمینه ای برای توافق ایجاد می شود یا خیر.