آسیانیوز ایران؛ سرویس فرهنگی هنری:
سیروس ابراهیم‌زاده، بازیگر پیشکسوت سینما، تئاتر و تلویزیون، پس از تحمل یک دوره بیماری، دور از وطن درگذشت. خبر درگذشت او، از سوی خانه سینما اعلام شد و این نهاد، در پیامی، درگذشت این هنرمند را به جامعه هنری تسلیت گفت و برای خانواده و بازماندگان او آرزوی صبر و آرامش کرد. ابراهیم‌زاده، یکی از هنرمندانی بود که مرز میان تئاتر، سینما، تلویزیون، رادیو و دوبله برایش چندان پررنگ نبود. او در طول بیش از نیم قرن فعالیت هنری، در همه این عرصه‌ها حضور داشت و بخش مهمی از زندگی خود را در آن‌ها گذراند. همین تنوع فعالیت، او را به یکی از چهره‌های شاخص نسل خود تبدیل کرد.
فعالیت هنری او در سال ۱۳۴۶ با تلویزیون و رادیو آغاز شد، اما پیش از آن، در سال ۱۳۳۴، فعالیت تئاتری خود را با زنده‌یاد مصطفی اسکویی در تئاتر آناهیتا آغاز کرده بود؛ همان سالنی که امروز با نام سینما گلدیس شناخته می‌شود و در یوسف‌آباد تهران واقع شده است. ابراهیم‌زاده خود گفته بود که این سالن، توسط شاگردان استاد اسکویی ساخته شده و او نیز در بنایی و کارگری آن شرکت داشته است. ورود او به سینما، با یکی از نام‌های مهم سینمای ایران رقم خورد. «حسن کچل» به کارگردانی علی حاتمی در سال ۱۳۴۹، نخستین تجربه سینمایی ابراهیم‌زاده بود. پس از آن، در فیلم‌هایی مانند «صمد و قالیچه حضرت سلیمان»، «ستارخان» و «کمال‌الملک» بازی کرد و همکاری خود را با علی حاتمی ادامه داد.
در سال‌های بعد، ابراهیم‌زاده در آثاری چون «تحفه‌ها»، «همسر»، «چهره»، «هتل کارتن»، «مومیایی ۳»، «مسافر ری»، «شمعی در باد»، «مکس» و «عروس فراری» حضور داشت. آخرین فیلمی که از او در سینما اکران شد، به سال ۱۳۸۷ برمی‌گردد؛ «تاکسی نارنجی» به کارگردانی ابراهیم وحیدزاده. تلویزیون نیز بخش مهمی از کارنامه او بود. او در مجموعه‌هایی مانند «اختاپوس»، «آرایشگاه زیبا»، «تنهاترین سردار»، «ولایت عشق»، «کاکتوس»، «خانه ما»، «حس سوم»، «آشپزباشی» و «ساختمان پزشکان» ایفای نقش کرد. حضور او در «ساختمان پزشکان» و برخی آثار تلویزیونی سال‌های پایانی فعالیتش، باعث شد نسل‌های جدیدتر نیز با بازی او آشنا شوند. ابراهیم‌زاده فقط بازیگر نبود. او در زمینه نویسندگی و ترجمه نیز فعالیت داشت و آثاری مانند «تیارت فرنگی»، «یک خواهش کوچک»، «پشت چراغ قرمز» و «رستوران» را در کارنامه خود داشت. او همچنین به ادبیات کلاسیک فارسی علاقه ویژه‌ای داشت و معتقد بود شاعر و هنرمند معاصر برای خلق اثری ماندگار، نمی‌تواند از ریشه‌های زبان و ادبیات فارسی جدا شود.
در شهریور ۱۳۹۶، در مراسم نکوداشت‌های نوزدهمین جشن سینمای ایران از سیروس ابراهیم‌زاده تجلیل شد. او همچنین نشان درجه یک هنری را از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دریافت کرده بود. ابراهیم‌زاده، سال ۱۳۳۸ وارد عرصه دوبله شد و با پرویز بهرام همکاری کرد. «لورنس عربستان» و مجموعه «ارتش سری» از جمله آثاری هستند که نام او در میان گویندگان آن‌ها دیده می‌شود. او سابقه گویندگی در رادیو را نیز داشت و صدایش در نمایش‌های رادیویی و کتاب‌های صوتی متعددی شنیده شد.
سیروس ابراهیم‌زاده و نسل چندوجهی هنرمندان
سیروس ابراهیم‌زاده، نماینده نسلی از هنرمندان ایرانی بود که مرز میان عرصه‌های مختلف هنری برایشان چندان پررنگ نبود. او در تئاتر، سینما، تلویزیون، رادیو، دوبله، نویسندگی و ترجمه فعالیت کرد و در هر یک از این عرصه‌ها، آثار ماندگاری از خود به یادگار گذاشت. این چندوجهی بودن، ویژگی بارز نسلی از هنرمندان ایرانی محسوب می‌شود که در دهه‌های ۱۳۳۰ تا ۱۳۵۰ شکل گرفتند.
این نسل، در فضایی رشد کرد که هنوز تخصص‌گرایی افراطی در عرصه هنر رایج نشده بود و هنرمندان می‌توانستند در عرصه‌های مختلف فعالیت کنند. ابراهیم‌زاده، یکی از نمونه‌های برجسته این نسل محسوب می‌شود. نکته مهم دیگر، نقش تئاتر به عنوان پایه فعالیت این نسل بود. ابراهیم‌زاده فعالیت هنری خود را از تئاتر آناهیتا آغاز کرد و در طول دوران حرفه‌ای خود، همواره به تئاتر وفادار ماند. این پایه تئاتری، به او امکان داد که در عرصه‌های دیگر نیز با عمق و تسلط بیشتری فعالیت کند.
همکاری با علی حاتمی و نقش او در سینمای ایران
یکی از مهم‌ترین نقاط عطف کارنامه سیروس ابراهیم‌زاده، همکاری با علی حاتمی بود. او با بازی در «حسن کچل» در سال ۱۳۴۹، نخستین تجربه سینمایی خود را رقم زد و پس از آن در «ستارخان» و «کمال‌الملک» نیز با حاتمی همکاری کرد. علی حاتمی، یکی از مهم‌ترین کارگردانان تاریخ سینمای ایران محسوب می‌شود که با آثار خود، نقش کلیدی در شکل‌دهی به سینمای ملی ایران ایفا کرد. همکاری با او، برای بسیاری از بازیگران آن دوره، فرصتی برای رشد و شناخته شدن محسوب می‌شد. ابراهیم‌زاده نیز از این فرصت بهره برد و در آثار حاتمی، نقش‌های ماندگاری خلق کرد.
نکته مهم دیگر، نقش «کمال‌الملک» در کارنامه ابراهیم‌زاده بود. این فیلم که در سال ۱۳۶۲ ساخته شد، یکی از مهم‌ترین آثار سینمای ایران در دهه شصت محسوب می‌شود و حضور ابراهیم‌زاده در آن، در کنار بازیگرانی مانند جمشید مشایخی، عزت‌الله انتظامی و علی نصیریان، نشان‌دهنده جایگاه او در سینمای آن دوره است.
حضور در تلویزیون و آشنایی نسل‌های جدید با او
تلویزیون، بخش مهمی از کارنامه سیروس ابراهیم‌زاده بود. او در مجموعه‌های متعددی مانند «اختاپوس»، «آرایشگاه زیبا»، «ولایت عشق»، «کاکتوس»، «آشپزباشی» و «ساختمان پزشکان» ایفای نقش کرد و در هر یک از این آثار، نقش‌های ماندگاری خلق کرد. نکته مهم دیگر، نقش «ساختمان پزشکان» در آشنایی نسل‌های جدید با او بود. این سریال که در سال‌های پایانی فعالیت ابراهیم‌زاده ساخته شد، با استقبال گسترده مخاطبان روبه‌رو شد و بازی او در آن، به نسل جدیدتری از بینندگان معرفی شد. همین حضور، نشان‌دهنده توانایی او در تطبیق با تحولات سینما و تلویزیون ایران بود. سومین نکته، تنوع نقش‌های او در تلویزیون بود. ابراهیم‌زاده در سریال‌های تاریخی، کمدی، اجتماعی و مذهبی ایفای نقش کرد و در هر یک از این ژانرها، عملکرد قابل قبولی ارائه داد. این تنوع، نشان‌دهنده تسلط او بر عرصه بازیگری و توانایی او در انطباق با نیازهای مختلف بود.
فعالیت در دوبله، رادیو و ادبیات
سیروس ابراهیم‌زاده، علاوه بر بازیگری، در عرصه‌های دوبله، رادیو و ادبیات نیز فعالیت کرد. او سال ۱۳۳۸ وارد عرصه دوبله شد و با پرویز بهرام همکاری کرد. «لورنس عربستان» و مجموعه «ارتش سری» از جمله آثاری هستند که نام او در میان گویندگان آن‌ها دیده می‌شود. او سابقه گویندگی در رادیو را نیز داشت و این کار را در سال ۴۶ آغاز کرد و ده سال در رادیو فعالیت کرد. صدای ابراهیم‌زاده در نمایش‌های رادیویی و کتاب‌های صوتی متعددی شنیده شد که از میان آن‌ها می‌توان به «با تو گفتن‌ها»، «از غم به شادمانی»، «پند پیر عقل»، «سفر به ماه» و «شازده کوچولو» اشاره کرد. نکته مهم دیگر، فعالیت او در زمینه نویسندگی و ترجمه بود. ابراهیم‌زاده آثاری مانند «تیارت فرنگی»، «یک خواهش کوچک»، «پشت چراغ قرمز» و «رستوران» را در کارنامه خود داشت. او همچنین تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته زبان و ادبیات انگلیسی از دانشگاه تهران به پایان رساند و برای ادامه تحصیل در حوزه تئاتر و موسیقی به انگلستان رفت.
میراث سیروس ابراهیم‌زاده و جایگاه او در تاریخ هنر ایران
سیروس ابراهیم‌زاده، با بیش از نیم قرن فعالیت هنری، یکی از چهره‌های شاخص تاریخ هنر ایران محسوب می‌شود. او در عرصه‌های مختلف هنری فعالیت کرد و در هر یک از آن‌ها، آثار ماندگاری از خود به یادگار گذاشت. میراث هنری او، شامل ده‌ها فیلم سینمایی، مجموعه تلویزیونی، نمایش تئاتری، اثر دوبله و کتاب صوتی است. این تنوع، نشان‌دهنده وسعت فعالیت او و نقش او در شکل‌دهی به هنر معاصر ایران است.
نکته مهم دیگر، نقش او در تربیت نسل‌های جدید هنرمندان بود. ابراهیم‌زاده، برخلاف بسیاری از هم‌نسلان خود، در عرصه آموزش هنر نیز فعالیت کرد و معتقد بود دانشگاه به تنهایی هنرمند نمی‌سازد و نقش استاد باید کشف استعداد و تقویت خلاقیت هنرجو باشد. سومین نکته، جایگاه او در حافظه جمعی مخاطبان ایرانی است. نام او برای مخاطبان، با نقش‌ها و صداهایی از «حسن کچل» و «کمال‌الملک» تا «کاکتوس» و «ساختمان پزشکان» به یاد خواهد ماند. این حضور در حافظه جمعی، نشان‌دهنده تأثیر عمیق او بر فرهنگ و هنر ایران است.
در نهایت، باید پذیرفت که درگذشت سیروس ابراهیم‌زاده، ضایعه‌ای برای جامعه هنری ایران محسوب می‌شود. او با تکیه بر استعداد، تلاش و تعهد به هنر، توانست جایگاه ویژه‌ای در تاریخ هنر ایران پیدا کند و میراث او، همچنان مورد توجه و احترام خواهد بود. یادش گرامی و راهش پر رهرو...
آثار سینمایی سیروس ابراهیم زاده
- تاکسی نارنجی (۱۳۸۷) - (ابراهیم وحیدزاده)
- سوغات فرنگ (فیلم ۱۳۸۵) (۱۳۸۵) - (کامران قدکچیان)
- مقلد شیطان (۱۳۸۵) - (افشین صادقی)
- تله (۱۳۸۴) - (سیروس الوند)
- شام عروسی (۱۳۸۴) - (ابراهیم وحیدزاده)
- تردست (۱۳۸۳) - (محمدعلی سجادی)
- عروس فراری (۱۳۸۳) - (بهرام کاظمی)
- مکس (۱۳۸۳) - (سامان مقدم)
- شمعی در باد (۱۳۸۲) - (پوران درخشنده)
- عشق فیلم (۱۳۸۱) - (ابراهیم وحیدزاده)
- دلبران (۱۳۷۹) - (ابوالفضل جلیلی)
- مسافر ری (۱۳۷۹) - (داوود میرباقری)
- مومیایی ۳ (۱۳۷۸) - (محمدرضا هنرمند)
- ساغر (۱۳۷۶) - (سیروس الوند)
- هتل کارتن (۱۳۷۵) - (سیروس الوند)
- چهره (۱۳۷۴) - (سیروس الوند)
- همسر (۱۳۷۲) - (مهدی فخیم‌زاده)
- شکوه بازگشت (۱۳۷۱) - (سیروس مقدم)
- مجسمه (۱۳۷۱) - (ابراهیم وحیدزاده)
- برخورد (۱۳۷۰) - (سیروس الوند)
- تحفه‌ها (۱۳۶۶) - (ابراهیم وحیدزاده)
- کمال‌الملک (۱۳۶۲) - (علی حاتمی)
- ستارخان (۱۳۵۱) - (علی حاتمی)
- صمد و سامی، لیلا و لیلی (۱۳۵۱) - (پرویز صیاد)
- صمد و قالیچه حضرت سلیمان (۱۳۵۰) - (پرویز صیاد)
- حسن کچل (۱۳۴۹) - (علی حاتمی)
تئاترهای سیروس ابراهیم زاده
- اتللو
- جعفر خان از فرنگ برگشته
- ملیحه
آثار تلویزیونی سیروس ابراهیم زاده
۱. تله‌تئاتر «تیارت فرنگی» : به کارگردانی سیروس ابراهیم‌زاده
۲. تله‌تئاتر «شب شگفت‌انگیز» : به کارگردانی پرویز کاردان
۳. اختاپوس : به کارگردانی پرویز صیاد، پرویز کاردان
۴. تله‌تئاتر «رابطه» : به کارگردانی سیروس ابراهیم‌زاده
۵. تله‌تئاتر «دم قیچی»
۶. مجموعه عروسکی «هاچین و واچین» : به کارگردانی سیروس ابراهیم‌زاده
۷. تله‌تئاتر «زارع شیکاگو» : به کارگردانی سیروس ابراهیم‌زاده
۸. سایهٔ همسایه : به کارگردانی اسماعیل خلج
۹. گالش‌های مادربزرگ : به کارگردانی بهمن زرین‌پور
۱۰. عطر گل یاس : به کارگردانی بهمن زرین‌پور
۱۱. آرایشگاه زیبا : به کارگردانی مرضیه برومند
۱۲. تنهاترین سردار : به کارگردانی مهدی فخیم‌زاده
۱۳. زیر بازارچه : به کارگردانی رضا ژیان
۱۴. کاکتوس - سری اول : به کارگردانی محمدرضا هنرمند
۱۵. قصه‌های شهرک سینمایی : به کارگردانی بابک محمدی
۱۶. ولایت عشق : به کارگردانی مهدی فخیم‌زاده
۱۷. کاکتوس - سری دوم : به کارگردانی محمدرضا هنرمند
۱۸. خانه ما : به کارگردانی مسعود کرامتی
۱۹. تله‌تئاتر «زارع شیکاگو» : به کارگردانی سیروس ابراهیم‌زاده
۲۰. کاکتوس - سری سوم : به کارگردانی محمدرضا هنرمند
۲۱. حس سوم : به کارگردانی مهدی فخیم‌زاده
۲۲. تله‌فیلم «اسب» : به کارگردانی بابک محمدی
۲۳. تله‌فیلم «بازی» : به کارگردانی سروش صحت
۲۴. تله‌فیلم «یک بام و دو هوا» : به کارگردانی انوشیروان حداد
۲۵. خسته‌دلان : به کارگردانی سیروس الوند
۲۶. تله‌تئاتر «شایعه» : به کارگردانی داوود رشیدی
۲۷. آشپزباشی : به کارگردانی محمدرضا هنرمند
۲۸. تله‌فیلم «پسر ارشد من» : به کارگردانی سعید اسدی
۲۹. ساختمان پزشکان : به کارگردانی سروش صحت
۳۰. تله‌فیلم «شاه‌کلید» : به کارگردانی سامان مقدم
آسیانیوز ایران(روزنامه آسیا سابق)، درگذشت این عزیز گرانسنگ را
به خانواده محترم ایشان، و تمامی اهل فرهنگ و هنر ایران زمین، تسلیت گفته
و آرزوی صبر برای بازماندگان محترم ایشان دارد.
یادش گرامی