نور جلال جلالی، وزیر صحت عامه طالبان، در رأس یک هیئت به بلاروس رفته است؛ سفری که هدف اعلام‌شدهٔ آن گسترش همکاری‌های صحی است، اما پرسش دربارهٔ سهم زنان افغانستان از آموزش طبی را نیز پیش می‌کشد. وزارت صحت عامه طالبان روز دوشنبه، ۶ میزان ۱۴۰۵، برابر با ۲۸ سپتمبر ۲۰۲۶، خبر سفر را نشر کرد.
به گزارش آسیانیوز ایران، بر بنیاد اعلامیهٔ این وزارت، بوریس اندروسیوک (Boris Androsyuk)، معاون وزارت صحت بلاروس، از جلالی و هیئت همراهش استقبال کرده است. وزارت طالبان می‌گوید گفت‌وگو دربارهٔ خدمات صحی، آموزش‌های طبی، تولید ادویه و رشته‌های تخصصی در برنامهٔ سفر قرار دارد. تلویزیون دیار و رسانهٔ مستقل بلاروسی ریفورم نیز خبر سفر را به نقل از همین وزارت بازتاب داده‌اند.
چه دیدارهایی در برنامه است؟
طبق اعلامیه، جلالی قرار است با رهبری وزارت صحت بلاروس دیدار کند و از پوهنتون دولتی طبی این کشور، یک شرکت دولتی تولید ادویه، مراکز تخصصی قلب و سرطان و رادیولوژی، مرکز حفظ‌الصحه و اپیدمیولوژی و یک شفاخانهٔ خدمات عاجل بازدید کند.
این فهرست، برنامهٔ اعلام‌شدهٔ سفر است. در متن اعلامیهٔ بررسی‌شده، قرارداد امضاشده، مبلغ کمک، شمار بورسیه‌ها یا جدول زمانی اجرای پروژه معرفی نشده است. بنابراین، نمی‌توان صرف خبر سفر را به معنای آغاز تداوی مریضان افغان در بلاروس، ارسال تجهیزات یا ایجاد فرصت آموزشی تازه دانست. برای هر کدام از این نتیجه‌ها، سند و جزئیات جداگانه لازم است.
همکاری صحی در برابر نیاز واقعی مردم
ضرورت تقویت خدمات صحی افغانستان روشن است. سازمان جهانی صحت (WHO) در فراخوان اضطراری سال ۲۰۲۶ برآورد کرده است که ۱۴٫۴ میلیون تن در افغانستان به کمک صحی نیاز خواهند داشت. این نهاد، کاهش منابع مالی، شیوع بیماری‌ها، ناامنی غذایی و شوک‌های اقلیمی را از عوامل فشار بر نظام صحی دانسته و گفته است بازگشت گستردهٔ مهاجران از کشورهای همسایه نیز بار مراکز صحی، به‌ویژه در مناطق مرزی، را افزایش می‌دهد. این رقم برآورد نیاز برای سال ۲۰۲۶ است، نه شمار مریضانی که در این سفر برای آنان توافقی انجام شده باشد.
اگر همکاری با بلاروس به دسترسی بیشتر به ادویهٔ باکیفیت، آموزش کارکنان و فعال‌شدن بخش‌های تخصصی شفاخانه‌ها بینجامد، مردم می‌توانند از آن بهره ببرند. سنجش چنین همکاری‌ای به پرسش‌های مشخص وابسته است: کدام مرکز صحی در کدام ولایت تقویت می‌شود؟ هزینه را چه نهادی می‌پردازد؟ خدمات برای مریض رایگان است یا پولی؟ و چه سازوکاری مصرف پول و توزیع تجهیزات را قابل بررسی می‌سازد؟
تناقض اصلی طالبان: آموزش طبی با دروازه‌های بسته بر زنان
بحث آموزش طبی در خارج از کشور، طالبان را با کارنامهٔ خود در داخل افغانستان روبه‌رو می‌کند. نهاد زنان ملل متحد (UN Women) در گزارش عملکرد خود، ممنوعیت دسترسی زنان به دوره‌های آموزش صحی در اواخر سال ۲۰۲۴، برابر با اواخر ۱۴۰۳، را بخشی از عقب‌گرد حقوق آموزشی آنان ثبت کرده است. یوناما نیز در ۴ دسمبر ۲۰۲۴، برابر با ۱۴ قوس ۱۴۰۳، دربارهٔ دستور گزارش‌شده برای منع حضور زنان و دختران در انستیتوت‌های خصوصی طبی ابراز نگرانی کرده بود.
محدودیت‌های آموزش و حضور اجتماعی زنان همچنان موضوع اعتراض ملل متحد است. در بیانیهٔ سخنگوی سرمنشی این سازمان در ۷ سپتمبر ۲۰۲۶، برابر با ۱۶ سنبله ۱۴۰۵، این محدودیت‌ها نقض حقوق اساسی و مانعی برای توسعه و بازگشت افغانستان به جامعهٔ جهانی توصیف شد.
پیامد این سیاست تنها محروم‌شدن یک دختر از ادامهٔ درس نیست؛ مسیر تربیهٔ داکتران، نرس‌ها و قابله‌های آینده نیز آسیب می‌بیند. گزارش صندوق جمعیت ملل متحد (UNFPA) در ۹ آگست ۲۰۲۶، برابر با ۱۸ اسد ۱۴۰۵، از لغمان نشان می‌دهد که حضور یک قابله در تیم صحی سیار چگونه به زنی با دسترسی محدود به خدمات ولادی، امکان دریافت مراقبت مسلکی داده است. همین نمونه نشان می‌دهد که زنانِ کارکن نظام صحی بخشی ضروری از پاسخ به نیاز مردم‌اند.
معیار موفقیت همکاری صحی، دسترسی مردم به خدمت است؛ سهم زنان از آموزش و تداوی باید در همین معیار سنجیده شود.
از همین رو، اعلام همکاری آموزشی بدون روشن‌کردن دسترسی زنان به آن، پاسخ کافی نیست. وزارت تحت ادارهٔ طالبان باید توضیح بدهد آیا زنان می‌توانند از هر فرصت احتمالی آموزش و ارتقای ظرفیت استفاده کنند و چه اقدامی برای برداشتن موانع آموزشی در داخل انجام می‌دهد. این پرسش در امتداد گزارش پیشین دربارهٔ محدودیت کار و فرصت‌های زنان افغانستان قرار دارد.
بلاروس، روسیه و مرز میان تعامل و مشروعیت‌بخشی
این سفر در زمینهٔ تلاش طالبان برای گسترش روابط خارجی نیز اهمیت دارد. روسیه روز ۳ جولای ۲۰۲۵، برابر با ۱۲ سرطان ۱۴۰۴، به نخستین کشوری تبدیل شد که حکومت طالبان را رسماً به رسمیت شناخت. رویترز در گزارش همان زمان نوشت که مسکو از فرصت‌های همکاری اقتصادی و امنیتی سخن گفته و طالبان نیز از این تصمیم استقبال کرده است.
بلاروس متحد نزدیک روسیه است، اما سفر به مینسک به‌خودی‌خود اثبات‌کنندهٔ شناسایی رسمی طالبان از سوی بلاروس یا دخالت مسکو در ترتیب این سفر نیست. اعلامیهٔ صحی بررسی‌شده نیز چنین چیزی نمی‌گوید. نقد سیاسیِ رویکرد حکومت روسیه در این‌جا متوجه پیامد شناسایی طالبان، در حالی است که حقوق زنان همچنان محدود مانده است: امتیاز دیپلوماتیک برای حاکمان، چه تغییر قابل سنجشی در زندگی مردم به همراه داشته است؟
همین پرسش دربارهٔ پذیرایی از هیئت‌های طالبان نیز مطرح می‌شود. همکاری برای رساندن دوا و خدمات به مردم ارزش عملی دارد؛ در کنار آن، شریک خارجی باید دربارهٔ دسترسی برابر به آموزش، سهم کارکنان زن و نظارت بر نتیجهٔ همکاری پاسخ روشن بخواهد. تبدیل دیدار رسمی به تصویر عادی‌شدن حکومت طالبان، بدون توجه به این معیارها، می‌تواند هزینهٔ سیاسی سیاست‌های تبعیض‌آمیز را کاهش دهد.
پس از بازگشت هیئت چه باید روشن شود؟
ارزیابی سفر جلالی با نشر عکس و اعلام استقبال پایان نمی‌یابد. متن هر توافق احتمالی، تعهد مالی دو طرف، زمان اجرا، مراکز دریافت‌کنندهٔ تجهیزات و شرایط اشتراک زنان در آموزش باید قابل دسترسی باشد. تا نشر چنین جزئیاتی، آنچه تأیید شده سفر و هدف‌های اعلام‌شدهٔ آن است؛ نتیجهٔ عملی برای مریضان و کارکنان صحی هنوز از این اعلامیه به دست نمی‌آید.
به نظر شما، مهم‌ترین مطالبه از چنین همکاری‌هایی باید دسترسی به دوا، تقویت شفاخانه‌های ولایتی یا بازشدن راه آموزش طبی زنان باشد؟ دیدگاه خود را با ما شریک سازید.