عشق فقط از لحظه‌های بزرگ ساخته نمی‌شود؛ گاهی کیفیت آن را همان چند ثانیه‌ای تعیین می‌کند که یکی از دو نفر خسته، دلخور یا نگران است و دیگری باید تصمیم بگیرد چگونه پاسخ بدهد. در اندیشه استن تاتکین، رابطه خوب فقط حاصل یافتن فرد مناسب نیست؛ حاصل ساختن شیوه‌ای منصفانه برای کنار هم زندگی‌کردن نیز هست.
در این گزارش آسیانیوز ایران، زندگی حرفه‌ای، کتاب‌ها و چند ایده محوری این زوج‌درمانگر را دنبال می‌کنیم؛ ایده‌هایی که ارزش آنها در تبدیل واژه‌های بزرگ، مانند اعتماد و تعهد، به رفتارهای کوچک و قابل گفت‌وگوست.
وقتی امنیت، معنای روزمره عشق می‌شود
تاتکین در گفت‌وگوی خود با پادکست Insights at the Edge انتشارات ساوندز ترو، «کارکرد ایمن» رابطه را از «دلبستگی ایمن» متمایز می‌کند. توضیح او بیشتر به یک توافق مشترک میان دو انسان برابر نزدیک است: قدرت و مسئولیت باید تقسیم شود و انصاف، عدالت و حساسیت به نیاز دیگری، حتی هنگام فشار و اختلاف، موضوع تصمیم هر دو نفر باشد.
اهمیت این نگاه در آن است که آینده رابطه را فقط به احساس لحظه‌ای یا گذشته افراد واگذار نمی‌کند. در این چارچوب، پرسش از «چقدر دوستم داری؟» فراتر می‌رود و به این می‌رسد که «در عمل چگونه مراقب یکدیگریم؟». این تغییر پرسش، برای فکرکردن درباره زندگی مشترک نقطه شروعی روشن و انسانی فراهم می‌کند.
استن تاتکین کیست؟
استن تاتکین (Stan Tatkin) درمانگر، مدرس و نویسنده حوزه روابط زوج‌هاست. در معرفی حرفه‌ای رسمی او، مدرک دکترای روان‌شناسی حرفه‌ای با عنوان PsyD و عنوان درمانگر ازدواج و خانواده با نشان MFT آمده است. او در کالاباساس کالیفرنیا فعالیت بالینی دارد و پدیدآورنده «رویکرد روان‌زیست‌شناختی به زوج‌درمانی»، مشهور به پکت یا PACT است.
طبق معرفی رسمی، تاتکین و همسرش، تریسی بولدمن‌تاتکین، در سال ۲۰۱۰ میلادی، برابر با ۱۳۸۸–۱۳۸۹ خورشیدی، مؤسسه پکت را برای آموزش متخصصان سلامت روان بنیان گذاشتند. همکاری آنها به کارگاه‌های زوج‌ها نیز گسترش یافته است. حساب عمومی اینستاگرام استن که وب‌سایت رسمی مؤسسه مستقیماً به آن پیوند می‌دهد، @drstantatkin است؛ مسیر مناسبی برای تشخیص صفحه اصلی از صفحات بازنشر فارسی.
وجه قابل‌توجه کار او، تلاش برای رساندن بحث‌های تخصصی به زبان تجربه روزمره است. به‌جای آنکه شناخت دیگری صرفاً به یافتن یک برچسب شخصیتی محدود شود، در آثارش به توجه، همکاری و شناخت دقیق‌تر واکنش‌های شریک زندگی برمی‌گردد.
پکت به چه چیزهایی توجه می‌کند؟
مؤسسه پکت این رویکرد را ترکیبی از نظریه دلبستگی، علوم اعصاب تحولی و تنظیم هیجان معرفی می‌کند. در شرح رسمی جلسات، توجه به تغییرهای لحظه‌ای چهره، صدا و بدن و بررسی تعامل زوج‌ها در همان لحظه، جای مهمی دارد. بنابراین موضوع فقط محتوای جمله‌ها نیست؛ نحوه مواجهه دو نفر با یکدیگر نیز بررسی می‌شود.
این توضیح را باید در جای درست خود خواند: معرفی یک مدل درمانی از سوی توسعه‌دهندگانش. استفاده از مفاهیم علوم اعصاب، به‌تنهایی اثبات نمی‌کند که یک روش برای همه زوج‌ها مؤثرتر است یا می‌تواند نتیجه مشخصی را تضمین کند. ارزش آشنایی با تاتکین نیز به چنین وعده‌هایی وابسته نیست؛ دعوت او به مسئولیت‌پذیری دوطرفه، بدون ادعای معجزه هم قابل تأمل است.
سه نکته‌ای که در این نگاه برجسته است
- برابری در تصمیم‌گیری: توافقی که فقط برای یک نفر سودمند باشد، با معنای همکاری مشترک سازگار نیست.
- توجه به لحظه: شنیدن کلمات بدون توجه به ناراحتی یا خستگی طرف مقابل، ممکن است بخش مهمی از گفت‌وگو را نادیده بگذارد.
- مسئولیت در روشن‌گفتن و روشن‌فهمیدن: آشنایی طولانی به این معنا نیست که دو نفر همیشه منظور یکدیگر را درست حدس می‌زنند.
کتاب‌هایی برای مراحل متفاوت رابطه
کتاب Wired for Love از آثار شناخته‌شده تاتکین است. انتشارات نیوهاربینگر، ویرایش دوم کتاب را در ژوئن ۲۰۲۴، برابر با خرداد–تیر ۱۴۰۳، منتشر کرده است. معرفی ناشر، بر اصول ساختن امنیت، مدیریت اختلاف و عادت‌های ارتباطی تأکید دارد.
| کتاب |
محور معرفی‌شده |
| Wired for Love |
امنیت و شناخت یکدیگر در رابطه |
| We Do |
تعهد و پایه‌های زندگی مشترک |
| In Each Other’s Care |
تعارض‌های تکرارشونده و راه‌های گفت‌وگو |
این تفاوت موضوع‌ها کمک می‌کند خواننده، کتاب را متناسب با پرسش خود انتخاب کند. کسی که در آستانه تعهد است، با کسی که سال‌هاست بر سر مسائل تکراری اختلاف دارد، لزوماً به یک بحث واحد نیاز ندارد.
از حدس‌زدن ذهن دیگری تا پرسیدن یک سؤال روشن
در بخشی از کتاب In Each Other’s Care که ساوندز ترو منتشر کرده، تاتکین از خطای آشنایی بیش از حد می‌نویسد: تصور می‌کنیم چون مدت‌هاست کنار هم هستیم، معنای واژه‌هایمان هم برای دیگری روشن است. حال آنکه حتی واژه‌ای مثل «صمیمیت» می‌تواند برای دو نفر به تجربه‌های متفاوتی اشاره کند.
برای نشان‌دادن کاربرد عمومی این ایده، می‌توان یک گفت‌وگوی ساده و کم‌تنش را چنین پیش برد؛ این ترتیب، مثال تحریریه است و پروتکل درمانی پکت نیست:
- یک موضوع مشخص را انتخاب کنید؛ مثلاً اینکه هر دو نفر بعد از یک روز شلوغ چه نوع همراهی‌ای می‌خواهند.
- هر نفر خواسته خود را با جمله‌ای روشن بیان کند و دیگری، برداشت خود را بدون قضاوت بازگو کند.
- پیش از تصمیم، بررسی کنید آیا معنای موردنظر درست فهمیده شده و پیشنهاد برای هر دو نفر پذیرفتنی است.
در بحث صمیمیت نیز گفت‌وگوی بدون قضاوت و احترام به رضایت دوطرفه اهمیت دارد. شنیدن پاسخ واقعی، از گرفتن پاسخی که صرفاً خوشایند ماست مهم‌تر است.
مراقبت متقابل، جای تحمل خشونت نیست
مفهوم مسئولیت مشترک نباید به تقسیم تقصیر در خشونت تعبیر شود. نهاد ملی حمایت از آسیب‌دیدگان خشونت خانگی آمریکا هشدار می‌دهد که مشاوره مشترک با شریک آزارگر می‌تواند خطر ایجاد کند؛ خشونت صرفاً یک مشکل ارتباطی دوطرفه نیست. در چنین وضعیتی، امنیت فرد و دسترسی مستقل به حمایت تخصصی اولویت دارد.
خود مؤسسه پکت نیز کارگاه آموزشی زوج‌ها را از زوج‌درمانی جدا می‌کند و آن را برای زوج‌های در بحران مناسب نمی‌داند. بنابراین کتاب، ویدیو یا تمرین عمومی، جای کمک حرفه‌ای متناسب با وضعیت هر فرد را نمی‌گیرد.
امید واقع‌بینانه به رابطه
آنچه در اندیشه تاتکین شایسته توجه است، پیوند محبت با رفتار مسئولانه است: رابطه‌ای که در آن هر دو نفر حق دارند شنیده شوند، درباره قواعدش نظر بدهند و از امنیت خود مطمئن باشند. در این تصویر، عشق فقط تجربه‌ای نیست که اتفاق می‌افتد؛ چیزی است که دو نفر در شیوه برخوردشان با یکدیگر، پیوسته به آن شکل می‌دهند.
به نظر شما کدام رفتار کوچک، بیش از همه احساس اعتماد و امنیت را در یک رابطه تقویت می‌کند؟