از اعتصاب غذای هفتگی در زندان قزل‌حصار تا اعلام نامش در دوبلین، محور فعالیت احمدرضا حائری یک مطالبه بوده است: دفاع از حق زندگی. اکنون این کنشگر مخالف اعدام، در حالی مورد تقدیر بین‌المللی قرار گرفته که آزادی از زندان نیز راه سفر او به مراسم را باز نکرده است.
به گزارش آسیانیوز ایران، سازمان «فرانت لاین دیفندرز» (Front Line Defenders) پنج‌شنبه ۱۶ مهر ۱۴۰۵، برابر با ۸ اکتبر ۲۰۲۶، احمدرضا حائری را برگزیده بخش خاورمیانه و شمال آفریقای جایزه سالانه «مدافعان حقوق بشر در معرض خطر» معرفی کرد. مراسم امسال در کالج ترینیتی دوبلین برگزار شد و پنج برگزیده از پنج منطقه جهان داشت.
چرا حائری برای دریافت جایزه به ایرلند نرفت؟
برگزارکنندگان در اطلاعیه رسمی خود نوشته‌اند حائری، با وجود آزادی اخیر، همچنان در ایران است و به دلایل امنیتی نتوانست به دوبلین سفر کند. این اطلاعیه جزئیات بیشتری درباره مانع سفر ارائه نمی‌کند؛ بنابراین نمی‌توان از آن صدور حکم تازه ممنوع‌الخروجی یا علت مشخص دیگری را نتیجه گرفت.
رادیو زمانه نیز خبر انتخاب او و غیبتش در مراسم را گزارش کرده است. اهمیت این غیبت در کنار خود جایزه دیده می‌شود: توجه جهانی به فعالیت یک مدافع حقوق بشر افزایش یافته، اما به گفته نهاد برگزارکننده، نگرانی امنیتی همچنان بر امکان حضور او در یک رویداد عمومی اثر گذاشته است.
احمدرضا حائری کیست و چه نقشی در کارزار دارد؟
احمدرضا حائری (Ahmadreza Haeri) فعال حقوق بشر، زندانی سیاسی سابق و از آغازگران کارزار «سه‌شنبه‌های نه به اعدام» است. نام او در بیانیه مشترک سازمان حقوق بشر ایران و چند نهاد دیگر در حمایت از این کارزار، در میان ده زندانی آغازگر آمده است.
این حرکت در بهمن ۱۴۰۲ از زندان قزل‌حصار شکل گرفت. زندانیان با اعتصاب غذای هفتگی، مخالفت خود را با مجازات مرگ اعلام کردند و توجه عمومی را به وضعیت محکومان به اعدام جلب کردند. به روایت همان بیانیه، انتخاب سه‌شنبه با زمان انتقال معمول برخی محکومان قزل‌حصار به سلول انفرادی پیش از اجرای حکم ارتباط داشت. این تجربه بعدتر به زندان‌های دیگر گسترش یافت.
خواسته محوری کارزار، حفظ حق حیات است؛ مطالبه‌ای که فراتر از یک پرونده شخصی، سرنوشت زندانیان در معرض اعدام را مطرح می‌کند. دفاع از حقوق زندانیان سیاسی نیز با همین اصل پیوند دارد: امنیت، کرامت انسانی و دادرسی عادلانه نباید به موافقت یا مخالفت با عقاید یک زندانی وابسته باشد.
از حبس و پرونده‌های تازه تا آزادی در شهریور
حائری شهریور امسال پس از بیش از سه سال حبس از زندان قزل‌حصار آزاد شد. ایران‌وایر در گزارش ۱۸ شهریور، به نقل از رامین صفرنیا، وکیل او، مدت حبس را سه سال و شش ماه اعلام کرد. رادیو فردا و گزارش جداگانه فرانت لاین دیفندرز درباره آزادی او، روز خروج از زندان را ۱۷ شهریور، برابر با ۸ سپتامبر، ثبت کرده‌اند.
او از اردیبهشت ۱۴۰۲ دوران محکومیت خود را در اوین می‌گذراند و در شهریور همان سال به قزل‌حصار منتقل شد. گزارش فرانت لاین دیفندرز می‌گوید فعالیت‌های مسالمت‌آمیز او علیه اعدام در دوره حبس نیز با پیگرد قضایی همراه شد؛ از جمله پرونده‌ای با اتهام «تبلیغ علیه نظام» در اردیبهشت ۱۴۰۵. همین نهاد در گزارش بعدی آزادی، از تبرئه او در آن پرونده خبر داده است.
این سابقه، پرسشی درباره برخورد نهادهای جمهوری اسلامی با دفاع مسالمت‌آمیز از حقوق زندانیان پیش می‌کشد: چرا اعتراض به اعدام باید به پرونده‌ای تازه برای یک زندانی تبدیل شود؟ نقد چنین برخوردی، مطالبه پاسخ‌گویی درباره عملکرد قضایی و رعایت حقوق انسان‌هاست. پرسش درباره دادرسی عادلانه در گزارش پرونده علیرضا سپاهی و روایت وکلای او نیز مطرح شده است.
این جایزه چه اهمیتی دارد؟
جایزه فرانت لاین دیفندرز از سال ۲۰۰۵ برای برجسته‌کردن فعالیت مدافعانی اهدا می‌شود که در حمایت از حقوق دیگران با خطر روبه‌رو هستند. برگزیده ایرانی امسال در کنار کنشگرانی از آنگولا، برزیل، هند و صربستان قرار گرفته است. این تقدیر، فرصتی برای شنیده‌شدن تجربه زندانیان و تداوم توجه به حقوق آنان فراهم می‌کند.
حائری در جمله‌ای که در معرفی رسمی او آمده، بر امید به نتیجه این تلاش تأکید کرده است:
«در مبارزه ما برای حق حیات، شکستی در کار نخواهد بود.»
جایزه امروز برای حائری، تقدیر از تداوم یک فعالیت مدنی است؛ فعالیتی که از پشت دیوار زندان نیز متوقف نشد. به نظر شما رسانه‌ها چگونه می‌توانند صدای مطالبات حقوقی زندانیان را دقیق‌تر و مسئولانه‌تر بازتاب دهند؟ لطفاً در دیدگاه‌ها از درج اطلاعات خصوصی افراد خودداری کنید.