ژاپن برای سفری آماده می‌شود که مقصدش نه خود مریخ، بلکه یکی از دو قمر کوچک آن است. مأموریت MMX قرار است از فوبوس نمونه بیاورد؛ جرمی نامنظم که هنوز معلوم نیست چگونه همسایه سیاره سرخ شده است. ناسا در گزارش تازه پنجشنبه ۲۳ مهر، نقش خود در این پروژه بین‌المللی را توضیح داده و برنامه پرتاب را بار دیگر اعلام کرده است.
به گزارش آسیانیوز ایران، بر اساس برنامه رسمی آژانس فضایی ژاپن، پرتاب برای ساعت ۴:۴۱:۰۳ بامداد سه‌شنبه ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶ به وقت ژاپن در نظر گرفته شده است. این لحظه در ایران، ساعت ۲۳:۱۱ دوشنبه ۲۷ مهر ۱۴۰۵ است؛ اختلاف تاریخ در خبرهای مختلف، در این مورد از تفاوت منطقه زمانی می‌آید.
پرتاب از کجا و با چه موشکی انجام می‌شود؟
فضاپیما قرار است با دهمین پرواز موشک H3 از مرکز فضایی تانگاشیما راهی فضا شود. جاکسا بازه ۲۱ اکتبر تا ۷ نوامبر را نیز به‌عنوان دوره ذخیره پرتاب اعلام کرده است. اگر برنامه تغییر کند، ساعت روزهای جایگزین الزاماً همان ساعت اولیه نخواهد بود.
MMX هنوز پرتاب نشده است. زمان اعلام‌شده یک برنامه عملیاتی است و انجام پرتاب به آماده‌بودن موشک، فضاپیما و شرایط مناسب بستگی دارد.
ناسا و آژانس فضایی اروپا نیز همین موعد را با ساعت‌های محلی دیگر اعلام کرده‌اند. برای مخاطبی که می‌خواهد خبر پرتاب را دنبال کند، تفکیک «روز ژاپن» از «روز ایران» مهم‌تر از حفظ‌کردن چند تبدیل زمانی است.
چرا فوبوس برای دانشمندان مهم است؟
مریخ دو قمر به نام‌های فوبوس و دیموس دارد. یکی از توضیح‌های مطرح درباره پیدایش آن‌ها، گرفتارشدن اجرام سیارکی در گرانش مریخ است؛ توضیح دیگر، شکل‌گیری از مواد پرتاب‌شده پس از برخوردی بزرگ با این سیاره. هنوز پاسخ نهایی در دست نیست.
MMX قرار است با بررسی ترکیب و ساختار این دو قمر و بازگرداندن مواد فوبوس، راهی برای آزمودن این فرضیه‌ها فراهم کند. هدف اعلام‌شده جاکسا، آوردن دست‌کم حدود ۱۰ گرم ماده است. مقدارش کوچک به نظر می‌رسد، اما نمونه‌ای با منشأ معلوم را می‌توان در آزمایشگاه‌های زمینی با ابزارهای گوناگون و در طول سال‌ها بررسی کرد.
این مأموریت جست‌وجوی مستقیم موجودات زنده نیست و برنامه نمونه‌برداری نیز به معنی کشف حیات محسوب نمی‌شود. پرسش اصلی آن درباره منشأ قمرها و تاریخ سامانه مریخ است؛ پرسشی که می‌تواند به شناخت مراحل اولیه منظومه شمسی کمک کند.
از رسیدن به مریخ تا بازگشت نمونه
در برنامه‌ای که ناسا منتشر کرده، رسیدن فضاپیما به مریخ برای اوت ۲۰۲۷ و بازگرداندن نمونه به زمین برای سال ۲۰۳۱ هدف‌گذاری شده است. میان این دو مرحله، تصویربرداری، بررسی محل‌های مناسب و عملیات نمونه‌برداری قرار دارد. این یک سفر چندساله است، نه رفت‌وبرگشتی که چند هفته پس از پرتاب تمام شود.
کاوشگر کوچک «ایدفیکس» نیز حاصل همکاری مرکز هوافضای آلمان و آژانس فضایی فرانسه است. این ربات برای بررسی سطح فوبوس و کمک به شناخت شرایط فرود طراحی شده است. حرکت روی چنین جرم کم‌گرانشی، چالشی متفاوت از رانندگی روی مریخ دارد؛ همان جایی که مریخ‌نورد استقامت به‌تازگی رکورد مسافت پیموده‌شده خارج از زمین را شکست.
ناسا در مأموریت ژاپنی چه می‌کند؟
یکی از مشارکت‌های ناسا، ابزار MEGANE است که با اندازه‌گیری نوترون‌ها و پرتوهای گاما به بررسی ترکیب عنصری سطح کمک می‌کند. فناوری نمونه‌بردار پنوماتیکی و پشتیبانی ارتباطی و ناوبری نیز در مجموعه مشارکت‌های آمریکا قرار دارند. رهبری مأموریت با جاکساست و حضور چند شریک، آن را به پروژه‌ای بین‌المللی تبدیل کرده است.
فاصله میان دیدن یک قمر و در دست داشتن نمونه‌ای از آن، فاصله میان دو نوع شواهد علمی است. عکس شاخص این گزارش، نمای ثبت‌شده فوبوس با دوربین های‌رایز مدارگرد ناسا در مارس ۲۰۰۸ است؛ تصویر میان متن، طرح مفهومی جاکسا از مأموریت آینده را نشان می‌دهد. هیچ‌یک تصویر فرود انجام‌شده MMX نیست.
اگر این سفر مطابق برنامه پیش برود، چند گرم ماده می‌تواند به پرسشی چنددهه‌ای پاسخ نزدیک‌تری بدهد. شما در اکتشافات فضایی بیشتر پیگیر لحظه پرتاب هستید یا نتیجه علمی نمونه‌هایی که سال‌ها بعد به زمین می‌رسند؟