آبیِ درخشان اقیانوس همیشه نشانه خوب‌بودن حال آن نیست. گاهی پشت رنگی که در عکس زیبا به نظر می‌رسد، کاهش موجودات ریزی پنهان است که غذای بسیاری از جانداران دریایی به آن‌ها وابسته است. گزارش تازه ناسا از اقیانوس آرام، همین تغییر کم‌سروصدا را دنبال می‌کند: بخش‌هایی از آب‌های استوایی در ماه‌های اخیر آبی‌تر شده‌اند.
به گزارش آسیانیوز ایران، ناسا در ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶، برابر با ۲۳ مهر ۱۴۰۵، مجموعه‌ای از داده‌های ماهواره‌ای را منتشر کرده که تغییر رنگ، دما و ارتفاع سطح آب را کنار هم قرار می‌دهد. موضوع فقط یک تصویر دیدنی نیست؛ این اندازه‌گیری‌ها به دانشمندان کمک می‌کند اثر ال‌نینو بر زیست‌بوم دریایی را بهتر بفهمند.
چرا آب آبی‌تر می‌شود؟
فیتوپلانکتون‌ها، جانداران ریز فتوسنتزکننده، در رنگ آب سهم دارند. کاهش آن‌ها می‌تواند از سبزی بعضی مناطق بکاهد. در ال‌نینو، ضعیف‌شدن بادهای تجاری، بالاآمدن آب سرد و غنی از مواد مغذی از عمق را محدود می‌کند. وقتی مواد غذایی کمتری به سطح برسد، رشد این موجودات نیز می‌تواند کاهش یابد و اثر آن در زنجیره غذایی ادامه پیدا کند.
ماهواره «پیس» (PACE) ناسا رنگ اقیانوس را در طول‌موج‌های متعدد بررسی می‌کند. پژوهشگران از این داده‌ها شاخصی برای رنگ ظاهری آب می‌سازند. در مقایسه منتشرشده، ناحیه سبز نزدیک استوا در غرب اقیانوس آرام طی سال ۲۰۲۶ کوچک‌تر می‌شود؛ تغییر مشابه در همان ماه‌های ۲۰۲۵ دیده نمی‌شود. این مقایسه زمانی، از نگاه‌کردن به یک عکس منفرد اطلاعات بیشتری می‌دهد.
ویدیوی بالا، تصویرسازی رسمی استودیوی علمی ناسا از داده‌های ماهواره‌ای است؛ دوربین زیر آب یا فیلمی از مرگ ماهی‌ها نیست. نسخه اصلی این نمایش علمی صدا ندارد. رنگ‌ها و تاریخ‌های روی نقشه را باید با راهنمای خود آن خواند، نه مثل عکس معمولی از سطح دریا.
احتمال ۸۳ درصد دقیقاً درباره چیست؟
مرکز پیش‌بینی اقلیم آمریکا در گزارش ۸ اکتبر، احتمال رسیدن شاخص نسبی اقیانوسی نینو، «RONI»، به ۲٫۵ درجه سلسیوس یا بیشتر در میانگین سه‌ماهه اکتبر تا دسامبر را ۸۳ درصد اعلام کرده است؛ محدوده‌ای که می‌تواند از شدت رویدادهای ثبت‌شده از ۱۹۵۰ فراتر برود. این یک پیش‌بینی احتمالاتی برای شاخص مشخص و بازه مشخص است، نه اعلام قطعی رکورد نهایی.
همان مرکز تأکید می‌کند که حتی شدت زیاد ال‌نینو، وقوع همه پیامدهای معمول آن را تضمین نمی‌کند. عدد شاخص، اندازه گرمای همان روز در هر نقطه از جهان هم نیست. برای آشنایی با تفاوت این پدیده و پیش‌بینی محلی، گزارش ال‌نینو و معنای آن برای بارش ایران را می‌توان خواند؛ داده تازه درباره رنگ اقیانوس، به‌تنهایی وعده بارندگی برای یک شهر ایرانی نمی‌دهد.
از پلانکتون تا سفره و شغل
سازمان جهانی هواشناسی در گزارش ۱۶ اکتبر، برابر با ۲۴ مهر، پیامدهای این الگوی اقلیمی برای کشاورزی و شیلات را برجسته کرده است. این سازمان از نگرانی درباره گرمای دریا، سفیدشدگی مرجان‌ها و درآمد جوامع ماهیگیر می‌گوید. بنابراین تغییر در پایه زنجیره غذایی، فقط مسئله زیست‌شناسان نیست؛ می‌تواند برای کسانی که معاششان به دریا وابسته است مهم باشد.
البته اثرها یکسان نیستند. این سازمان توضیح می‌دهد که فصل، وضعیت محیطی قبلی و دیگر عوامل اقلیمی، نتیجه را تغییر می‌دهند. حتی در یک منطقه بزرگ، ممکن است بخشی با کمبود بارش و بخشی دیگر در فصل متفاوت با بارندگی بیشتر روبه‌رو شود. تبدیل همه این وضعیت‌ها به یک حکم جهانی، تصویر ناقصی می‌سازد.
این تصاویر چه چیزی را ثابت نمی‌کنند؟
- هر آب آبی‌رنگی فقیر از حیات نیست؛ تفسیر به داده و مقایسه نیاز دارد.
- نقشه علمی رنگ اقیانوس با عکس طبیعی یکسان نیست.
- کاهش فیتوپلانکتون در مناطق مشخص، به معنی نابودی حیات در تمام اقیانوس آرام نیست.
ارزش این پایش در دیدن پیوندهاست: باد، گرما، جابه‌جایی مواد مغذی و زندگی دریایی. همان‌طور که در گزارش مشاهده موج‌های جوی توفان سایمون، ابزار ماهواره‌ای چیزی فراتر از نمای ظاهری توفان نشان می‌داد، اینجا هم رنگ آب سرنخی برای پرسش‌های بزرگ‌تر است. عکس شاخص، نمای آرشیوی ناسا از اقیانوس آرام در ژوئیه ۲۰۱۹ است؛ شاهد تغییر رنگ امسال، داده‌های مقایسه‌ای تازه‌اند.