اگر در شبکه‌های اجتماعی با تاریخ «۱۳ نوامبر ۲۰۲۶» به‌عنوان روز پایان جهان روبه‌رو شده‌اید، مهم‌ترین نکته این است: مقاله‌ای که پشت این ادعا قرار دارد، درباره نابودی زمین یا برخورد یک جرم آسمانی نیست. موضوع آن یک مدل قدیمی رشد جمعیت است؛ مدلی با فرض مشخص که نباید نتیجه ریاضی‌اش را به خبر قطعی درباره آینده تبدیل کرد.
به گزارش آسیانیوز ایران، بازخوانی تازه‌ای که ۱۶ اکتبر ۲۰۲۶ در ساینس‌دیلی منتشر شده، نام مقاله‌ای متعلق به ۱۹۶۰ را دوباره مطرح کرده است. تاریخ بحث‌برانگیز آن، جمعه ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶، برابر با ۲۲ آبان ۱۴۰۵ است. اما برای فهم ماجرا باید از تیتر هیجان‌انگیز عبور کرد و سراغ پرسش اصلی پژوهش رفت.
پیش‌بینی سال۱۹۶۰ واقعاً درباره چه بود؟
هاینتس فون فورستر، پاتریشیا مورا و لارنس آمیوت مقاله‌ای را در شماره چهارم نوامبر۱۹۶۰ مجله ساینس منتشر کردند که عنوانش روز قیامت را با یک تاریخ دقیق کنار هم می‌گذاشت. استدلال مقاله به روند تاریخی افزایش جمعیت انسان مربوط بود. نویسندگان بررسی می‌کردند اگر الگوی رشد گذشته بدون تغییر ادامه پیدا کند، مدل ریاضی به کجا می‌رسد.
پاسخ فرمول، نزدیک‌شدن جمعیت به بی‌نهایت در یک زمان محدود بود. همین نتیجه ناممکن، بخش اصلی هشدار را می‌سازد: یک روند را نمی‌توان بدون توجه به محدودیت‌ها و تغییر رفتار انسان تا هر زمان دلخواه امتداد داد. واژه «اگر» در اینجا از خود تاریخ مهم‌تر است. حذف این شرط، معنای پژوهش را عوض می‌کند.
چرا بی‌نهایت‌شدن یک فرمول، پایان زمین نیست؟
مدل، نسخه کوچکی از واقعیت است که با چند فرض ساخته می‌شود. وقتی خروجی آن به مقداری ناممکن می‌رسد، باید اعتبار فرض‌ها و محدوده کاربردش را دوباره بررسی کرد. این با داشتن شاهد برای وقوع یک حادثه در روزی معین فرق دارد. در این پرونده، تبدیل «ادامه یک روند فرضی» به «نابودی حتمی جهان» جهشی است که شواهد مقاله پشتیبان آن نیستند.
این مثال را می‌توان ساده‌تر دید: اگر سرعت رشد یک شهر را برای همیشه ثابت فرض کنیم، روزی به عددی می‌رسیم که با ظرفیت آن سازگار نیست. نتیجه چنین محاسبه‌ای الزاماً پیش‌گویی یک فاجعه در همان روز نیست؛ ممکن است نشان دهد ادامه آن فرض از جایی به بعد دیگر واقع‌بینانه نیست.
زمین از نگاه فضانوردان آپولو۱۷؛ عکس آرشیوی ناسا در۷دسامبر۱۹۷۲ است و تصویری از رویداد ادعایی سال۲۰۲۶ نیست.
برآورد سازمان ملل چه تصویری می‌دهد؟
گزارش چشم‌انداز جمعیت جهان۲۰۲۴ سازمان ملل، مسیر بسیار متفاوتی ترسیم می‌کند: جمعیت۸٫۲میلیاردنفری سال۲۰۲۴ در برآورد مرکزی به حدود۱۰٫۳میلیارد نفر در میانه دهه۲۰۸۰ می‌رسد و سپس تا پایان قرن اندکی کاهش می‌یابد. این اعداد نیز پیش‌بینی‌اند، نه تضمین؛ اما با ادعای بی‌نهایت‌شدن جمعیت در نوامبر۲۰۲۶ سازگار نیستند.
تاریخ این مجموعه داده مهم است. اینجا درباره گزارش منتشرشده در۲۰۲۴ صحبت می‌کنیم، نه سرشماری تازه‌ای که همین امروز انجام شده باشد. استفاده درست از یک عدد علمی، هم به خود عدد نیاز دارد، هم به سال انتشار، فرض‌ها و میزان عدم‌قطعیت آن.
این ماجرا همان ساعت قیامت است؟
خیر. ساعت قیامت و معنای نمادین آن موضوع دیگری است. یک نام مشابه کافی نیست که دو مفهوم را یکی بدانیم. تاریخ مطرح‌شده در مقاله جمعیتی۱۹۶۰ را نباید با نمایش نمادین خطرهای جهانی یا خبرهای دیگر درباره تهدیدهای زمین مخلوط کرد.
پیش از بازنشر این ادعا چه چیزی را کنترل کنیم؟
نخست، ببینیم متن واقعاً از کدام پژوهش حرف می‌زند و آن پژوهش چه زمانی منتشر شده است. دوم، شرط‌های محاسبه را پیدا کنیم؛ عبارتی مثل «اگر روند ادامه یابد» بخشی از نتیجه است و نمی‌توان آن را کنار گذاشت. سوم، میان بازخوانی یک مقاله قدیمی و کشف علمی تازه تفاوت بگذاریم.
بازگشت این تاریخ به بحث‌های عمومی، فرصتی برای همین دقت است. پاسخ کوتاه به پرسش پایان جهان در۲۲آبان این است که مقاله مورد اشاره چنین رویدادی را اثبات نمی‌کند. جذابیت یک تاریخ دقیق و تیتر هراس‌آور، جای شواهد معتبر را نمی‌گیرد.
منابع این بررسی: مقاله اصلی ساینس،۴نوامبر۱۹۶۰؛ بازخوانی آلن مک‌اکرن از کانورسیشن در ساینس‌دیلی،۱۶اکتبر۲۰۲۶؛ گزارش چشم‌انداز جمعیت جهان۲۰۲۴ سازمان ملل. تصویر: ناسا،مرکز فضایی جانسون.