گاهی یک کهکشان به‌جای بازوهای باشکوه و پیچ‌خورده، شبیه خطی روشن در تاریکی دیده می‌شود. تصویر تازه منتشرشده هابل از NGC 1827 چنین منظره‌ای دارد؛ منظره‌ای که برای خواندنش، باید جای ایستادن ما در برابر آن را هم در نظر گرفت.
به گزارش آسیانیوز ایران، ناسا این تصویر را جمعه ۱۶ اکتبر ۲۰۲۶، برابر با ۲۴ مهر ۱۴۰۵، منتشر کرد. بنا بر توضیح تیم هابل، این کهکشان مارپیچی در صورت فلکی کبوتر، حدود ۳۷ میلیون سال نوری با ما فاصله دارد. تاریخ انتشار تصویر را نباید با زمان کشف کهکشان یا زمان دقیق ثبت همه داده‌های آن یکی گرفت.
چرا یک کهکشان مارپیچی شبیه خط دیده می‌شود؟
پاسخ کوتاه، زاویه دید است. کهکشان‌های مارپیچی صفحه‌ای از ستاره‌ها و یک بخش مرکزی متراکم دارند. اگر صفحه را از روبه‌رو ببینیم، تشخیص بازوها آسان‌تر است؛ اما از پهلو، پهنای همان صفحه در تصویر فشرده می‌شود. یک بشقاب را در برابر چشم بچرخانید: جسم تغییر نمی‌کند، ولی شکل ظاهری آن تغییر می‌کند. این مثال فقط برای فهم زاویه دید است؛ کهکشان جسمی یکپارچه مانند بشقاب نیست.
راهنمای انواع کهکشان‌ها در ناسا نیز توضیح می‌دهد که بازوهای بعضی کهکشان‌های مارپیچی به‌دلیل همین دید از لبه، از زمین قابل تشخیص نیستند. بنابراین «از پهلو دیده‌شدن» به معنای بدون بازو بودن یا نابودشدن بازوها نیست. راه شیری خودمان هم در خانواده کهکشان‌های مارپیچی قرار می‌گیرد، هرچند ما درون آن هستیم و منظره بیرونی‌اش را مستقیماً نمی‌بینیم.
ستاره درخشان کنار مرکز، کجای تصویر است؟
تیم هابل می‌گوید ستاره درخشان نزدیک سمت چپ بخش مرکزی، در پیش‌زمینه قرار دارد؛ یعنی میان ما و کهکشان دوردست است. رگه‌های تیره در امتداد صفحه، غبارند و نواحی آبی روشن با محل‌های محتمل شکل‌گیری ستاره‌ها ارتباط دارند. از این عکس به‌تنهایی نمی‌توان سن دقیق هر ستاره یا شمار ستاره‌های تازه را نتیجه گرفت.
چهار پرتو اطراف ستاره روشن هم چهار بازوی واقعی آن نیستند. واژه‌نامه هابل آن‌ها را اثر پراش نور در برخورد با تکیه‌گاه‌های آینه ثانویه توضیح می‌دهد. ساختار تلسکوپ بر شکل ثبت‌شده نقطه‌های بسیار درخشان اثر می‌گذارد؛ نکته‌ای که کمک می‌کند ویژگی خود جرم آسمانی را با اثر ابزار اشتباه نگیریم.
هابل از چنین عکس‌هایی چه می‌آموزد؟
به گفته ناسا، این رصد بخشی از بررسی کهکشان‌های کم‌جرم در سامانه‌هایی شبیه راه شیری است. هدف، سنجیدن ویژگی‌های آن‌ها و بهترکردن مدل‌های کیهان‌شناسی است؛ نه اعلام اینکه یک تصویر به‌تنهایی همه معماهای عالم را حل کرده است.
هابل از سال ۱۹۹۰ در مدار زمین کار می‌کند. قرارگرفتن بالای بخش عمده جو، بخشی از آشفتگی‌هایی را که بر دید تلسکوپ‌های زمینی اثر می‌گذارند کنار می‌زند. دوربین‌ها و ابزارهایش نور را در محدوده‌های مختلف ثبت می‌کنند و پژوهشگران از داده‌ها برای پرسش‌های مشخص استفاده می‌کنند. عکس زیبا، در اینجا آغاز خواندن داده است؛ نتیجه علمی نیازمند اندازه‌گیری و مقایسه است.
برای مقایسه نقش ابزارهای رصدی، گزارش آزمون دقت نوری تلسکوپ رومن نیز نشان می‌دهد چرا آماده‌سازی تجهیزات، پیش از تفسیر تصویرهای علمی اهمیت دارد.
سه نکته برای خواندن تصاویر فضایی
- تاریخ انتشار را از تاریخ مشاهده و کشف جدا کنید.
- جرم‌های پیش‌زمینه و پس‌زمینه را الزاماً همسایه فرض نکنید.
- اثر زاویه دید و ابزار را از ساختار واقعی جرم تفکیک کنید.
در این تصویر، باریک‌بودن ظاهر کهکشان بیش از آنکه نشانه عجیب‌بودن آن باشد، یادآور محدودیت زاویه نگاه ماست. کدام بخش تصاویر فضایی برای شما پرسش‌برانگیزتر است: رنگ‌ها، فاصله‌ها یا شکل کهکشان‌ها؟