برای کاربری در ایران، گاهی سؤال اول این نیست که کدام هوش مصنوعی بهتر جواب می‌دهد؛ سؤال این است که کدام‌یک اصلاً باز می‌شود. اما درست در لحظه‌ای که یک چت‌بات در دسترس پیدا می‌کنیم، پرسش مهم‌تری ممکن است فراموش شود: آیا باید فایل کاری، اطلاعات شخصی یا حرف‌های یک منبع خبری را هم به آن بسپاریم؟
دیپ‌سیک، با نام انگلیسی DeepSeek و نام چینی 深度求索، یکی از ابزارهایی است که این دو پرسش را کنار هم قرار می‌دهد. بررسی آسیانیوز ایران نشان می‌دهد نگرانی درباره حفاظت از داده‌های حساس پشتوانه مستند دارد؛ اما از اسناد موجود نمی‌توان نتیجه گرفت هر کاربر این سرویس هدف جاسوسی قرار گرفته است. ذخیره داده در چین، هشدار امنیتی و اثبات جاسوسی سه گزاره متفاوت‌اند.
پرسش ایرانی: چرا بعضی ابزارها باز می‌شوند و بعضی نه؟
نوید جمشیدی، سردبیر «آسیانیوز ایران»، بر پایه مشاهدات میدانی خود، دسترسی به دیپ‌سیک در برابر دشواری دسترسی به بسیاری از ابزارهای خارجی را شک‌برانگیز می‌داند و درباره نسبت آن با روابط جمهوری اسلامی و چین پرسش دارد. این، ارزیابی یک روزنامه‌نگار از تجربه دسترسی است؛ نه نتیجه اندازه‌گیری سراسری شبکه یا سندی درباره تبادل اطلاعات کاربران.
برای داوری فنی باید فیلترینگ داخلی، محدودیت جغرافیایی شرکت ارائه‌دهنده و اختلال شبکه را از هم جدا کرد. چنان‌که در گزارش اختلال دسترسی به چت‌بات‌ها در ایران توضیح داده‌ایم، پیام خطای منطقه‌ای به‌تنهایی منشأ محدودیت را اثبات نمی‌کند. در این بررسی، آزمون مستقیم سراسری روی شبکه‌های ایران انجام نشده است.
نقد روشن به سیاست‌گذار ایرانی این است: مردم باید حق انتخاب آزاد، دسترسی برابر و توضیح قابل بررسی درباره محدودیت‌ها داشته باشند. بازشدن یک ابزار، گواه امنیت آن نیست؛ بسته‌بودن ابزار رقیب هم دلیلی برای سپردن اسناد محرمانه به گزینه در دسترس نیست. رابطه سیاسی دولت‌ها جای سیاست شفاف داده و پاسخ‌گویی فنی را نمی‌گیرد. نقد امنیت فناوری چین نیز باید همین‌جا دقیق شود: شرکت باید درباره جریان داده، دسترسی قانونی و اصلاح کاستی‌ها پاسخ‌گو باشد؛ ملیت سازنده نه گواه جاسوسی است، نه دلیل چشم‌پوشی از خطر.
دیپ‌سیک درباره اطلاعات کاربران چه می‌گوید؟
سیاست رسمی حریم خصوصی دیپ‌سیک، با تاریخ به‌روزرسانی ۱۰ فوریه ۲۰۲۶، برابر با ۲۱ بهمن ۱۴۰۴، جمع‌آوری و پردازش مستقیم داده‌های شخصی در جمهوری خلق چین را تصریح می‌کند. داده‌ها می‌توانند شامل این موارد باشند:
- متن درخواست، تاریخچه گفت‌وگو، فایل، عکس یا ورودی صوتی ارسال‌شده؛
- اطلاعات حساب و داده‌های فنی مانند نشانی اینترنتی و مشخصات دستگاه؛
- اطلاعات مربوط به استفاده از سرویس و گزارش‌های عملکرد آن.
این سیاست استفاده از داده برای بهبود و آموزش فناوری، اشتراک‌گذاری در شرایط قانونی مشخص و نگهداری متناسب با نیاز خدمات و تعهدات قانونی را توضیح می‌دهد. امکان مدیریت یا حذف تاریخچه و حق انصراف از استفاده آموزشی نیز مطرح شده است؛ این موارد به معنای حذف فوری و بی‌استثنای همه نسخه‌های هر داده نیست. خود شرکت هشدار می‌دهد اطلاعات حساس خود یا دیگران را به سرویس ندهید و هیچ انتقال اینترنتی را کاملاً امن نمی‌داند.
فقط نگرانی است یا سابقه مستند هم وجود دارد؟
یک نمونه مشخص، بررسی کمیسیون حفاظت از اطلاعات شخصی کره‌جنوبی، Personal Information Protection Commission یا PIPC، است. این نهاد در گزارش ۲۴ آوریل ۲۰۲۵، برابر با ۴ اردیبهشت ۱۴۰۴، از انتقال داده کاربران بدون رضایت جداگانه و شفافیت کافی خبر داد. طبق یافته آن، اطلاعات دستگاه و شبکه و ورودی کاربران به شرکت Beijing Volcano Engine Technology منتقل شده بود.
اما نیمه دیگر همان گزارش را هم باید دید: نهاد کره‌ای ثبت کرده که انتقال ورودی کاربران به این شرکت از ۱۰ آوریل متوقف شده و دیپ‌سیک اصلاحاتی در سیاست و کنترل‌های داده انجام داده است. بنابراین این پرونده، شاهد یک مسئله مشخص در حریم خصوصی در زمان بررسی است؛ نه سندی که به‌تنهایی جاسوسی امروز از همه کاربران یا ادامه همان انتقال را ثابت کند.
نمونه‌های محدودیت در کشورها نیز یکسان نیستند. استرالیا در ۴ فوریه ۲۰۲۵، برابر با ۱۶ بهمن ۱۴۰۳، دستور حذف و جلوگیری از استفاده روی سامانه‌ها و دستگاه‌های دولتی را صادر کرد. دولت جمهوری چک در ۹ ژوئیه ۲۰۲۵، برابر با ۱۸ تیر ۱۴۰۴، استفاده اداری از محصولات مشمول را محدود کرد و نهاد امنیت سایبری آن، NÚKIB، روز بعد هشدار تفصیلی داد. این تصمیم‌های قدیمی را نباید فهرستی از ممنوعیت‌های تازه امروز معرفی کرد؛ محدودیت دولتی هم الزاماً ممنوعیت برای تمام شهروندان نیست.
مدل محلی با چت‌بات آنلاین یکسان نیست
دیپ‌سیک فقط یک وب‌سایت نیست؛ مدل‌هایی مانند DeepSeek-R1 را نیز برای دریافت و اجرای مستقل عرضه کرده است. فرستادن سند به چت‌بات آنلاین شرکت با اجرای یک مدل روی زیرساخت کنترل‌شده سازمان فرق دارد. در حالت دوم، محل نگهداری داده و ارتباط‌های برنامه میزبان تعیین‌کننده‌اند؛ صرف وجود نام مدل، مقصد اطلاعات را مشخص نمی‌کند.
هشدار رسمی جمهوری چک، مدل محلی با کد قابل بررسی و بدون امکان ارتباط با سرورهای دیپ‌سیک و وابستگانش را صریحاً مستثنا می‌کند. این استثنای مشخص را نمی‌توان خودکار به همه کشورها یا دستور آمریکا تعمیم داد. «محلی» بودن نیز تضمین بی‌نقصی نیست: نرم‌افزار میزبان، افزونه‌ها، دسترسی‌ها و تنظیمات باید بررسی شوند.
آمریکا چه چیزی را ممنوع کرده است؟
وزارت امنیت داخلی آمریکا، Department of Homeland Security یا DHS، اطلاعیه حذف محصولات دیپ‌سیک از سامانه‌های سازمان‌های غیرنظامی دولت فدرال و منع خرید آن‌ها را در ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶، برابر با ۲۸ مهر ۱۴۰۵، در فدرال رجیستر منتشر کرد. رویترز یک روز پیش‌تر درباره سند عمومی‌شده گزارش داده بود. اصل فرمان، شماره ۲۰۲۶-۰۱، تاریخ ۲۴ ژوئیه ۲۰۲۶، برابر با ۲ مرداد ۱۴۰۵، دارد؛ بنابراین با تصمیمی که امروز برای نخستین بار گرفته شده باشد روبه‌رو نیستیم.
دامنه دستور فقط اپلیکیشن معروف نیست: محصولات شرکت و وابستگانش و خدمات ثالث توسعه‌یافته با پیاده‌سازی‌های دیپ‌سیک را هم در بر می‌گیرد. برای دستگاه‌های مشمول، مسیر درخواست استثنا پیش‌بینی شده است. این سند، ممنوعیت عمومی استفاده مردم آمریکا از چت‌بات نیست و آمار تکمیل حذف در همه سازمان‌ها را نیز ارائه نمی‌کند.
وزارتخانه از احتمال انتقال اطلاعات حساس و آسیب‌پذیری‌های امنیتی سخن می‌گوید. این ارزیابی خطر، نباید به خبر قطعیِ سرقت اطلاعات همه کاربران تبدیل شود. در مقابل، وزارت بازرگانی چین در پاسخ رسمی ۲۰ اکتبر، اقدام آمریکا را تبعیض‌آمیز و سیاسی‌کردن فناوری و تجارت خواند و خواستار لغو آن شد. پاسخ دولت چین نیز جای ممیزی مستقل رفتار یک سرویس را نمی‌گیرد.
پیش از فرستادن فایل، این چهار سؤال را بپرسید
- اگر این متن یا فایل منتشر شود، به من یا فرد دیگری آسیب می‌رسد؟ نام منبع محرمانه، رمز، شناسه هویتی و سند خصوصی را وارد نکنید.
- دقیقاً از سرویس چه شرکتی استفاده می‌کنم؟ برنامه ثالثِ متصل به یک مدل ممکن است سیاست داده جداگانه داشته باشد.
- چه اطلاعات اضافی داخل فایل مانده است؟ مشخصات افراد، توضیحات پنهان و بخش‌های غیرضروری را پیش از ارسال بررسی کنید؛ حذف نام به‌تنهایی همیشه ناشناس‌سازی نیست.
- آیا محل پردازش، مدت نگهداری و کنترل استفاده آموزشی را می‌شناسم؟ اگر پاسخ روشن نیست، فایل حساس را بارگذاری نکنید.
برای یک روزنامه‌نگار ایرانی، افشای هویت منبع یا جزئیات قابل شناسایی یک گفت‌وگو می‌تواند مهم‌تر از افشای یک پرسش روزمره باشد. برای معلم یا صاحب کسب‌وکار نیز پرونده دانش‌آموز، فهرست مشتریان و قرارداد محرمانه، صرفاً یک فایل آماده خلاصه‌سازی نیست. حذف اسم از متن، اگر شغل، زمان و جزئیات فرد را قابل شناسایی بگذارد، کافی نیست. این احتیاط فقط مخصوص یک شرکت چینی نیست و درباره چت‌بات‌های آنلاین دیگر نیز کاربرد دارد. برای کار رسانه‌ای حساس، راحتی استفاده نباید از حفاظت از منبع خبر جلو بزند. پاسخ دقیق به پرسش «آیا دیپ‌سیک جاسوس است؟» یک برچسب ساده نیست: خطرها و بعضی نارسایی‌های مستند وجود دارند، اما ادعای جاسوسی فراگیر به شواهدی فراتر از کشور میزبان سرورها نیاز دارد. شما هنگام انتخاب چت‌بات، چه چیزی را مهم‌تر می‌دانید: دسترسی، توانایی یا کنترل اطلاعات؟ بدون ذکر اطلاعات خصوصی خود و دیگران بنویسید.