برای کاسبی که بخشی از فروشش را با چک تسویه می‌کند، یک پرسش ساده اهمیت زیادی دارد: آیا همان پولی که در گردش حساب دیده شده، بار دیگر از روی اطلاعات چک هم حساب می‌شود؟ خبر تازه درباره فرم تبصره ماده ۱۰۰، این نگرانی را به بحث مالیات اصناف آورده است.
بررسی آسیانیوز ایران از گزارش تسنیم در دوشنبه ۴ آبان ۱۴۰۵ و توضیحات منتشرشده از نشست معاون سازمان امور مالیاتی نشان می‌دهد موضوع، استفاده از اطلاعات چک‌ها در برآورد فعالیت تجاری است؛ نه اعلام یک مالیات مستقل برای هر برگ چک. ماهیت معامله و جلوگیری از شمارش دوباره یک مبلغ، در این بحث تعیین‌کننده است.
چه چیزی در فرم مالیاتی دیده شده است؟
تسنیم در گزارش تازه خود، تصویری از فرم تبصره ماده ۱۰۰ مربوط به عملکرد سال ۱۴۰۴ منتشر کرده است. در این تصویر، «سرجمع چک‌های انتقالی» در کنار اطلاعات حساب‌های مشکوک به تجاری دیده می‌شود و برای اعلام بخش غیرتجاری این مبالغ نیز گزینه وجود دارد. این تصویر، نمونه‌ای منتشرشده از فرم است؛ ارقام آن را نمی‌توان به پرونده سایر مؤدیان تعمیم داد.
همان گزارش نیز تصریح می‌کند که ورود اطلاعات چک به محاسبات، به‌خودی‌خود به معنی افزایش قطعی مالیات همه صاحبان مشاغل نیست. بنابراین از تیتر «چک‌ها وارد محاسبه مالیات شدند» نباید نتیجه گرفت هر چک، بدون توجه به موضوع معامله، بدهی مالیاتی تازه ایجاد می‌کند.
توضیح سازمان درباره پولی که نباید دوباره شمرده شود
محمد برزگری، معاون تحول هوشمند سازمان امور مالیاتی، در نشست خبری یکشنبه ۳ آبان درباره تغییرات امسال توضیح داده است. بر اساس گزارش نورنیوز از این نشست، اطلاعات چک‌های تجاری پیش‌تر نیز تا حدی در دسترس سازمان بوده، اما اکنون امکان استفاده از داده‌های پالایش‌شده فراهم شده است.
برزگری تأکید کرده که مبالغ منعکس‌شده در حساب‌های بانکی نباید دوباره از محل اطلاعات چک در برآورد فعالیت تجاری محاسبه شوند. او همچنین از امکان اعلام مبالغ غیرتجاری در چک‌های انتقالی گفته است؛ برای نمونه، چکی که در جریان خریدوفروش ملک جابه‌جا شده، لزوماً درآمد کسب‌وکار نیست. این توضیح مقام مالیاتی است و به معنی تأیید خودکار وضعیت هر پرونده نیست.
تسنیم در گزارش دیگری در ساعت ۱۳:۲۵ چهارم آبان، از محمد نوری، مدیرکل دفتر توسعه خوداظهاری سازمان امور مالیاتی، نیز نقل کرده که امکان اعلام غیرتجاری‌بودن بخشی از چک‌های انتقالی و محاسبه مجدد مالیات مقطوع پیش‌بینی شده است. بنابراین، محور توضیح سازمان، اصلاح داده و محاسبه است؛ نه یک نرخ مالیاتی تازه برای چک.
سه تفاوتی که نباید زیر یک تیتر گم شود
- اطلاعات چک با مالیات جداگانه بر چک یکی نیست: داده یک ابزار پرداخت می‌تواند در بررسی فعالیت اقتصادی استفاده شود، بدون آنکه هر برگ چک مالیاتی مستقل داشته باشد.
- گردش پول با سود برابر نیست: موضوع و اسناد معامله برای فهم ماهیت مبلغ اهمیت دارند.
- اعلام غیرتجاری‌بودن با پذیرش نهایی آن فرق دارد: گزارش‌های منتشرشده از امکان تفکیک سخن می‌گویند، نه تضمین معافیت برای همه موارد.
تمایز میان ثبت اطلاعات و مطالبه مالیات، در راهنمای بررسی پیامک‌های مالیاتی و اطلاعات معاملات نیز توضیح داده شده است.
شفافیت باید برای مؤدی هم قابل مشاهده باشد
از نگاه این گزارش، افزایش حجم داده‌های سازمان فقط یک سوی ماجراست. سوی دیگر، حق صاحب کسب‌وکار برای فهمیدن مبنای محاسبه و پیگیری مغایرت است. اگر قرار است از شمارش مضاعف جلوگیری شود، نتیجه این کنترل باید در اطلاعات قابل مشاهده مؤدی هم روشن باشد؛ نه آنکه تشخیص خطا و هزینه توضیح آن همیشه بر دوش مردم بماند.
برای بررسی پرونده شخصی، پیش از هر تصمیم این سه موضوع را جدا کنید:
- مبلغ مورد بحث مربوط به کدام معامله و کدام دوره است؟
- آیا همان مبلغ قبلاً در اطلاعات حساب یا فروش منعکس شده است؟
- چه سندی ماهیت تجاری یا غیرتجاری معامله را نشان می‌دهد؟
پاسخ هر پرونده به اطلاعات و مقررات مربوط به همان پرونده وابسته است؛ این گزارش جای بررسی تخصصی آن را نمی‌گیرد. اگر در فرم مالیاتی با اطلاعات چک‌ها روبه‌رو شده‌اید، کدام بخش برایتان مبهم بوده است؟ در کادر نظر بنویسید، اما شماره چک، کد ملی، شماره حساب و اطلاعات خصوصی پرونده را منتشر نکنید.