در شلوغی آسمان، پیدا کردن یک نقطه متحرک همیشه آسان نیست؛ به‌ویژه وقتی پشت آن میلیون‌ها ستاره دیده می‌شود. به گزارش آسیانیوز ایران، رصدخانه ورا سی. روبین در اطلاعیه ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶، برابر با ۵ آبان ۱۴۰۵، از شناسایی جرم 2026 ED138 خبر داده است؛ جرمی در ناحیه فراتر از مدار پلوتو که فعلاً نامزد سیاره کوتوله محسوب می‌شود. این خبر به معنی تأیید یک سیاره جدید یا پیدا شدن «سیاره نهم» نیست.
روبین چه چیزی پیدا کرده است؟
بر پایه اعلام رصدخانه، متیو هولمن (Matthew Holman) از مرکز اخترفیزیک هاروارد و اسمیتسونین، این جرم را در داده‌های ثبت‌شده پیشین پیدا کرد. او در شامگاه ۱۳ اکتبر، داده‌ها را با نرم‌افزار جست‌وجویی که همراه کوین نپیر (Kevin Napier) توسعه داده بود، بررسی می‌کرد. کار برنامه، کنار هم گذاشتن ثبت‌های متعدد یک جسم متحرک در میان انبوه نقاط نورانی است.
برآورد اولیه تیم، قطر جرم را حدود ۶۰۰ تا ۱۵۰۰ کیلومتر نشان می‌دهد؛ بازه‌ای گسترده که به فاصله، روشنایی و فرض‌های مربوط به بازتاب سطح وابسته است. برای محدود کردن این برآورد و شناخت دقیق‌تر ماهیت جرم، رصدهای فروسرخ لازم است. بنابراین هنوز نباید اندازه‌ای قطعی برای آن نوشت یا عنوان نامزد را از کنار نامش برداشت.
نکته کلیدی: شناسایی یک جرم تازه و تأیید جایگاه آن در طبقه‌بندی سیارات کوتوله، دو مرحله متفاوت‌اند.
چرا این نقطه میان ستاره‌ها پنهان مانده بود؟
بنیاد ملی علوم آمریکا نیز در خبر ۲۷ اکتبر خود، شناسایی این نامزد را اعلام کرده است. توضیح این نهاد بر ترکیب دو توانایی تکیه دارد: تصویربرداری پیوسته از آسمان و الگوریتم‌هایی که حرکت یک جرم را از میان زمینه شلوغ جدا می‌کنند. در چنین جست‌وجویی، فقط یک عکس زیبا یا یک نقطه روشن کافی نیست؛ الگوی تغییر موقعیت در ثبت‌های مختلف اهمیت پیدا می‌کند.
نام «کشف تازه» هم لزوماً به معنی ثبت تمام تصاویر در روز اعلام خبر نیست. تصاویر مورد استفاده برای معرفی این جرم، به رصدهای مارس تا ژوئیه ۲۰۲۶ مربوط‌اند. تازه بودن خبر، به شناسایی و اعلام نتیجه بررسی داده‌ها مربوط است، نه اینکه دوربین همین امروز برای نخستین بار به آن سمت آسمان نگاه کرده باشد.
عکس واقعی از داخل گنبد روبین، منتشرشده در سال ۲۰۲۵؛ تصویر خود جرم تازه نیست. اعتبار: NOIRLab/NSF/AURA/DOE/H. Park (Brookhaven National Lab)؛ مجوز CC BY 4.0، با تغییر اندازه، حاشیه‌گذاری و واترمارک.
سیاره کوتوله چه تفاوتی با سیاره دارد؟
در توضیح ناسا از تعریف اتحادیه بین‌المللی اخترشناسی، سیاره کوتوله مستقیماً به دور خورشید می‌گردد، قمر نیست و گرانش آن برای ایجاد شکلی تقریباً کروی کافی است؛ اما همسایگی مدارش را از اجرام مشابه پاک نکرده است. پس «کوتوله» صرفاً نامی برای هر سنگ کوچک و دوردست نیست. شکل و وضعیت مداری نیز در این طبقه‌بندی نقش دارند.
ناسا پنج عضو شناخته‌شده این گروه را پلوتو، سرس، اریس، هائومیا و ماکی‌ماکی معرفی می‌کند. پلوتو در سال ۲۰۰۶ در این طبقه قرار گرفت، اما اهمیت علمی‌اش کمتر نشد. سرس نیز نشان می‌دهد همه سیارات کوتوله در دورترین نواحی منظومه شمسی نیستند؛ این جرم در کمربند سیارکی میان مریخ و مشتری قرار دارد. برای نمونه‌ای از پرسش‌های علمی درباره آن، گزارش یافته‌های مأموریت داون درباره آب شور در سرس را بخوانید.
از این کشف چه انتظاری داشته باشیم؟
جذابیت خبر روبین، باز شدن یک پرونده تازه برای شناخت حاشیه‌های منظومه شمسی است، نه بسته شدن همه پرسش‌ها. فاصله میان «نامزد» و «تأییدشده» بخشی از دقت علم است، نه ضعف آن. تا زمانی که اندازه و ویژگی‌های این جرم بهتر اندازه‌گیری نشده، بیان محتاطانه همان عبارت نامزد سیاره کوتوله است.
عکس شاخص این گزارش، نمای واقعی رصدخانه در آوریل ۲۰۲۵ است؛ اعتبار: RubinObs/NOIRLab/SLAC/NSF/DOE/AURA/P. Horálek (Institute of Physics in Opava)، مجوز CC BY 4.0، با برش محدود، تغییر اندازه و واترمارک. تصاویر رصدخانه جای عکس نزدیک از سطح جرم تازه را نمی‌گیرند.
به نظر شما کدام بخش این خبر جذاب‌تر است: پیدا کردن جهانی دوردست یا بیرون کشیدن رد آن از میان داده‌های قدیمی؟ دیدگاهتان را در کادر ثبت نظر پایین همین خبر بنویسید.