دستگاهی کوچک، بدون خاکستر و با بویی متفاوت از سیگار؛ این ظاهر برای قضاوت درباره سلامت کافی نیست. پژوهشی که سه‌شنبه ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶، برابر با ۵ آبان ۱۴۰۵، منتشر شده، اثر کوتاه‌مدت مصرف تنباکوی گرم‌شونده را بررسی کرده است. یافته مهم آن، تغییر قابل‌اندازه‌گیری در عملکرد رگ‌ها پس از مصرف است؛ نه اثبات آسیب دائمی با یک‌بار استفاده.
به گزارش آسیانیوز ایران، مقاله در نشریه «یوروپین ژورنال آو پریونتیو کاردیولوژی» (European Journal of Preventive Cardiology) منتشر شده است. گروه پژوهشی مرکز پزشکی دانشگاه ماینتس آلمان، به سرپرستی لئا اشتروم (Lea Strohm)، پاسخ بدن افراد سیگاریِ سالم را پیش و پس از استفاده از دو استیک تنباکو با دستگاه آی‌کاس (IQOS) مقایسه کرد.
در این آزمایش دقیقاً چه اتفاقی افتاد؟
۳۰ بزرگسال سیگاری در پژوهش شرکت داشتند. شرکت‌کنندگان زیر نظر پژوهشگران، دو استیک را پشت سر هم مصرف کردند. سپس شاخص‌هایی مانند واکنش رگ بازو به افزایش جریان خون، فشار خون و برخی ویژگی‌های نمونه خون با وضعیت پیش از مصرف مقایسه شد. همه اندازه‌گیری‌ها برای تمام افراد انجام نشد؛ برای نمونه، داده فشار خون و گازهای خون از ۲۴ نفر به دست آمد.
انجمن قلب اروپا در توضیح نتایج، از کاهش حدود ۱۱ درصدی شاخص اتساع وابسته به جریان خون و افزایش حدود سه میلی‌متر جیوه‌ای فشار خون سیستولیک خبر داده است. شاخص نخست نشان می‌دهد رگ در برابر افزایش جریان خون تا چه اندازه باز می‌شود. این عدد را نباید با «۱۱ درصد افزایش احتمال سکته» اشتباه گرفت؛ چنین احتمالی در این آزمایش اندازه‌گیری نشده است.
پژوهشگران همچنین نشانه‌هایی از تنش اکسیداتیو و آسیب به دی‌ان‌ای در سلول‌های خون گزارش کردند. این‌ها یافته‌های آزمایشگاهی و کوتاه‌مدت‌اند؛ تبدیل مستقیم آن‌ها به حکم درباره سرطان، سکته یا سرنوشت یک فرد، فراتر از داده‌های این مطالعه است.
تنباکوی گرم‌شونده همان ویپ نیست
سازمان جهانی بهداشت میان این محصولات تفاوت می‌گذارد: در محصولات گرم‌شونده، خودِ تنباکو حرارت می‌بیند و مواد حاصل از آن استنشاق می‌شود؛ در سیگار الکترونیکی، مایع گرم می‌شود. بنابراین نتیجه آزمایش یک دستگاه تنباکویی را نمی‌توان بی‌واسطه به همه مدل‌های ویپ، همه مایعات یا تمام شیوه‌های مصرف تعمیم داد.
این تفاوت به معنی بی‌ضرربودن هیچ‌یک نیست. بر اساس توضیح سازمان جهانی بهداشت، محصولات تنباکوی گرم‌شونده نیز نیکوتین و مواد سمی آزاد می‌کنند. کمترشدن میزان بعضی مواد در مقایسه با دود سیگار، به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که خطر بیماری به همان نسبت کمتر شده است.
مرز مهم میان هشدار علمی و نتیجه قطعی
این پژوهش گروه کنترلِ جداگانه و مقایسه مستقیم با مصرف سیگار معمولی نداشت. طراحی «پیش و پس» می‌تواند تغییر پس از مواجهه را نشان دهد، اما برای تفکیک کامل نقش نیکوتین، شیوه استنشاق و سایر ترکیبات کافی نیست. تعداد شرکت‌کنندگان نیز محدود بود و همگی از قبل مصرف‌کننده دخانیات بودند؛ نتیجه را نمی‌توان بدون مطالعه بیشتر به نوجوانان یا افراد غیرسیگاری نسبت داد.
خود نویسندگان تصریح کرده‌اند که تغییرات مشاهده‌شده حاد است و نباید آن را شاهد آسیب دائمی قلبی‌عروقی دانست. از سوی دیگر، محدودبودن مطالعه هم مجوز نادیده‌گرفتن یافته نیست: ادعای «بی‌خطر بودن» با مشاهده واکنش زیستی نامطلوب سازگار نیست. پرسش درباره میزان خطر در مصرف طولانی‌مدت، به پژوهش‌های طولانی‌تر و مقایسه‌های دقیق نیاز دارد.
برای خواننده، کدام برداشت مفیدتر است؟
برداشت محتاطانه این است که ظاهر تمیزتر یک دستگاه، جای ارزیابی سلامت را نمی‌گیرد. این خبر توصیه به بازگشت به سیگار معمولی هم نیست. سازمان جهانی بهداشت برای کنارگذاشتن مصرف دخانیات بر کمک حرفه‌ای و مداخلات مبتنی بر شواهد تأکید دارد؛ تصمیم درمانی باید با توجه به وضعیت فرد گرفته شود، نه با شعار تبلیغاتی یک محصول.
برای آشنایی با بخش دیگری از این مسیر، مطلب مدت و تفاوت علائم ترک سیگار را نیز می‌توانید بخوانید. این گزارش پژوهشی، جای تشخیص یا تجویز پزشکی را نمی‌گیرد.
تصاویر این مطلب آرشیوی‌اند و شرکت‌کنندگان آزمایش را نشان نمی‌دهند: عکس اصلی از کلینیک پاروس، مربوط به سال ۲۰۱۸، و عکس میان‌متن از ACBSA، مربوط به سال ۲۰۱۷ است. هر دو از ویکی‌مدیا کامانز با مجوز CC BY-SA 4.0 استفاده شده‌اند؛ نسخه‌های تغییراندازه‌یافته و دارای نشان رسانه نیز با همین مجوز عرضه می‌شوند. نشانی مجوز: creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0.
به نظر شما در اطلاع‌رسانی درباره محصولات جدید دخانی، کدام ابهام بیشتر نادیده گرفته می‌شود؟ دیدگاهتان را در کادر ثبت نظر پایین همین خبر بنویسید.