برای خانواده‌ای که دخل‌وخرج ماهانه‌اش را کنار هم می‌گذارد، پایین آمدن یک عدد در خبر تورم لزوماً به معنی سبک‌تر شدن سبد خرید نیست. تازه‌ترین گزارش مرکز آمار ایران درباره مهر ۱۴۰۵ همین تفاوت را نشان می‌دهد: تورم نقطه‌به‌نقطه کمی عقب نشسته، اما قیمت‌ها نسبت به شهریور باز هم بالا رفته‌اند و نرخ سالانه نیز افزایش یافته است.
بر اساس اعلام مرکز آمار که چهارشنبه ۶ آبان در گزارش تسنیم و دیگر رسانه‌ها منتشر شد، تورم ماهانه مهر ۴٫۴ درصد، تورم نقطه‌به‌نقطه ۸۸٫۷ درصد و تورم سالانه ۷۶٫۸ درصد بوده است. این سه عدد سه مقایسه متفاوت‌اند؛ نباید آن‌ها را با یکدیگر جمع کرد یا یکی را جای دیگری نشاند.
کاهش تورم نقطه‌ای چرا به معنی ارزانی نیست؟
تورم نقطه‌به‌نقطه، سطح قیمت سبد یکسانی از کالاها و خدمات را با همان ماه در سال قبل مقایسه می‌کند. رقم ۸۸٫۷ درصدی مهر یعنی هزینه این سبد در آمار رسمی، به‌طور متوسط نزدیک به ۸۹ درصد بیشتر از مهر ۱۴۰۴ بوده است. این شاخص در شهریور ۸۹٫۸ درصد بود؛ بنابراین کاهش اخیر ۱٫۱ واحد درصد است، نه کاهش ۱٫۱ درصدی قیمت کالاها.
در مقابل، تورم ماهانه مثبت ۴٫۴ درصدی می‌گوید سطح عمومی قیمت‌ها از شهریور تا مهر افزایش یافته است. ممکن است سرعت رشد در یک مقایسه سالانه کمتر شود، در حالی که خرید همان سبد نسبت به ماه قبل همچنان پول بیشتری بخواهد. این تفاوت، مهم‌ترین نکته برای خواندن تیترهای ظاهراً متناقض درباره تورم است.
فشار قیمت‌ها برای همه خانواده‌ها یکسان نیست
گزارش ایران‌وایر از داده‌های مرکز آمار، تفاوت آشکار شهر و روستا را نشان می‌دهد: تورم نقطه‌به‌نقطه شهری ۸۵٫۵ درصد و روستایی ۱۰۷ درصد اعلام شده است. همچنین تورم سالانه برای خانوارهای شهری ۷۴٫۱ درصد و برای خانوارهای روستایی ۹۲٫۳ درصد بوده است. این ارقام، متوسط هر گروه‌اند؛ نه صورت‌حساب یکسان برای تک‌تک خانوارهای آن گروه.
مهدی فدائی، معاون اقتصادی و محاسبات ملی مرکز آمار، در توضیح این تفاوت به ترکیب هزینه‌های مصرفی و سهم گروه‌های کالا و خدمات در سبد خانوار اشاره کرده است. خانواده‌ای با هزینه بالای رفت‌وآمد یا فرزند محصل، الزاماً همان تغییری را تجربه نمی‌کند که خانواده‌ای با الگوی مصرف متفاوت می‌بیند. به همین دلیل، یک نرخ میانگین تمام جزئیات فشار معیشتی را بازگو نمی‌کند.
آموزش و رفت‌وآمد در گزارش مهر
ایندیپندنت فارسی در گزارش ۶ آبان خود، بر مبنای داده‌های مرکز آمار، تورم ماهانه آموزش را ۲۳٫۵ درصد، حمل‌ونقل را ۱۰٫۷ درصد و تفریح و فرهنگ را ۹٫۸ درصد گزارش کرده است. این اعداد به تغییر یک‌ماهه همان گروه‌ها مربوط‌اند؛ نه افزایش یکسان هزینه تمام خدمات آموزشی یا تمام سفرها.
برای حقوق‌بگیران و بازنشستگان، پرسش اصلی فاصله درآمد با هزینه‌های ضروری است. خبر پرداخت مطالبات یا گسترش تسهیلات بانکی باید جدا از تغییر قیمت‌ها خوانده شود؛ دریافت وام، درآمد دائمی نیست و پرداخت معوقه نیز به‌خودی‌خود نشان‌دهنده افزایش قدرت خرید آینده نیست. در همین زمینه، گزارش سهم خانوار از وام‌های بانکی و تفاوت دو رقم اعلام‌شده به خواندن دقیق‌تر خبرهای معیشتی کمک می‌کند.
پرسش‌های رایج درباره تورم مهر ۱۴۰۵
تورم سالانه ۷۶٫۸ درصد چه می‌گوید؟ این شاخص میانگین قیمت‌ها در دوازده ماه منتهی به مهر را با میانگین دوازده ماه پیش از آن مقایسه می‌کند؛ به همین دلیل با تورم نقطه‌به‌نقطه تفاوت دارد.
آیا همه کالاها ۸۸٫۷ درصد گران شده‌اند؟ خیر. این نرخ برای میانگین سبد مورد بررسی است. تغییر قیمت هر کالا، خدمت و سبد مصرفی خانوار می‌تواند کمتر یا بیشتر باشد.
پس جمع‌بندی گزارش چیست؟ کاهش محدود نرخ نقطه‌ای، خبر ارزانی نیست؛ در گزارش رسمی مهر، هم رشد ماهانه قیمت‌ها مثبت مانده و هم تورم سالانه بالاتر رفته است. برای ارزیابی وضع معیشت باید هر سه شاخص را کنار ترکیب هزینه خانوار دید.
شما فشار افزایش هزینه‌ها را بیشتر در کدام بخش احساس می‌کنید؟ دیدگاه خود را در کادر نظرهای انتهای این گزارش با خوانندگان آسیانیوز ایران در میان بگذارید.