در سفر به ماه، همیشه این فضانورد نیست که خطر را تجربه می‌کند؛ گاهی یک آدمک و چند بلور کوچک، زودتر از انسان راهی می‌شوند تا رد خطر را با خود به زمین برگردانند. گزارش تازه درباره آشکارسازهای مأموریت آرتمیس یک نشان می‌دهد بلورهای فلورید لیتیم می‌توانند مسیر ذرات پرانرژی را ثبت کنند؛ اما خواندن این ردها هنوز به تصحیح و کالیبراسیون دقیق نیاز دارد.
به گزارش آسیانیوز ایران، پژوهش منتشرشده در مجله «اندازه‌گیری‌های تابش» (Radiation Measurements)، روشی برای بازسازی طیف انرژی ذرات از ردهای نوری بلورها ارائه کرده است. این نتیجه درباره داده‌های پرواز بدون سرنشین آرتمیس یک (Artemis I) در سال ۲۰۲۲ است، نه یک سفر تازه یا اعلام بی‌خطر بودن حضور انسان در نزدیکی ماه.
بلوری که مسیر تابش را به خاطر می‌سپارد
مؤسسه فیزیک هسته‌ای آکادمی علوم لهستان (IFJ PAN) در توضیح ۲۲ اکتبر خود می‌گوید عبور ذرات یون‌ساز، نقص‌هایی در شبکه بلوری فلورید لیتیم ایجاد می‌کند. هنگام خواندن داده‌ها در آزمایشگاه، نور آبی این نقاط را تحریک می‌کند و تابش فلورسانس قرمز، رد ذرات را زیر میکروسکوپ آشکار می‌سازد. این حسگرها غیرفعال‌اند؛ یعنی اطلاعات را برای بررسی پس از مأموریت نگه می‌دارند.
مزیت عملی روش، پرهیز از فرایند شیمیایی لازم برای خواندن بعضی آشکارسازهای پلاستیکی است. با این حال، تابش کیهانی از یک جهت و با یک انرژی مشخص نمی‌آید. مسیرهای مایل و نور محو لایه‌های دیگر بلور می‌توانند اندازه‌گیری را دشوار کنند؛ درست همین‌جا است که نرم‌افزار و تصحیح زاویه ورود ذرات اهمیت پیدا می‌کند.
چرا نتیجه هنوز به معنای حذف خطر نیست؟
چکیده مقاله در کتابخانه مرکز هوافضای آلمان (DLR) یک محدودیت مهم را روشن می‌کند: در بخشی از طیف با انتقال انرژی بالا، آشکارساز بلوری نسبت به نمونه پلاستیکی دوز بیشتری ثبت کرده؛ اختلاف دوز تا ۳۰ درصد رسیده است. در بازه محدودترِ بررسی، توافق اندازه‌گیری دوز به چند درصد می‌رسد. بنابراین نباید یک عدد مربوط به بازه مشخص را به تمام تابش‌های فضایی تعمیم داد.
گزارش مستقل یونیورس تودی (Universe Today) در ۲۸ اکتبر نیز بر همین دشواری کالیبراسیون تأکید می‌کند. ثبت بهتر تابش، با ساخت سپری که همه ذرات را متوقف کند فرق دارد: ابزار جدید کمک می‌کند بدانیم چه چیزی اندازه‌گیری شده، نه اینکه خطر زیستی را خودبه‌خود از میان بردارد.
از آدمک‌های اوریون تا ایمنی سفرهای بعدی
هِلگا (Helga) و زوهار (Zohar)، دو آدمک آزمایش MARE، با فضاپیمای اوریون (Orion) سفر کردند. بنا بر توضیح ناسا، زوهار جلیقه محافظ داشت و هِلگا نداشت. بررسی این تجهیزات پس از بازگشت، بخشی از تلاش برای شناخت مواجهه با تابش و حفاظت از سرنشینان آینده بود. این مسیر در کنار پژوهش‌هایی مانند بررسی سپر حرارتی اوریون، دو مسئله متفاوت ایمنی را دنبال می‌کند: تابش در طول سفر و گرمای شدید هنگام بازگشت.
مقاله علمی در سپتامبر ۲۰۲۶ منتشر شده و پوشش تازه آن در اکتبر، روش و محدودیت‌هایش را دوباره در کانون توجه قرار داده است. نکته اصلی، امکان اندازه‌گیری دقیق‌تر با حسگرهای کوچک است؛ نه وعده سفر بی‌خطر به ماه. به نظر شما کدام مانع سفرهای طولانی فضایی مهم‌تر است؟ دیدگاهتان را در کادر نظر انتهای خبر بنویسید.
پرسش‌های رایج: