یک برآمدگی سنگی برای چشم، خطی تیره برای دهان و پهنه‌ای از یخ برای صورت؛ جزیره وگا از مدار زمین شبیه نیم‌رخ یک جمجمه دیده می‌شود. تصویر روز تازه ناسا بهانه‌ای است برای نگاه‌کردن دوباره به این منظره؛ این بار نه فقط به شکل عجیب آن، بلکه به تفاوت برف و یخ.
به گزارش آسیانیوز ایران، رصدخانه زمین ناسا این گزارش را جمعه ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶، برابر با ۸ آبان ۱۴۰۵، منتشر کرده است. تاریخ انتشار گزارش را نباید تاریخ ثبت عکس‌ها دانست: دو نمای لندست ۹ متعلق به ۲۲ مارس ۲۰۲۵، برابر با ۲ فروردین ۱۴۰۴، و ۱۰ اکتبر ۲۰۲۶، برابر با ۱۸ مهر ۱۴۰۵، هستند.
جمجمه یخی جزیره وگا واقعاً چیست؟
این منظره در جزیره وگا (Vega Island)، در شرق شبه‌جزیره جنوبگان و دریای ودل قرار دارد. آنچه چشم و دهان به نظر می‌رسد، ترکیب طبیعی سنگ، یخ و آوار یخچالی است؛ نه استخوان یا سازه‌ای ناشناخته. ناسا برآمدگی سنگی بیرون‌زده از یخ را به کاسه چشم، پشته آوار کنار یخچال را به دهان و یخچال خلیج شیطان، با نام اصلی Bahía del Diablo، را به فک تشبیه می‌کند.
جذابیت تصویر از همین فاصله میان «چیزی که می‌بینیم» و «چیزی که واقعاً آنجاست» می‌آید. شکل آشنای صورت، راه ورود به داستان است؛ اما برای شناخت وضعیت یخچال، باید سراغ تاریخ عکس و اندازه‌گیری رفت.
چرا دو عکس، مقایسه یکسانِ دو سال نیستند؟
نمای مارس در آغاز پاییز نیمکره جنوبی ثبت شده و نمای اکتبر در بهار همان نیمکره. بنابراین تفاوت ظاهری آن‌ها را نمی‌توان مستقیماً معادل میزان آب‌شدن در یک سال دانست. ناسا توضیح داده که ابرها در مارس ۲۰۲۶ مانع دید مناسب جزیره شده بودند؛ به همین دلیل تصویر مارسِ سال پیش در این مقایسه آمده است.
یخ برهنه لزوماً نشانه ذوب زمستانی نیست
موری پلتو (Mauri Pelto)، یخچال‌شناس کالج نیکولز، در تحلیل اصلی خود به تاریخ ۲۴ اکتبر، برابر با ۲ آبان، تأکید می‌کند که پهنه‌های بدون برف در تصویر ۱۰ اکتبر، به‌خودی‌خود شاهد ذوب‌شدن یخ در زمستان نیستند. توضیح او به انباشت کم برف تازه، تصعید و جابه‌جایی برف به‌وسیله باد مربوط است. تصعید یعنی تبدیل مستقیم یخ یا برف به بخار، بدون عبور از حالت مایع.
از نگاه او، اگر سطح تیره‌تر یخ در آغاز فصل گرم بی‌پوشش بماند، جذب بیشتر انرژی خورشید می‌تواند ذوب بعدی را تقویت کند؛ این یک پیامد مشروط است، نه اعلام اندازه‌گیری ذوب آینده. بارش برف تازه نیز می‌تواند وضعیت سطح را در کوتاه‌مدت تغییر دهد.
داده‌های مستقل درباره یخچال چه می‌گویند؟
پایگاه سرویس جهانی پایش یخچال‌ها، برای یخچال Bahía del Diablo مساحت ۱۴٫۳ کیلومتر مربع در سال ۲۰۰۸ و ۱۲٫۸ کیلومتر مربع در سال ۲۰۲۵ را ثبت کرده است. این دو عدد، سابقه کاهش مساحت همین یخچال را نشان میدهند؛ نه مساحت کل جزیره و نه اندازه‌گیری تازه برای اکتبر ۲۰۲۶.
در همان پایگاه، میانگین تراز جرمی سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵، منفی ۰٫۲۶ متر معادل آب در سال گزارش شده است. «معادل آب» واحدی برای بیان تغییر جرم یخ و برف است؛ نباید آن را با کاهش یکسان ارتفاع در تمام نقاط یخچال اشتباه گرفت. همچنین میانگین بلندمدت، نتیجه قطعی یک سال مشخص نیست.
سه پرسش پیش از نتیجه‌گیری از عکس‌های یخی
- عکس دقیقاً چه روز و در کدام فصل ثبت شده است؟
- تفاوت رنگ به پوشش برف مربوط است یا اندازه‌گیری مستقلی از تغییر یخ هم وجود دارد؟
- عدد گزارش‌شده متعلق به همان یخچال و همان بازه زمانی است یا به منطقه‌ای دیگر؟
این احتیاط در خواندن گزارش کوه یخی A-81 کنار جورجیای جنوبی هم مفید است؛ هر تصویر ماهواره‌ای بخشی از ماجرا را نشان می‌دهد و برای توضیح حرکت یا تغییر یخ، زمینه جغرافیایی و زمانی اهمیت دارد. یخچالِ متصل به خشکی را نیز نباید با کوه یخ شناور یکی گرفت.
- شباهت جمجمه، توصیف شکل منظره است، نه کشف یک جسم تازه.
- عکس‌های دو فصل متفاوت، به‌تنهایی نرخ تغییر سالانه را تعیین نمی‌کنند.
- سابقه اندازه‌گیری یک یخچال را نمی‌توان به تمام جنوبگان تعمیم داد.
در نهایت، ارزش این منظره فقط در شباهت چشمگیرش نیست: فرصتی است برای جداکردن شگفتی یک عکس از نتیجه‌ای که واقعاً می‌توان با داده‌ها گرفت. شما در نگاه اول کدام را زودتر دیدید؛ چهره شبیه جمجمه یا تفاوت پوشش برف؟
پرسش‌های رایج: