کدویی با یک لبخند عجیب، لباسی که صاحبش را شبیه شخصیت یک قصه کرده و زنگ دری که برای گرفتن شیرینی به صدا درمی‌آید؛ تصویر آشنای هالووین همین است. اما پشت این ظاهر شوخ و ترسناک، چند لایه تاریخ قرار دارد. امروز، شنبه ۹ آبان ۱۴۰۵، برابر با ۳۱ اکتبر ۲۰۲۶، روز هالووین است؛ مناسبتی که برای شناختنش باید هم به رسم‌های قدیمی ایرلند سر زد و هم به معنای تازه‌ای که در زندگی امروز پیدا کرده است.
جشن هالووین چیست و نامش چه معنایی دارد؟
هالووین، به انگلیسی Halloween، نام شبی است که پیش از روز همه قدیسان در اول نوامبر قرار می‌گیرد. عبارت انگلیسی All Hallows’ Eve، با تلفظ «آل هالوز ایو»، همین «شب پیش از روز همه قدیسان» را می‌رساند. بنابراین نام این مناسبت با تقویم مسیحی پیوند دارد، اما داستان رسم‌های آن تنها به یک ریشه مذهبی محدود نیست.
در چهره امروزی هالووین، لباس مبدل، بازی، شیرینی و فانوس‌های کدویی بسیار به چشم می‌آیند. کتابخانه کنگره آمریکا (Library of Congress؛ لایبرری آو کانگرس) در گزارشی که ۲۷ اکتبر امسال منتشر کرده، همین مجموعه رسم‌ها را در کنار پیشینه تاریخی آن‌ها مرور می‌کند. برای فهم هالووین بهتر است آن را آمیزه‌ای از آیین‌های فصلی، باورهای دینی و سرگرمی‌های تغییرشکل‌یافته بدانیم؛ نه جشنی که همه جزئیات امروزش از روز نخست، دقیقاً به همین صورت وجود داشته است.
از ساوین تا هالووین؛ پاییز، زمستان و قصه‌های ارواح
موزه ملی ایرلند در توضیح این پیشینه از Samhain، با تلفظ تقریبی «ساوین»، یاد می‌کند؛ نامی ایرلندی که در نوشته‌های انگلیسی نیز به همین شکل می‌آید. این مناسبت آغاز زمستان را در اول نوامبر نشان می‌داد و بسیاری از رسم‌هایش در شامگاه پیش از آن برگزار می‌شد.
در روایت‌های مردم‌شناختی این شب، از بازگشت مردگان، پوشیدن لباس‌های مبدل و بازی‌های پیشگویی سخن می‌رود. این قصه‌ها بخشی از خیال و باورهای مردم در شب‌های بلند پاییز بوده‌اند. پژوهشگران دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا نیز در بررسی منشأ هالووین بر درهم‌آمیختن سنت‌های فصلی و تقویم مسیحی تأکید کرده‌اند. همین پیشینه چندلایه، احتیاط در برابر روایت‌های ساده‌ای مثل «تمام هالووین فقط یک آیین باستانی است» را ضروری می‌کند.
چرا کدو به نماد هالووین تبدیل شد؟
قهرمان نارنجی این شب همیشه کدو نبوده است. موزه ملی ایرلند نمونه‌ای از سنت ساختن فانوس با شلغم را معرفی می‌کند: روی آن صورت می‌تراشیدند و ظاهر ترسناکش بخشی از بازی شب بود. کدو در شکل آمریکایی این رسم جای شناخته‌شده‌ای پیدا کرد؛ پس نباید فانوس کدویی امروز را بی‌تغییر به همه دوره‌های گذشته نسبت داد.
این فانوس در انگلیسی Jack-o’-lantern، «جک‌اُلَنترن» یا «فانوس جک»، نام دارد. یکی از قصه‌های وابسته به آن درباره جکی است که سرگردان می‌شود و فانوسی همراه دارد. جک، شخصیت یک افسانه عامیانه است؛ قصه‌ای که از نسلی به نسل دیگر رسیده و هر بار رنگ تازه‌ای گرفته است. لبخند کدو می‌تواند بهانه خوبی باشد تا در کنار تماشای تزئینات، از خودِ قصه‌ها هم حرف بزنیم.
«خوراکی بده یا شیطنت»؛ رسمی آشنا با نامی دیگر؟
عبارت Trick or treat با تلفظ «تریک اُر تریت» را می‌توان آزادانه «خوراکی بده یا شیطنت» ترجمه کرد. در رسم شناخته‌شده هالووین، بچه‌ها با لباس مبدل در خانه‌ها را می‌زنند و شیرینی می‌گیرند. بخش شیطنت‌آمیز این عبارت، مجوز آزار دیگران یا آسیب زدن به خانه و وسایل آن‌ها نیست؛ قرار است یک بازی جمعی باشد.
برای خواننده ایرانی، این تصویر ممکن است یادآور قاشقزنی چهارشنبه‌سوری باشد. دانشنامه ایرانیکا (Encyclopædia Iranica؛ اِنسایکلوپیدیا ایرانیکا) در شرح قاشقزنی از پوشاندن چهره، رفتن به در خانه‌ها، به صدا درآوردن قاشق و ظرف و گرفتن خوراکی یاد می‌کند. شباهت ظاهری جالب است، اما به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که یکی از دیگری گرفته شده یا هر دو منشأ یکسانی دارند. چهارشنبه‌سوری جایگاه خودش را در پایان سال ایرانی دارد و هالووین در پایان اکتبر است. مقایسه آن‌ها وقتی آموزنده می‌شود که هم شباهت‌ها را ببینیم و هم تفاوت‌ها را پاک نکنیم.
هالووین ۲۰۲۶ چه زمانی است و امسال چه خبر است؟
هالووین امسال شنبه ۳۱ اکتبر ۲۰۲۶، برابر با ۹ آبان ۱۴۰۵، است. این برابری مربوط به تقویم امسال است؛ برای تبدیل تاریخ هالووین در سال‌های دیگر باید همان سال را جداگانه بررسی کرد. برای ایرانیان خارج از کشور هم زمان برگزاری مراسم، عصر و شب ۳۱ اکتبر به وقت محل زندگی‌شان است، نه یک لحظه مشترک جهانی به ساعت تهران.
در برنامه رسمی فرهنگی ریاست ایرلند بر شورای اتحادیه اروپا، با نام Cultúr 2026، «کولتور ۲۰۲۶» یا «فرهنگ ۲۰۲۶»، برای این روز برنامه‌های هنری و خانوادگی معرفی شده است. از جمله، برنامه Fire & Shadows، «فایر اَند شَدوز» یا «آتش و سایه‌ها»، در لانگفورد (Longford) برای شنبه ۳۱ اکتبر اعلام شده است. این نمونه نشان می‌دهد روایت امسال هالووین فقط به خرید لباس و تزئین محدود نیست؛ قصه‌گویی و هنر نیز در برنامه‌های معرفی‌شده جای دارند.
هالووین برای ایرانیان چه معنایی دارد؟
اگر در ایران نام هالووین را از فیلم، شبکه‌های اجتماعی یا گفت‌وگو با دوستان شنیده‌اید، برای شناختن آن لازم نیست همه رسم‌هایش را اجرا کنید. می‌توان درباره تاریخش خواند، تفاوتش را با مناسبت‌های ایرانی شناخت یا از طراحی یک شخصیت خیالی برای نقاشی و قصه‌گویی ایده گرفت. شناخت یک رسم، نه به معنای کنار گذاشتن رسم‌های خودمان است و نه الزام به پذیرفتن باورهای قدیمی همراه آن.
برای خانواده‌ای ایرانی در خارج از کشور، سؤال کاربردی ممکن است این باشد که برنامه مدرسه یا محله دقیقاً چیست و شرکت در آن چه شکل و ساعتی دارد. پاسخ را باید از برگزارکننده همان برنامه گرفت؛ همه جا یکسان نیست. در یک دورهمی شخصی نیز می‌توان پیشاپیش درباره لباس‌ها و فضای بازی توافق کرد تا کسی ناخواسته موضوع شوخی یا ترساندن دیگران نشود.
برای مرور دیگر سالگردهای همین روز، تقویم تاریخ ۹ آبان ۱۴۰۵ را هم می‌توانید بخوانید؛ گزارشی جدا از این آشنایی با هالووین.
در نهایت، پاسخ کوتاه به «جشن هالووین چیست» این است: شبی با پیشینه‌های گوناگون که امروز بیشتر با لباس مبدل، خوراکی، قصه و کدوهای نورانی شناخته می‌شود. امشب، ۹ آبان ۱۴۰۵، فرصت خوبی است که پشت ظاهر پرسر‌وصدای آن را هم ببینیم. شما کدام بخش این مناسبت را جالب‌تر می‌دانید؛ داستان کدو، لباس‌های خیالی یا شباهت و تفاوتش با قاشقزنی؟ دیدگاهتان را در کادر نظرات آسیانیوز ایران بنویسید.
پرسش‌های رایج: