«کسی در افغانستان خواهان دموکراسی نیست.» این سخن رحمت‌الله نجیب (Rahmatullah Najib)، والی طالبان (Taliban) در بدخشان (Badakhshan)، است که افغانستان اینترنشنال (Afghanistan International) گزارش کرده است. او گفته مخالفان این گروه با نام آزادی و دموکراسی مبارزه می‌کنند و هم‌زمان گفته‌های آنان درباره تصرف برخی ساحات را «دروغ» خوانده و به تبلیغات نسبت داده است.
پرسش اصلی این گزارش در آسیانیوز ایران، فقط اختلاف طالبان و گروه‌های مخالفش نیست؛ موضوع، حق شهروندان برای نقش‌داشتن در تعیین آینده و تفاوت میان اظهارنظر صاحبان قدرت و سنجش خواست مردم است. نه سخن یک مقام و نه موضع یک گروه مخالف، به‌تنهایی نظر تمام جامعه افغانستان (Afghanistan) را نشان نمی‌دهد.
ادعای حکومت، جای نظرسنجی را نمی‌گیرد
دموکراسی (Democracy)، یا مردم‌سالاری، با مشارکت شهروندان، امکان انتخاب و پاسخ‌گوکردن حاکمان ارتباط دارد. برای ارزیابی اینکه مردم یک کشور چه نظامی می‌خواهند، باید شواهدی قابل بررسی درباره دیدگاه آنان داشت؛ از جمله اینکه چه کسانی، در چه زمانی و با چه روشی پرسیده شده‌اند و آیا امکان بیان آزادانه نظر داشته‌اند.
عبارت «کسی خواهان دموکراسی نیست»، به‌خودی‌خود چنین شواهدی ارائه نمی‌کند. از متن در دسترس نمی‌توان این گفته را نتیجه یک نظرسنجی مستقل و نماینده تمام شهروندان دانست. در مقابل نیز نباید بدون داده معتبر ادعا کرد همه مردم درباره شکل حکومت آینده نظر یکسانی دارند. اختلاف با طالبان الزاماً به معنای توافق تمام مخالفان بر یک الگوی سیاسی نیست.
گزارش‌های نهادی درباره مشارکت سیاسی چه می‌گویند؟
گزارش افغانستان در شاخص تحول برتلسمن، بی‌تی‌آی ۲۰۲۶ (Bertelsmann Transformation Index؛ BTI)، در ارزیابی دوره ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ از نبود رقابت سیاسی معنادار، منتخب‌نبودن رهبران طالبان و محدودیت مشارکت سازمان‌های سیاسی و مدنی سخن می‌گوید.
اهمیت این یافته‌ها در نشان‌دادن وضعیت فرصت‌های مشارکت است. وقتی موضوع، امکان حضور شهروندان در تصمیم‌گیری است، باید سازوکارهای انتخاب، فعالیت سیاسی و شنیده‌شدن صداهای متفاوت را بررسی کرد. با این حال، گزارش بی‌تی‌آی را نیز نباید به نظرسنجی امروز درباره ترجیح تمام مردم تبدیل کرد؛ موضوع و دوره ارزیابی آن مشخص است.
این تمایز اجازه می‌دهد هم محدودیت‌های مشارکت زیر حاکمیت طالبان بررسی شود و هم از نسبت‌دادن یک خواست واحد و اثبات‌نشده به همه مردم پرهیز کنیم.
برای زمینه این بحث، گزارش پیشین ما درباره محدودیت رسانه‌ها در افغانستان نیز به مسئله شنیده‌شدن صداهای متفاوت می‌پردازد؛ آن گزارش در تیر ۱۴۰۵ منتشر شده و خبر امروز نیست.
کنترل مناطق با خواست سیاسی مردم یکی نیست
در گزارش افغانستان اینترنشنال، والی طالبان علاوه بر موضوع دموکراسی، گفته‌های مخالفان درباره تصرف برخی ساحات را رد کرده است. این بخش، روایت یک طرف منازعه است و تأیید مستقل وضعیت تمام مناطق افغانستان محسوب نمی‌شود. متن در دسترس برای مشخص‌کردن اینکه کدام ساحه یا عملیات مورد اشاره بوده، کافی نیست.
تاریخ دقیق و محل ایراد این سخنان مستقلاً تأیید نشده است. بنابراین زمان انتشار گزارش را نباید زمان قطعی سخنرانی دانست یا گفته‌ها را بدون شاهد به یک درگیری مشخص پیوند زد.
حتی روشن‌شدن وضعیت نظامی یک منطقه نیز، به‌تنهایی میزان تمایل شهروندان آن به دموکراسی یا یک شکل دیگر حکومت را نشان نمی‌دهد. کنترل سرزمین، هدف سیاسی گروه‌ها و حق مشارکت مردم، سه پرسش جداگانه‌اند.
مخالفان پیش‌تر از چه هدف‌هایی سخن گفته‌اند؟
بحث آزادی و مشارکت در مواضع مخالفان طالبان نیز مطرح شده است. افغانستان اینترنشنال در ۲۷ سنبله ۱۴۰۵، برابر با ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۶، گفت‌وگویی با داوود ناجی (Dawood Naji)، رئیس کمیته سیاسی جبهه آزادی افغانستان (Afghanistan Freedom Front)، منتشر کرد. او در پاسخ به سخنان پیشین والی طالبان، دفاع از حقوق شهروندان، بازگشایی مکاتب دخترانه و پایان‌دادن به حاکمیت طالبان را از اهداف این جبهه دانسته بود.
این موضع مربوط به سپتامبر است، نه واکنشی تازه به گزارش حاضر. همچنین هدف اعلام‌شده یک گروه، مدرک نمایندگی آن از تمام مردم یا تأیید ادعاهای نظامی‌اش نیست.
در نهایت، بحث دموکراسی در افغانستان به حق مردم برای شنیده‌شدن و نقش‌داشتن در آینده کشورشان بازمی‌گردد. پاسخ به این بحث با انکار کلی خواست شهروندان یا سخن‌گفتن از جانب همه آنان به دست نمی‌آید. به نظر شما مهم‌ترین شرط برای بیان آزادانه دیدگاه مردم چیست؟ دیدگاهتان را در کادر نظر بنویسید.
پرسش‌های رایج: