پنل خورشیدی تازه ایستگاه فضایی بین‌المللی برای باز شدن به موتور نیاز نداشت؛ اما نصبش بیش از هفت ساعت کار فضانوردان را لازم داشت. گزارش ۳۰ اکتبر سازمان فضایی کانادا، جزئیات عملیاتی را تأیید میکند که یک روز پیش‌تر، پنجشنبه ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶، انجام شد: آنیل منون (Anil Menon) از ناسا و جاشوا کوترک (Joshua Kutryk) از سازمان فضایی کانادا، آرایه خورشیدی جدیدی را بیرون ایستگاه نصب کردند.
به گزارش آسیانیوز ایران، اهمیت این مأموریت فقط در اضافه شدن یک صفحه برق‌ساز نیست. این فناوری نشان می‌دهد چگونه می‌توان یک سازه بزرگ را برای پرتاب جمع‌وجور کرد، سپس با استفاده از انرژی ذخیره‌شده در ساختار خودش در فضا گشود؛ البته با آماده‌سازی دقیق و دخالت ضروری فضانوردان.
هفتمین آرایه نصب شد؛ پروژه هنوز تمام نشده است
ناسا در گزارش پایان عملیات اعلام کرد این راهپیمایی فضایی ۷ ساعت و ۱۱ دقیقه طول کشید. فضانوردان هفتمین آرایه از مجموعه هشت‌تایی «آرایه‌های خورشیدی بازشونده ایستگاه» را نصب و باز کردند. نام انگلیسی این سامانه ISS Roll-Out Solar Array و نام کوتاه آن iROSA (آی‌روزا) است؛ آرایه‌ای انعطاف‌پذیر که هنگام حمل، جمع می‌شود و پس از نصب، سطح دریافت نور آن گسترش می‌یابد.
آرایه جدید به کانال برق ۲A ایستگاه متصل شده است. ناسا می‌گوید برق اضافه برای عملیات حیاتی ایستگاه، از جمله پشتیبانی از خروج ایمن و کنترل‌شده آن از مدار در پایان مأموریت، اهمیت دارد. بنابراین کاربرد این تجهیزات فقط تأمین برق آزمایش‌های امروز نیست؛ حفظ توان عملیاتی در ادامه عمر ایستگاه نیز بخشی از هدف ارتقاست.
پنل چگونه بدون موتور باز می‌شود؟
راز کار در تیرک‌های کامپوزیتیِ نگهدارنده پنل است. وقتی این تیرک‌ها برای حمل جمع و لوله می‌شوند، در ساختارشان انرژی مکانیکی ذخیره می‌شود؛ شبیه فنری که آن را فشرده یا خم کرده باشیم. با آزاد شدن مهارها، تیرک‌ها به شکل باز خود برمی‌گردند و صفحه انعطاف‌پذیر خورشیدی را همراهشان می‌گسترانند.
گزارش فنی منتشرشده در پایگاه پژوهش‌های ناسا درباره فناوری ROSA (روزا)، این فرایند را استفاده از انرژی کرنشیِ ذخیره‌شده در اعضای کامپوزیتی توصیف میکند. به زبان ساده، نیروی باز شدن از خود سازه می‌آید، نه از موتوری که باید سراسر مسیر پنل را به حرکت درآورد. پس از باز شدن نیز همین تیرک‌ها نقش تکیه‌گاه سازه را دارند.
بی‌موتور، نه بی‌انرژی و نه بی‌نیاز از انسان
این نکته نباید با تولید برق بدون منبع انرژی اشتباه گرفته شود. انرژی مکانیکی فقط برای باز کردن آرایه به کار می‌رود؛ تولید برق همچنان به تابش خورشید بر سلول‌های خورشیدی وابسته است. همچنین «خودبازشونده» بودن پنل به معنای نصب خودکار آن نیست: انتقال، محکم کردن اتصالات و آماده‌سازی برای باز شدن، همچنان کار فضانوردان و تیم پشتیبانی است.
چرا پنل‌های قدیمی را یک‌جا کنار نمی‌گذارند؟
طراحی iROSA برای تقویت سامانه موجود است، نه جمع‌آوری کامل تمام پنل‌های قبلی. آرایه‌های تازه در جلوی بخشی از آرایه‌های قدیمی قرار می‌گیرند؛ قسمت‌های بدون سایه تجهیزات قدیمی نیز به تولید برق ادامه می‌دهند. این راه‌حل، استفاده از تجهیزات موجود را با افزودن سلول‌های خورشیدی جدید ترکیب میکند.
این فناوری یک آزمایش ناگهانی و تازه‌متولدشده نیست. نمونه ROSA در سال ۲۰۱۷ روی ایستگاه آزمایش شد و نصب آرایه‌های عملیاتی iROSA از سال ۲۰۲۱ آغاز شد. تفاوت خبر اخیر با آن آزمایش اولیه، نصب هفتمین عضو یک برنامه ارتقای عملیاتی است؛ نه نخستین بار استفاده از پنل لوله‌شونده در فضا.
بازوی رباتیک چه کمکی به فضانوردان کرد؟
سازمان فضایی کانادا توضیح داده است که بازوی رباتیک کانادارم۲ (Canadarm2) برای منون یک سکوی کار فراهم کرد. این بازو از داخل ایستگاه هدایت می‌شد؛ هم‌زمان، گروه‌های کنترل در زمین نیز مراحل مأموریت را زیر نظر داشتند. به این ترتیب، کاری که در تصویر نهایی به باز شدن آرام یک پنل خلاصه می‌شود، حاصل هماهنگی فضانوردان بیرون ایستگاه، خدمه داخل و کارشناسان زمینی بود.
برای کوترک، این نخستین راهپیمایی فضایی بود. چنین عملیات‌هایی فقط برای تعمیر خرابی انجام نمی‌شوند؛ نصب و ارتقای تجهیزات هم به حضور انسان بیرون ایستگاه نیاز دارد. نمونه‌ای متفاوت از این نوع کار را می‌توان در مرور راهپیمایی فضایی دسامبر ۲۰۲۴ و نصب تجهیزات علمی دید؛ عملیاتی قدیمی و جدا از مأموریت اخیر.
مرحله بعد برای ۵ نوامبر برنامه‌ریزی شده است
طبق برنامه اعلام‌شده ناسا و سازمان فضایی کانادا، منون و کوترک قرار است پنجشنبه ۵ نوامبر برای نصب هشتمین و آخرین آرایه این مجموعه دوباره از ایستگاه خارج شوند.
دستاورد تأییدشده فعلی روشن است: آرایه هفتم نصب و باز شده است. جذابیت مهندسی آن نیز در یک تمایز ساده خلاصه می‌شود؛ سازه می‌تواند نیروی لازم برای باز شدن را با خود حمل کند، اما رساندن آن به جای درست و تبدیلش به بخشی از شبکه برق ایستگاه همچنان به کار دقیق انسان نیاز دارد.
پرسش‌های رایج: