یزد در جی‌نف پیش رفته، اما نشانی‌هایش هنوز کامل نیست؛ فقط ۲۳٫۶ درصد اماکن نشانی استاندارد دارند

آسیانیوز ایران / یزد ؛ 

پیشرفت داده‌ها، عقب‌ماندگی نشانی‌ها

داشتن کدپستی، به‌تنهایی به معنای داشتن نشانی دقیق و قابل استفاده نیست. برای آنکه یک خانه، واحد تجاری یا ساختمان در خدمات شهری، امدادرسانی و برنامه‌ریزی مکانی به‌درستی شناسایی شود، موقعیت آن باید ثبت شده باشد و نام معبر، پلاک و دیگر اجزای نشانی نیز کامل و به‌روز باشند.

آمار ارائه‌شده در نشست شهرداران یزد نشان می‌دهد استان در ثبت بخشی از داده‌های مکانی پیش رفته، اما در تکمیل نشانی استاندارد همچنان با فاصله‌ای جدی روبه‌روست.

ششمین نشست هم‌اندیشی شهرداران ۲۴گانه استان، پنجشنبه ۱۴ آبان در سالن کوثر استانداری یزد برگزار شد.

توسعه خدمات اطلاعات مکان‌محور و بررسی اجرای طرح ملی نظام نشانی‌گذاری مکان‌محور، موسوم به «جی‌نف»، از محورهای این نشست بود.

سیدمحمد مجابی، قائم‌مقام و معاون توسعه مدیریت و منابع سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور؛ کاوه دولتی، معاون توسعه فناوری اطلاعات، امنیت شبکه و هوشمندسازی شرکت ملی پست؛ سیدمهدی طلایی‌مقدم، معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار یزد؛ و جمعی از مدیران و شهرداران استان در آن حضور داشتند.

کاوه دولتی: کار اصلی، تبدیل داده مکانی به نشانی قابل استفاده است

کاوه دولتی با یادآوری پیشینه همکاری چاپارخانه و بلدیه گفت این پیوند، با وجود تغییر ساختار و نام آن دو به پست و شهرداری، همچنان ادامه دارد. به گفته او، اطلاعات مکانی در مراحل مختلف زندگی افراد کاربرد دارد و از زیرساخت‌های برنامه‌ریزی شهری و توسعه کشور است. وی همچنین گفت رئیس‌جمهور بر اجرای طرح نشانی‌گذاری مکان‌محور به‌عنوان یکی از زیرساخت‌های مورد نیاز کشور تأکید دارد.

دولتی نشانی‌های غیراستاندارد را از چالش‌های مدیریت شهری دانست؛ مشکلی که به گفته او، نمونه‌های آن در گذشته حتی در نشانی‌های درج‌شده بر قبوض شهری دیده می‌شد. او تأمین داده‌های مکانی مورد نیاز دولت هوشمند، افزایش شفافیت و عدالت‌محوری و دقت بیشتر در برنامه‌ریزی شهری را از اهداف اجرای جی‌نف برشمرد.

این مقام مسئول با اشاره به تصویب مقررات متعدد از سال ۱۳۷۶ درباره ساماندهی نشانی‌ها گفت اجرای طرح در سال‌های گذشته کند بوده است. به گفته وی، مقررات هشت‌ماده‌ای مربوط به کاربست جی‌نف و الزامات استفاده دستگاه‌ها از آن نیز به‌تازگی تصویب و ابلاغ شده است. دولتی میزان پیشرفت ایجاد پایگاه داده در کشور را ۸۱ درصد اعلام کرد و گفت ۲۸ درصد از این پیشرفت در دولت چهاردهم انجام شده است؛ درحالی‌که میزان استفاده دستگاه‌های اجرایی از ظرفیت ایجادشده، حدود ۳۰ درصد است.

او در تشریح وضعیت یزد گفت ژئوکدسازی اماکن استان به ۸۷٫۵ درصد و ژئوکدسازی ساختمان‌ها به ۸۵٫۸ درصد رسیده و ۹۱٫۷ درصد اماکن نیز کدپستی دارند. بااین‌حال، پیشرفت تخصیص نشانی کامل و استاندارد به اماکن فقط ۲۳٫۶ درصد است؛ وضعیتی که دولتی محدودیت اعتبارات را از عوامل آن دانست. به گفته او، در مجموع تنها ۳۰ درصد اماکن استان پلاک دارند و ساماندهی معابر نیز به اقدام جدی‌تری نیاز دارد.

دولتی اعلام کرد طرح جی‌نف تاکنون در ۲۳ شهر و هزار و ۱۸۱ روستای استان اجرا شده است. به گفته وی، یزد از نظر ژئوکدپستی اماکن شهری در جایگاه میانی استان‌های کشور قرار دارد و وضعیت مناطق روستایی آن بهتر است. تأمین نقشه روستایی نیز به گفته او وضعیت نسبتاً مطلوبی دارد، اما استان در تخصیص نشانی استاندارد به اماکن شهری و روستایی، در میان چهار استان انتهایی کشور قرار گرفته است. او جایگاه یزد از نظر کاربست طرح را حدود رتبه دهم و از نظر تلاش برای رشد شاخص‌ها، رتبه هفدهم توصیف کرد.

وی با تأکید بر اهمیت نشانی دقیق در مدیریت بحران و ارائه خدمات هوشمند، خواستار همکاری پست، شهرداری‌ها و دهیاری‌ها برای نام‌گذاری معابر، صدور ژئوکد اماکن شهری و روستایی و تأمین و به‌روزرسانی نقشه‌های پارسل‌بندی شد. دولتی همچنین خبر داد تفاهم‌نامه‌ای چهارجانبه برای توسعه خدمات اطلاعات مکان‌محور کدپستی، میان استانداری یزد، شرکت ملی پست، سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور و شهرداری یزد در آینده نزدیک امضا خواهد شد.

مجابی: شهرداری برای جلب مشارکت مردم باید نهادی اجتماعی باشد

سیدمحمد مجابی در بخش دیگری از نشست گفت شهر باید مکان امن و آرامش‌بخشی باشد که شهروند آن را «شهر من» بداند. او این احساس تعلق را زمینه‌ساز شوق زندگی و تحقق نگاه دین اسلام به همسایگی دانست و افزود شهروند باید بتواند به شهر خود ببالد. به گفته وی، برندسازی شهری و تقویت هویت مشترک می‌تواند ارتباط مردم با شهر و تمایل آنان به خدمت و مشارکت را افزایش دهد.

مجابی تأکید کرد شهرداری با چنین رویکردی نباید صرفاً یک نهاد خدماتی باقی بماند، بلکه باید به نهادی اجتماعی تبدیل شود. او شادی شهروندان را یکی از شاخص‌های شهر پایدار خواند و امید را سرچشمه حرکت رو به جلو دانست. وی درعین‌حال از پایین بودن جایگاه اعتماد عمومی به بخش‌هایی از شهرداری‌ها، جز حوزه‌هایی مانند آتش‌نشانی، انتقاد کرد و گفت شهرداری‌ها زمانی موفق‌اند که بیشترین مشارکت مردمی را جلب کنند.

معاون سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور، داده دقیق را لازمه مدیریت خوب شهر دانست و بر توجه به هوشمندسازی تأکید کرد. او همچنین از جایگاه مدیریت زنان در شهرداری یزد سخن گفت و خواستار تقویت حضور و نگاه زنان در تصمیم‌گیری‌های شهری شد.

مجابی در بحث مدیریت یکپارچه شهری گفت کمتر از ۴۰ درصد آنچه «مدیریت شهری» نامیده می‌شود در اختیار شهرداری‌هاست؛ درحالی‌که مردم درباره بسیاری از مسائل شهر از شهرداری انتظار پاسخ دارند. وی خواستار تجدیدنظر در شیوه حکمرانی شهری شد و پیشنهاد کرد از فرصت انتخابات شوراهای شهر برای بررسی تجربه شش دوره شورا، سنجش اثرگذاری آنها بر مدیریت شهر و آموزش اقدامات موفق به اعضای دوره آینده استفاده شود.

طلایی‌مقدم: مسئولیت شهری بدون ابزار کافی پیش نمی‌رود

سیدمهدی طلایی‌مقدم، معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار یزد، سخنان خود را با تسلیت ایام فاطمیه و سالروز شهادت حضرت زهرا(س) آغاز کرد. او با اشاره به حملات رخ‌داده در جنگ‌های اخیر، از همراهی شهرداری‌ها در شرایط دشوار و مناسبت‌های مختلف، از جمله هماهنگی حضور مردم در میادین شهری، قدردانی کرد.

طلایی‌مقدم گفت موضوع مدیریت واحد شهری باید یک‌بار برای همیشه تعیین تکلیف شود تا در شهرسازی، خدمات‌رسانی و حتی مسائل امنیتی شهر، امکان هماهنگی مؤثرتر فراهم شود. به گفته وی، فعالیت در شهرداری از مسئولیت‌های دشوار است، اما ابزار اجرایی متناسب با آن همیشه در اختیار شهرداری‌ها نیست؛ ازاین‌رو، سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور باید به ایجاد مدیریت واحد شهری توجه ویژه داشته باشد.

او همچنین گفت برنامه «یزد پایدار» به آب، گردشگری و محیط زیست توجه دارد. طلایی‌مقدم با اشاره به جاذبه‌های طبیعی گردشگری استان، از همکاری شهرداری‌ها و دهیاری‌ها در رونق این بخش قدردانی کرد. وی خواستار توجه سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور به نیاز اعتباری شهرداری‌های استان در زمینه مواد ۴۲ و ۵۸ قانون شهرداری‌ها شد و افزایش سهمیه قیر را برای تسریع طرح‌های عمرانی، بهسازی معابر و توسعه زیرساخت‌های شهری ضروری دانست.

مصطفی عباسی: محرومیت برخی شهرستان‌ها زیر سایه تصویر برخوردار یزد مانده است

مصطفی عباسی، مدیرکل دفتر امور شهری و شوراهای استانداری یزد، گفت گرچه یزد اغلب استانی برخوردار شناخته می‌شود، دست‌کم چهار یا پنج شهرستان آن در شمار شهرستان‌های کم‌برخوردار و محروم کشور قرار دارند. او افزود فعالیت‌های معدنی عمدتاً در سه یا چهار شهرستان متمرکز است و این تمرکز، شکاف میان مناطق برخوردار و محروم را بیشتر کرده است. به گفته وی، جذب نیروهای ماهر شهرداری‌ها به معادن نیز یکی از پیامدهای این وضعیت است.

عباسی با اشاره به کمک‌های انجام‌شده برای تأمین ماشین‌آلات شهرداری‌ها گفت برخی شهرداری‌ها همچنان با حقوق معوق کارکنان و نارضایتی ناشی از آن روبه‌رو هستند. او افزود شهرداری‌ها در شرایطی فعالیت می‌کنند که تنها حدود یک‌سوم ظرفیت تشکیلاتی خود را در اختیار دارند. وی همچنین آموزش و توانمندسازی دهیاران و کارکنان دهیاری‌ها و پیگیری مشکلات نیروی انسانی این نهادها را ضروری دانست.

محی‌الدینی: خدمات شهرداری‌ها باید در تصمیم‌های بودجه‌ای دیده شود

ابوالقاسم محی‌الدینی، شهردار یزد، ابراز امیدواری کرد تصمیم‌های این نشست به سود مجموعه شهرداری‌های استان باشد. او گفت شهرداری‌ها در خط مقدم اداره شهرها قرار دارند و افزون بر وظایف اصلی، در برخی حوزه‌های غیرتکلیفی نیز برای کاهش بار مشکلات مردم فعالیت می‌کنند؛ از جمله در امور فرهنگی، ورزشی و دیگر خدماتی که گاه هم‌زمان با دستگاه‌های دیگر ارائه می‌شود.

محی‌الدینی با اشاره به فعالیت شبانه‌روزی شهرداری‌ها، حتی در تعطیلات رسمی، گفت گستره و ماهیت خدمات آنها به‌اندازه کافی برای دولتمردان تبیین نشده است. به باور وی، روشن نشدن جایگاه شهرداری‌ها به‌ویژه هنگام تصویب بودجه به یک دغدغه تبدیل می‌شود و سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور باید برای تبیین این نقش نزد تصمیم‌گیران اقدام کند.

در این نشست، سیده ثریا سیدزاده، مدیرکل نوسازی، تحول اداری و فناوری اطلاعات سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور، و مسعود حق‌لطفی، مدیرعامل اتحادیه سازمان‌های حمل‌ونقل همگانی کشور، نیز حضور داشتند. همچنین ۱۴ شهردار به نمایندگی از شهرداران ۲۴گانه استان، دیدگاه‌ها و دغدغه‌های حوزه مدیریت شهری را مطرح کردند.

واکاوی و تحلیل :

۱. چرا کدپستی فراگیر به معنای نشانی کامل نیست؟

مهم‌ترین نکته آمارهای یزد، تفاوت میان «ثبت اطلاعات» و «آماده بودن نشانی برای استفاده» است. داشتن کدپستی برای ۹۱٫۷ درصد اماکن نشان می‌دهد بخش بزرگی از آنها در پایگاه مربوط شناسایی شده‌اند؛ اما این شاخص به‌تنهایی نمی‌گوید مأمور امداد، شهروند یا دستگاه خدمات‌رسان می‌تواند همان مکان را با یک نشانی کامل و یکسان پیدا کند.

ژئوکدسازی نیز مرحله‌ای مهم اما متفاوت است: موقعیت یک مکان یا ساختمان به داده مکانی پیوند می‌خورد. در مقابل، نشانی استاندارد به اجزای دیگری مانند نام‌گذاری روشن معابر و پلاک نیاز دارد. اختلاف میان پیشرفت ۸۷٫۵ درصدی ژئوکدسازی اماکن و تحقق ۲۳٫۶ درصدی نشانی کامل، نشانه آن است که تکمیل این اجزا باید در اولویت قرار گیرد. البته این درصدها شاخص‌های متفاوتی‌اند و نباید آنها را به‌جای یکدیگر به کار برد.

از نگاه اجرایی، صرف افزایش شمار رکوردهای ثبت‌شده برای رفع مسئله کافی نیست. معیار پیشرفتِ ملموس برای مردم آن است که نشانی یک ملک در مراجعه حضوری، خدمت‌رسانی، مکاتبات و سامانه‌های مختلف، دقیق و یکسان خوانده شود. پلاک‌دار بودن تنها ۳۰ درصد اماکن نشان می‌دهد این بخش از کار، در کنار ساماندهی معابر، همچنان به پیگیری میدانی نیاز دارد.

۲. گلوگاه مشترک پست، شهرداری و دهیاری کجاست؟

پست می‌تواند داده کدپستی و موقعیت مکانی را سامان دهد، اما کامل شدن نشانی بدون اقدام در سطح شهر و روستا ممکن نیست. نام‌گذاری معابر، پلاک‌گذاری، ثبت تغییرات و تهیه یا به‌روزرسانی نقشه‌ها به همکاری چند نهاد وابسته است. به همین دلیل، عقب‌ماندگی نشانی استاندارد را نمی‌توان مسئله یک دستگاه به‌تنهایی دانست.

در شهرها و روستاها نیز صورت مسئله لزوماً یکسان نیست. دولتی از وضعیت بهتر برخی شاخص‌های روستایی، از جمله تأمین نقشه، سخن گفت؛ بااین‌حال، یزد در تخصیص نشانی استاندارد شهری و روستایی در میان چهار استان انتهایی قرار دارد. این هم‌زمانی نشان می‌دهد پیشرفت در یک جزء، بدون تکمیل مراحل دیگر، الزاماً به نشانی نهایی تبدیل نمی‌شود.

تفاهم‌نامه چهارجانبه وعده‌داده‌شده، اگر به تقسیم کار روشن منجر شود، می‌تواند محل رفع این گسست باشد. ارزش عملی آن به مشخص شدن مسئول نام‌گذاری و پلاک‌گذاری، شیوه تبادل و به‌روزرسانی داده، تأمین نقشه‌ها، منابع اجرا و امکان سنجش پیشرفت در هر شهر و روستا بستگی دارد؛ نه صرف امضای یک سند همکاری.

۳. داده مکانی چه زمانی به خدمت عمومی تبدیل می‌شود؟

دولتی میزان پیشرفت ایجاد پایگاه داده کشور را ۸۱ درصد، اما استفاده دستگاه‌ها از ظرفیت آن را حدود ۳۰ درصد اعلام کرد. این دو عدد به دو مرحله متفاوت اشاره دارند: نخست ساخت زیرساخت، و سپس به‌کارگیری آن در فرایندهای اجرایی. فاصله میان آنها یادآوری می‌کند که بهره‌برداری از داده، مرحله‌ای مستقل از گردآوری آن است.

در مدیریت بحران، نشانی دقیق زمانی مفید است که دستگاه‌های درگیر بتوانند بر پایه اطلاعات به‌روز، مکان مورد نظر را بیابند و درباره همان مکان با یکدیگر تبادل اطلاعات کنند. در خدمات روزمره نیز کیفیت نشانی می‌تواند از سردرگمی ناشی از نام‌های ناهماهنگ معابر یا اطلاعات ناقص بکاهد. اینها ظرفیت‌های طرح‌اند، نه دستاوردهایی که صرفاً با اعلام درصد پیشرفت محقق شده باشند.

بنابراین سنجش کاربست جی‌نف باید فراتر از شمار داده‌های ثبت‌شده برود. پرسش کاربردی این است که کدام خدمت یا دستگاه از داده نشانی استفاده می‌کند، داده آن هر چند وقت یک‌بار به‌روز می‌شود و اختلاف میان نشانی ثبت‌شده و وضعیت واقعی چگونه اصلاح خواهد شد. بدون پاسخ به این پرسش‌ها، پایگاه داده ممکن است گسترش یابد، اما اثر آن در زندگی شهروندان محدود بماند.

۴. شهرداری اجتماعی بدون اختیار و منابع کافی چگونه شکل می‌گیرد؟

مجابی خواستار تبدیل شهرداری از نهادی صرفاً خدماتی به نهادی اجتماعی شد؛ نهادی که اعتماد، شادی، هویت شهری و مشارکت مردم را تقویت کند. این رویکرد، اداره شهر را فقط به اجرای طرح عمرانی محدود نمی‌کند و به تجربه روزانه شهروند از امنیت، تعلق و کیفیت خدمات نیز توجه دارد.

بااین‌حال، خود او گفت کمتر از ۴۰ درصد حوزه‌ای که مدیریت شهری نامیده می‌شود در اختیار شهرداری‌هاست. در همین نشست، طلایی‌مقدم نیز از کمبود ابزار اجرایی سخن گفت و محی‌الدینی بر حجم خدماتی تأکید کرد که شهرداری‌ها، حتی فراتر از تکالیف مستقیم و در تعطیلات، ارائه می‌کنند. کنار هم قرار گرفتن این سخنان، مسئله پاسخ‌گویی را برجسته می‌کند: نمی‌توان بدون روشن شدن حدود اختیار هر نهاد، همه انتظارات را متوجه یک دستگاه دانست.

پیشنهاد بررسی تجربه شش دوره شوراهای شهر نیز از همین زاویه اهمیت دارد. اگر آموزش اعضای دوره آینده بر پایه تجربه‌های سنجیده و موفق انجام شود، شوراها می‌توانند در تعیین اولویت‌های اجرایی، پیگیری همکاری دستگاه‌ها و توضیح محدودیت‌ها به شهروندان نقش مؤثرتری داشته باشند. اعتماد عمومی بیش از وعده‌های کلی، به تصمیم‌های روشن و نتیجه قابل مشاهده نیاز دارد.

۵. نابرابری شهرستان‌ها چه اثری بر اجرای طرح‌های شهری دارد؟

گفته‌های مصطفی عباسی نشان می‌دهد میان تصویر کلی «استان برخوردار» و وضعیت همه شهرستان‌های یزد فاصله وجود دارد. به گفته او، تمرکز فعالیت معدنی در چند شهرستان، هم شکاف برخورداری را تشدید کرده و هم نیروهای ماهر برخی شهرداری‌ها را به سوی معادن کشانده است. در چنین شرایطی، یک تکلیف اجرایی یکسان می‌تواند برای شهرداری‌های مختلف، هزینه و دشواری متفاوتی داشته باشد.

کمبود نیرو، حقوق معوق و فعالیت با حدود یک‌سوم ظرفیت تشکیلاتی، مستقیماً بر توان شهرداری برای انجام کارهای مستمر اثر می‌گذارد. نام‌گذاری و ساماندهی معابر، پلاک‌گذاری و اصلاح داده‌های مکانی، اقداماتی نیستند که فقط با یک تصمیم اداری پایان یابند؛ به نیروی پیگیر، هماهنگی محلی و منابع مالی نیاز دارند. محدودیت اعتباری مطرح‌شده از سوی دولتی نیز باید در همین زمینه دیده شود.

برای همین، پیشبرد نشانی استاندارد در استان به اولویت‌بندی متناسب با ظرفیت شهرها و روستاها نیاز دارد. توجه به شهرداری‌های کم‌برخوردار، آموزش کارکنان و دهیاران، و پیوند دادن منابع با مسئولیت‌های مشخص می‌تواند از تبدیل شدن هدف‌های استانی به تکالیف اجرا‌نشده محلی جلوگیری کند. آمار نهایی استان مهم است، اما نشان دادن پیشرفت تفکیکی شهرستان‌ها تصویر دقیق‌تری از عدالت در اجرا خواهد داد.

جمع‌بندی

نشست شهرداران یزد دو مسئله مرتبط را آشکار کرد: استان در ثبت کدپستی و ژئوکدسازی بخش بزرگی از اماکن پیشرفت داشته، اما در تکمیل نشانی استاندارد، پلاک‌گذاری و ساماندهی معابر عقب مانده است؛ از سوی دیگر، نهادهایی که باید این فاصله را کم کنند، از محدودیت اختیار، منابع و نیروی انسانی سخن می‌گویند.

مسیر پیش رو تنها افزایش درصدهای ثبت داده نیست. همکاری پست، شهرداری‌ها و دهیاری‌ها باید به نشانی‌های دقیق، نقشه‌های به‌روز و استفاده واقعی دستگاه‌ها از اطلاعات مکانی منجر شود. هم‌زمان، تعیین تکلیف مدیریت یکپارچه شهری و توجه به توان متفاوت شهرستان‌های استان، می‌تواند اجرای این اقدامات را پایدارتر کند. موفقیت نهایی زمانی برای شهروند قابل لمس خواهد بود که یافتن یک مکان و دریافت خدمت بر پایه نشانی آن، ساده‌تر و مطمئن‌تر شود.