حسین عمومی (Hossein Omoumi)، نی‌نواز، آهنگساز و مدرس موسیقی ایرانی، در ۸۲سالگی درگذشت. دانشنامهٔ ایرانیکا در یادبود منتشرشده در ۵ نوامبر ۲۰۲۶، برابر با ۱۴ آبان ۱۴۰۵، این خبر را تأیید کرده است. او از هنرمندانی بود که در کنار اجرای موسیقی، سال‌ها برای آموزش آن و گسترش امکانات سازهای ایرانی کار کرد.
درباره تاریخ درگذشت چه می‌دانیم؟
تاریخ ثبت‌شده در منابع یکسان نیست: ایرانیکا روز درگذشت را ۴ نوامبر ۲۰۲۶، برابر با ۱۳ آبان ۱۴۰۵، نوشته؛ گزارش خبرآنلاین که در خبر ناب بازنشر شده، ۱۴ آبان، برابر با ۵ نوامبر، را ذکر کرده است. اصل درگذشت در هر دو گزارش آمده، اما برای تعیین دقیق روز و ساعت، اطلاعات یکدست و کافی در دست نیست. این اختلاف یک‌روزه را نمی‌توان بدون شاهد به تفاوت ساعت کشورها نسبت داد.
بیوگرافی حسین عمومی؛ از اصفهان تا دانشگاه‌های آمریکا
بر پایهٔ زندگی‌نامهٔ دانشگاه کالیفرنیا، ارواین، عمومی در اصفهان به دنیا آمد. آشنایی با موسیقی را با آوازخواندن نزد پدرش آغاز کرد و در ۱۴سالگی به سراغ نی رفت. در تهران از محمود کریمی و فرهاد فخرالدینی آموخت و نی‌نوازی را نزد حسن کسایی دنبال کرد؛ پیوندی که او را به سنت موسیقی اصفهان نزدیک نگه داشت.
معماری نیز بخش مهمی از زندگی او بود. وب‌سایت رسمی عمومی از تحصیل در دانشگاه ملی ایران، دریافت دکترای معماری از دانشگاه فلورانس و یک دهه تدریس در دانشگاه ملی خبر می‌دهد. فعالیت موسیقایی‌اش هم به صحنه محدود نماند: در هنرستان، دانشگاه تهران و مرکز حفظ و اشاعهٔ موسیقی تدریس کرد و سپس در مراکز دانشگاهی فرانسه و آمریکا به آموزش موسیقی ایرانی پرداخت.
در معرفی رسمی دانشگاه کالیفرنیا، ارواین، او دارندهٔ کرسی «مسیح» در هنرهای اجرایی ایرانی معرفی شده است. حضور در این مراکز، برای مخاطبانی که زبان و دستگاه‌های موسیقی ایرانی را نمی‌شناختند، فرصتی برای آشنایی با این موسیقی فراهم می‌کرد.
«پیش‌ردیف» و کوشش برای آسان‌ترکردن آغاز یادگیری
یکی از کارهای آموزشی عمومی، مجموعهٔ «پیش‌ردیف» بود: ۱۱ درس برای آشنایی با اصول موسیقی کلاسیک ایرانی. دانشگاه ارواین این مجموعه را در کنار پژوهش‌های او دربارهٔ نی، تنبک و دف، از بخش‌های مهم کارنامه‌اش معرفی می‌کند.
عمومی در گفت‌وگویی که دانشگاه ارواین در ۲۶ ژانویهٔ ۲۰۲۴، برابر با ۶ بهمن ۱۴۰۲، منتشر کرد، از شوق دیدن شاگردانی گفته بود که با این درس‌ها شعر کلاسیک فارسی را می‌خوانند. اهمیت این رویکرد در کنار هم قرارگرفتن شعر، شنیدن و اجراست؛ یادگیری موسیقی فقط به حفظ نام دستگاه‌ها و گوشه‌ها خلاصه نمی‌شود.
از نوآوری در نی تا آثاری برای شنیدن
در توضیح فنی وب‌سایت رسمی او، مسئلهٔ تولید پایدار بعضی نت‌ها در نی سنتی مطرح شده و سازهایی با سوراخ‌های افزوده و سازوکار تنظیم معرفی شده‌اند. این کارها نشان می‌دهد دغدغهٔ عمومی تنها اجرای همان امکانات موجود نبود؛ او دربارهٔ خود ساز و محدودیت‌های اجرایی آن هم پژوهش می‌کرد.
در فهرست آثار وب‌سایت رسمی‌اش نام‌هایی مانند «سرمست»، «آتش عشق»، «چهارگاه ـ بیات ترک» و مجموعهٔ «شرح عشق» دیده می‌شود. علاقه‌مندان می‌توانند با نام دقیق هنرمند و عنوان اثر، نسخهٔ منتشرشده توسط ناشر یا ارائه‌کنندهٔ رسمی را پیدا کنند؛ دسترسی و امکان پخش هر نسخه در ایران باید جداگانه بررسی شود.
اثرگذاری او را می‌توان در مسیر دیگر نی‌نوازان هم دید. در گزارش زندگی و درگذشت جمشید عندلیبی آمده است که عندلیبی پس از ورود به دانشگاه تهران، نزد عمومی یادگیری تکنیک‌های نی را ادامه داد. چنین پیوندهایی بخشی از تداوم آموزش موسیقی ایرانی میان نسل‌هاست.
شما کدام اجرا یا اثر حسین عمومی را بیشتر به یاد دارید؟ اگر با موسیقی او آشنا هستید، نام اثر و دلیل انتخابتان را در دیدگاه‌ها بنویسید.
تحریریهٔ آسیانیوز ایران درگذشت حسین عمومی را به خانواده ایشان و جامعه موسیقی تسلیت می‌گوید.