برای مشتری یک کتابفروشی، بسته‌بودن در فقط به معنی عقب‌افتادن خرید نیست؛ شاید یک سفارش کتاب در انتظار تحویل باشد یا قرار دیداری در یک پاتوق فرهنگی به هم بخورد. خبرهای تازه از محدوده ایرانشهر تهران، دوباره همین مسئله را پیش روی کتاب‌خوان‌ها گذاشته است.
به گزارش آسیانیوز ایران، رویداد۲۴ در گزارشی به تاریخ ۱۷ آبان ۱۴۰۵ از پلمب کتابفروشی دی خبر داده است. ایران‌اینترنشنال نیز تعطیلی دی و خانه کتاب ارسا را، به نقل از یغما فشخامی، روزنامه‌نگار، گزارش کرده است. این دو مجموعه در محدوده خیابان ایرانشهر قرار دارند.
درباره تعطیلی دی چه می‌دانیم؟
رویداد۲۴ نوشته است که دی در اطلاعیه‌ای، تعطیلی تا اطلاع بعدی و توقف امکان ارسال و تحویل کتاب در هفته جاری را اعلام کرده است. این رسانه محل کتابفروشی را کوچه سمندریان در خیابان ایرانشهر معرفی می‌کند. متن اصلی این اطلاعیه در بررسی مستقیم ما در دسترس قرار نگرفت؛ بنابراین این جزئیات به گزارش رسانه یادشده منتسب است.
درباره خانه کتاب ارسا، گزارش ایران‌اینترنشنال از بسته‌شدن مجموعه روبه‌روی دی خبر می‌دهد. جزئیات مستقلی درباره سفارش‌های ارسا یا زمان بازگشایی آن در منابع بررسی‌شده تأیید نشده است. اطلاعات مربوط به تحویل کتاب در دی را نباید خودکار به ارسا تعمیم داد.
علت پلمب هنوز روشن نیست
تا زمان تنظیم این گزارش در صبح دوشنبه ۱۸ آبان، متن رسمی دستور، مرجع صادرکننده و مدت تعطیلی در منابع بررسی‌شده در دسترس نبود. زمان دقیق اجرای اقدام نیز به‌طور مستقل احراز نشده است. تاریخ انتشار خبر را نباید الزاماً تاریخ پلمب دانست.
ایران‌اینترنشنال واکنش‌هایی را نقل کرده که تعطیلی‌ها را در بستر برخوردهای اخیر با تجمع‌های هالووین در ایرانشهر می‌بینند. اینها تفسیر و انتقاد مطرح‌شده در فضای عمومی است؛ رابطه مشخص میان آن برخوردها و دستور تعطیلی این دو کتابفروشی، با سند رسمی تأیید نشده است. نسبت‌دادن علت قطعی به حجاب یا هالووین، فراتر از شواهد فعلی خواهد بود.
سابقه‌ای که نباید با خبر تازه یکی شود
دی پیش‌تر نیز خبرساز شده بود. رادیو فردا در ۹ مهر ۱۴۰۲، در گزارشی درباره برخوردهای مرتبط با حجاب اجباری، از پلمب «کتاب دی» و مجموعه دیگری به نام «کتاب خانه» نوشته بود. نام مجموعه دوم در آن گزارش با خانه کتاب ارسا در خبر فعلی متفاوت است.
این سابقه برای شناخت فشار بر محیط‌های فرهنگی مهم است، اما علت رویداد امروز را ثابت نمی‌کند. برای مقایسه با پرونده‌ای دیگر که روایت رسمی درباره آن منتشر شده، گزارش پلمب تالار قم و پرسش‌های مربوط به تعطیلی کسب‌وکارها را بخوانید.
تحلیل: هزینه تصمیم و مسئولیت توضیح‌دادن
از نگاه «آسیانیوز ایران»، اعمال قدرت بر یک محل فرهنگی باید با پاسخ‌گویی روشن همراه باشد. وقتی درهای یک کسب‌وکار بسته می‌شود، آثار تصمیم می‌تواند از مدیر آن فراتر برود و کارکنان، خریداران و برنامه‌های فرهنگی را هم درگیر کند. رقم قابل اتکایی از زیان مالی یا تعداد افراد متأثر از تعطیلی این دو مجموعه در دست نیست.
ابهام درباره مسئول تصمیم، امکان سنجش عملکرد نهادهای جمهوری اسلامی را محدود می‌کند. در چنین وضعی، سه پرسش مشخص باید محور پیگیری باشد:
- دستور بر چه مستندی و از سوی کدام مرجع صادر شده است؟
- مدت اقدام و مسیر اعتراض یا رسیدگی چگونه به صاحبان مجموعه ابلاغ شده است؟
- برای تعهدات قبلی فروشگاه و حقوق کارکنان و مشتریان چه ترتیبی در نظر گرفته شده است؟
اگر سفارش کتاب دارید، چه کنید؟
- پیش از مراجعه حضوری، اطلاعیه تازه همان فروشگاه و راه ارتباطی شناخته‌شده آن را بررسی کنید؛ خبر روزهای قبل ممکن است وضعیت فعلی را نشان ندهد.
- رسید خرید و شماره سفارش را نگه دارید و درباره امکان تحویل، زمان‌بندی تازه یا وضعیت پرداخت، پاسخ مشخص فروشنده را بخواهید.
- اطلاعات شخصی، شماره تماس و جزئیات پرداخت را در بخش عمومی نظرها منتشر نکنید. هیچ زمان تحویل یا بازپرداختی در این گزارش تضمین نشده است.
بازماندن فضای کتاب و گفت‌وگو، بخشی از زندگی فرهنگی شهر است. اکنون انتظار معقول، توضیح مستند درباره تصمیم و روشن‌شدن وضعیت فعالیت دو مجموعه است. شما چه تجربه‌ای از تأثیر تعطیلی پاتوق‌های کتاب بر زندگی فرهنگی محله دارید؟