آسیانیوز ایران / یزد ؛
هم‌مسیر با یار مهربان در پهنه کویر؛ تلاقی عطر شهادت، فرهنگ مکتوب و رسالت
رسانه‌ها
تالار کتابخانه مرکزی یزد در آستانه فرارسیدن سی‌وچهارمین دوره
هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار محوری «با کتاب هم‌مسیر شویم»، میزبان جمعی
از خبرنگاران، پیشکسوتان عرصه خبر و مدیران فرهنگی استان بود. نشستی که با تقارن
ایام شهادت حضرت فاطمه زهرا (سلام‌الله‌علیها) و پاسداشت یاد و خاطره شهدای
گرانقدر و سید شهیدان خدمت آغاز شد؛ شخصیتی که به اذعان مدیرکل کتابخانه‌های
عمومی، از چهره‌های کم‌نظیر و کتابخوان‌ترین خادمان ایران‌زمین در دوران معاصر به
شمار می‌رفت و بیشترین وقت خویش را وقف مطالعه و هدایت جریان دانایی می‌کرد.
کارنامه درخشان آمارها؛ یزد بر بلندای
سرانه‌های دانایی کشور
محمدمحسن رفیعی، مدیرکل کتابخانه‌های عمومی استان یزد، با
استناد به تازه‌ترین ارزیابی‌های رسمی نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در همایش
مدیران استانی تبریز، از پیشتازی همه‌جانبه استان خبر داد و تشریح کرد:
- نقاط خدمت‌رسانی گسترده: هم‌اکنون استان یزد با دارا بودن ۹۵ باب کتابخانه نهادی،
۱۴ باب غیرنهادی، دو کتابخانه سیار و یک پانسیون تخصصی مطالعاتی، در مجموع
۱۳۶ نقطه خدمت فعال را پوشش داده است. در تقسیمات شهرستانی، شهرستان یزد با
۳۵ باب کتابخانه و ۴۷ نقطه در جایگاه نخست و شهرستان اردکان در رتبه بعدی
قرار دارند و حتی در دورافتاده‌ترین مناطق همچون شهرستان خاتم، دسترسی مردمی
برقرار مانده است.
- سرانه ممتاز فضای کالبدی و منابع: با ۶۶ هزار مترمربع زیربنا، به ازای هر صد نفر یزدی
نزدیک به ۵ مترمربع فضای استاندارد کتابخانه‌ای وجود دارد که ۵ درصد سهم کل
کشور را شامل می‌شود. همچنین گنجینه کتابخانه‌های استان با دارا بودن بیش از
دو میلیون و ششصد هزار جلد کتاب، سرانه‌ای معادل دو جلد کتاب برای هر شهروند
و ۳۳ جلد کتاب به ازای هر عضو فعال به ارمغان آورده که رتبه اول کشور را از
آن دیار یزد کرده است.
- عضویت سراسری و رکورد امانت: با پیاده‌سازی سازوکار عضویت سراسری، بیش از ۸۳ هزار عضو
فعال در استان ثبت شده که بیش از ۶ درصد از کل جمعیت استان را شامل می‌شود.
میزان امانت سالانه نیز با ثبت بیش از ۸۹۰ هزار نسخه، استان یزد را به رتبه
دوم کشوری ارتقا داده است؛ آماری که بازتاب‌دهنده زحمات شبانه‌روزی ۳۰۰ نیروی
ستادی و کتابداران نجیب، زحمتکش و کم‌توقعی است که در دورافتاده‌ترین روستاها
تا مرکز استان چراغ آگاهی را روشن نگه داشته‌اند.
نوآوری‌های فرهنگی؛ تبدیل کتابخانه‌ها
به پاتوق‌های پویا و شاداب
مدیرکل کتابخانه‌های عمومی استان یزد با تأکید بر اینکه
کتابخانه دیگر صرفاً یک مخزن ساکت برای ردوبدل کردن کتاب نیست، به تشریح بیش از ۱۰
هزار رویداد متنوع فرهنگی در یک سال گذشته پرداخت:
- لیگ کتاب‌بازی: رویدادی خلاقانه و مسابقه‌ای پرنشاط برای نسل نوجوان و
جوان که برای نخستین‌بار میان روستاهای برگزیده دهمین دوره جشنواره روستاها و
عشایر دوستدار کتاب (نصرآباد، اسفندآباد و عصمت‌آباد) برگزار شد. این طرح با
تزریق بیش از ۳۰۰ میلیون تومان جوایز نقدی، بسته‌های کتاب وزارت فرهنگ و
ارشاد اسلامی و هدایای تجهیزاتی نهاد به دهیاری‌ها و کتابخانه‌های روستایی،
شوری وصف‌ناپذیر پدید آورد و مرحله نهایی آن در جریان نمایشگاه کتاب استان
اجرا می‌شود.
- طرح مسجد، محله و کتابخانه: مسابقه‌ای گروهی که با همراهی کانون‌های فرهنگی هنری
مساجد و با مشارکت ۸۳ تیم سه‌نفره برگزار شد و رقابت شورانگیز ۳۴ تیم در
مرحله نهایی استانی را رقم زد؛ طرحی ابتکاری که به گفته رفیعی، نسخه ملی آن
برای اجرا میان کتابداران سراسر کشور نیز پیشنهاد شده است.
- پاسداشت مفاخر و تولیدات خاص: برگزاری آیین بزرگداشت کمال‌الدین وحشی بافقی در
کتابخانه مرکزی و رونمایی از نسخه خط بریل آثار مظفر سالاری ویژه جامعه
روشندلان استان از دیگر نمادهای سرزندگی برنامه‌های فرهنگی به شمار می‌رود.
چرخش عادلانه کتاب و عدالت فرهنگی در
روستاها و مناطق محروم
در ادامه گزارش عملکرد، برقراری عدالت در دسترسی به یار مهربان
با اتکا بر دو بال خیّران و سامانه‌های نوین تبیین شد:
- سامانه اهدانش: بستری شفاف و برخط برای جذب کمک‌های خرد و کلان
نیکوکاران در راستای خرید قفسه، میز، تجهیزات و کتاب برای مناطق محروم؛
سامانه‌ای که در نخستین گام خود موفق به جذب صد میلیون تومان برای نوسازی
کتاب‌های بخش کودک و نوجوان روستایی شد.
- مرکز مبادله کتاب استان: تجمیع چهار انبار پراکنده در کتابخانه امام علی (علیه‌السلام)
و تشکیل مرکزی پویا با گنجینه اولیه‌ای بالغ بر ۴۰ هزار جلد کتاب جهت پالایش،
اهدای هدفمند و تأمین نیازهای کتابخانه‌های مساجد، مدارس و پایگاه‌های
فرهنگی.
- توسعه ناوگان کتابخانه‌های سیار: پس از راه‌اندازی موفق نخستین خودروی سیار در مرکز استان
با پوشش ۱۲ نقطه پیرامونی و حاشیه‌ای، دو دستگاه خودروی جدید با بهره‌گیری از
اعتبارات مسئولیت اجتماعی شرکت‌های صنعتی و معدنی در اردکان و مشارکت دهیاری‌های
مهریز خریداری شده و پس از تجهیز نهایی، در هفته کتاب وارد مدار خدمت‌رسانی
خواهند شد تا چشم‌انداز دستیابی به ده کتابخانه سیار در استان محقق گردد.
جهش عمرانی، بهسازی کالبدی و همراهی
نیکوکاران
مدیرکل کتابخانه‌های عمومی استان یزد اقدامات سخت‌افزاری و
پروژه‌های عمرانی را گامی مکمل در جذب مخاطب دانست:
- بهره‌برداری از کتابخانه ۵۰۰ متری شهید سیدجلیل ساداتی و
ساماندهی کتابخانه عطایی بهاباد.
- ایجاد و راه‌اندازی ۲۴ باب اتاق و سالن مطالعه اختصاصی و
مدرن در کتابخانه دکتر جوادی یزد ویژه پژوهشگران و داوطلبان آزمون‌های سراسری
و تحصیلات تکمیلی، با استمرار حمایت سالانه یک میلیارد تومانی این خیّر نیک‌اندیش.
- بازطراحی و بازسازی بنیادین کتابخانه ۳۵ ساله آیت‌الله
سیدمحمدکاظم طباطبایی یزدی در مجاورت تالار هنر با اعتباری افزون بر هفتاد
میلیارد ریال از محل درآمدهای نیم‌درصد شهرداری‌ها، اعتبارات استانی و تملک
دارایی‌ها به عنوان نمونه‌ای بارز از تحول فضاهای فرسوده به اماکن پرنشاط
شهری.
- پیگیری طرح‌های در دست اجرا نظیر بهسازی کتابخانه مرکزی
میبد، بازسازی کتابخانه شهدای نعیم‌آباد، تکمیل سالن همایش کتابخانه اردکان و
آغاز طرح توسعه و نوسازی کتابخانه آزادگان در زمینی به وسعت ۲۰۰ مترمربع با
مشارکت مدیریت شهری و جذب نیکوکاران.
- اعلام مجوز و آغاز فرایند جذب و استخدام نیروهای متخصص
برای کتابخانه مرکزی و کتابخانه‌های سیار از میان دانش‌آموختگان رشته‌های علم
اطلاعات و دانش‌شناسی و دیگر رشته‌های مرتبط علوم انسانی و فرهنگی.
پاسخ‌های صریح مدیرکل و معاون توسعه به
پرسش‌ها و مطالبات اهالی رسانه
در بخش دوم این نشست صمیمانه، خبرنگاران حاضر دغدغه‌ها و
نقدهای خود را در حوزه‌های گوناگون مطرح ساختند که با توضیحات فنی مدیرکل و حامد
عطارها، معاون توسعه کتابخانه‌ها و ترویج کتابخوانی همراه شد:
- وضعیت معیشتی و حقوق کتابداران: رفیعی در پاسخ به سؤال پیرامون شکاف دریافتی پرسنل نهاد
با دیگر دستگاه‌ها تصریح کرد که افزایش دریافتی ۳۰۰ همکار نجیب استان مستلزم
تصمیم‌گیری‌های کلان در قوانین استخدامی و اعتبارات ملی نهاد است؛ با این
حال، استفاده از ظرفیت‌های رفاهی استانی و تسهیلات بانکی همواره برای کاستن
از دغدغه‌های این قشر فرهیخته دنبال شده است.
- سرنوشت کتابخانه تاریخی و کتب خطی مسجد کهن بافت تاریخی: در پی یادآوری اصحاب رسانه درباره مهجور ماندن و تخریب
احتمالی گنجینه خطی مسجدی تاریخی در حوالی خانه لاری‌ها، مدیرکل ضمن استقبال
از هوشیاری رسانه‌ها اعلام کرد که آمادگی کامل برای همکاری با میراث فرهنگی و
بهره‌گیری از ظرفیت‌های کتابخانه وزیری جهت صیانت از اسناد تاریخی وجود دارد.
- امنیت مخازن در سامانه عضویت سراسری: معاون توسعه کتابخانه‌ها در پاسخ به نگرانی از مفقودی
کتب در تبادلات میان‌شهری توضیح داد که میزان برگشت‌نخوردن کتاب با توجه به
سامانه‌های نظارتی یکپارچه و ثبت هویت اعضا، کمتر از سه تا پنج درصد و منطبق
با استانداردهای جهانی است؛ مضافاً اینکه هماهنگی‌های لازم میان کتابخانه‌های
عمومی و مراکزی چون کتابخانه وزیری برای بازگرداندن کتاب‌های جاافتاده برقرار
است.
- دگردیسی به کتابخانه‌های هوشمند و گره کور حق نشر: عطارها معاون نوسعه کتابخانه ها و ترویج کتابخوانی ؛ با تبیین خدمات دیجیتال نهاد از قبیل سامانه «هم‌خوان»،
رزرو برخط صندلی‌های سالن مطالعه، باشگاه‌های مجازی، پایگاه مقالات علمی با
دسترسی به بیش از ۱۸۰۰ پایگاه پژوهشی و مخزن ده هزار کتاب صوتی، چالش اصلی
گسترش کتاب‌های دیجیتال و صوتی را رعایت سخت‌گیرانه حقوق مالکیت ادبی و هنری
(حق مؤلف و ناشر) دانست؛ مانعی که حتی در فرآیند تبدیل کتاب‌های نویسندگان
برجسته یزدی به خط بریل نیز ماه‌ها زمان می‌برد.
- بخش نابینایان و گرانی سرسام‌آور کاغذ بریل: مدیرکل با تأکید بر اینکه یزد یکی از پنج قطب اصلی تولید
منابع نابینایان در کشور است، افزایش شدید بهای کاغذهای ویژه و تجهیزات چاپ
بریل را چالشی اساسی دانست که با همراهی سازمان بهزیستی و حمایت‌های نهاد
تلاش شده اجازه تعطیلی این خدمات حیاتی داده نشود.
واکاوی و تحلیل :
اول: کالبدشکافی پیشتازی یزد؛ فراتر از
اعداد، تکیه بر فرهنگ زیست‌بوم قنات
آمار خیره‌کننده سرانه فضای مطالعاتی و برخورداری از منابع
مکتوب در استان یزد، صرفاً یک دستاورد کوتاه‌مدت اداری نیست، بلکه محصول هم‌پوشانی
سنت کهن وقف، اعتماد عمومی مردم کویر به علم‌آموزی و تلاش نظام‌مند سالیان متمادی
در دیار یزد است. استانی که در جغرافیای خشک فلات مرکزی ایران زیست می‌کند، بقای
تمدنی خویش را همواره در گرو خردورزی، قناعت و تدبیر دانسته و همان‌گونه که نیاکان
این دیار آب‌انبار و مدرسه وقف می‌کردند، نسل امروز نیز زمین و سرمایه خویش را وقف
کتابخانه و سالن‌های پژوهش می‌کند. این ویژگی بومی است که شاخص سرانه فضای
کتابخانه‌ای را در یزد به مرز پنج مترمربع رسانده و فاصله‌ای معنادار با میانگین‌های
کشور پدید آورده است.
با این حال، تحلیل دقیق داده‌ها ایجاب می‌کند که از «دام کمّی‌گرایی»
بپرهیزیم. مدیرکل کتابخانه‌های عمومی به‌درستی در سخنان خویش متذکر شد که «یزد
باید با خودش مقایسه شود نه صرفاً با استان‌های دیگر». این نگرش انتقادی و
مدیریتی، نشان‌دهنده بلوغ اداری است؛ چه آنکه تبدیل شدن به استان نخست کشور نباید
حجابی بر کمبودهای موجود در شهرستان‌های کمتربرخوردار نظیر خاتم یا مروست شود.
توزیع متوازن منابع در گستره جغرافیایی استان حکم می‌کند که عدالت کتابخانه‌ای
تنها در محور مرکزی یزد و اردکان خلاصه نگردد، بلکه تمام نواحی کمترتوسعه‌یافته
نیز از دسترسی آسان به مخازن تازه بهره‌مند شوند.
از سوی دیگر، این صدرنشینی زیربنایی هنگامی ارزش افزوده واقعی
خلق می‌کند که به شاخص‌های کیفی ارتقای مطالعه، افزایش مهارت‌های حل مسئله در نسل
نو و کاهش آسیب‌های اجتماعی منجر شود. کتابخانه‌ای که سالن‌هایش مملو از داوطلبان
کنکور برای حفظ کردن تست‌ها باشد، اگرچه از نظر آماری پرتردد نشان می‌دهد، اما
رسالت بنیادین کتابخانه عمومی به عنوان کانون تفکر انتقادی را محقق نکرده است.
بنابراین، چالش پیش روی مدیریت کتابخانه‌ها در گام دوم پیشتازی، تبدیل «فضای
فیزیکی غنی» به «تولید اندیشه و کتابخوانی معنادار» است.
دوم: پارادایم گذر از قرائت‌خانه سنتی
به پاتوق‌های فرهنگی و اجتماعی چندرسانه‌ای
یکی از نکات برجسته در گزارش‌های نشست، دگردیسی در کارکرد
کتابخانه‌ها و عبور از کهن‌الگوی «سالن مطالعه خاموش» به سمت «پاتوق‌های پرنشاط
فرهنگی» است. برگزاری بیش از ده هزار رویداد فرهنگی در طول یک سال، ساماندهی
مسابقات محله‌محور، برپایی محافل ادبی، اجرای طرح‌هایی نظیر جام کتاب‌بازی و ایجاد
پاتوق‌های دانش‌آموزی، پاسخی راهبردی به تحولات جامعه‌شناختی زمانه است. در عصری
که تنوع رسانه‌ها و جذابیت‌های شبکه‌های بصری توجه نوجوانان را به انحصار درآورده،
کتابخانه اگر به مثابه نهادی سرزنده و تعاملی بازتعریف نشود، به موزه‌ای ساکت از
کتاب‌های دست‌نخورده بدل خواهد شد.
طرح ابتکاری «لیگ کتاب‌بازی» که از مناطق روستایی اسفندآباد و
عصمت‌آباد آغاز شده و به مرحله استانی رسیده، نمونه‌ای برجسته از روان‌شناسی ترویج
مطالعه است. تزریق عنصر مسابقه، هیجان، کار گروهی و شور نوجوانانه به فرآیند
خواندن کتاب، تلقی سنتیِ «مطالعه به عنوان تکلیفی خسته‌کننده» را شکست داده و آن
را به فرآیندی جذاب و افتخارآفرین تبدیل ساخته است. این تجربه موفق ثابت کرد که
نسل امروز با کتاب قهر نیست، بلکه از شیوه‌های ملال‌آور و توصیه‌ای گریزان است؛
چنانچه ادبیات مناسب با روحیات این نسل تدوین شود، ولع مطالعه در فرزندان این
مرزوبوم همچنان زنده و تپنده است.
افزون بر این، پیوند کتابخانه‌ها با مساجد و محلات از طریق
کانون‌های فرهنگی، شبکه نفوذ کتاب را به عمق لایه‌های مردمی کشانده است. مساجد در
تمدن اسلامی همواره خاستگاه دانایی بوده‌اند و پیوند دوباره این دو نهاد، به هم‌افزایی
سرمایه‌های اجتماعی محلات کمک شایانی می‌کند. استمرار این حرکت و تعمیم آن به پارک‌ها،
بازارهای بومی و کانون‌های صنعتی می‌تواند کتابخانه عمومی را به مرکز ثقل حل مسائل
شهری و ارتقای فرهنگ شهروندی در زیست‌بوم یزد بدل سازد.
سوم: بازطراحی عمرانی و معماری فضاهای
کتابخانه‌ای؛ احیای روح در کالبد فرسوده
نگاهی به هزینه‌کرد اعتبارات عمرانی و به‌ویژه پروژه شاخص
بهسازی کتابخانه کهنسال آیت‌الله سیدمحمدکاظم طباطبایی با رقمی نزدیک به هفتاد
میلیارد ریال، بیانگر شکل‌گیری رویکردی نو در معماری فضاهای مطالعه است. سالیان
دراز کتابخانه‌های قدیمی با قفسه‌های فلزی تیره، نورپردازی‌های غیراستاندارد،
میزهای خشک و صندلی‌های ناراحت‌کننده، فضایی دلگیر را تداعی می‌کردند. تغییر این
فضاها به محیط‌هایی سرشار از آرامش، رنگ‌بندی‌های چشم‌نواز، بخش‌های مجزای کودک و
نوجوان و اتاق‌های مطالعه اختصاصی (وی‌آی‌پی)، محرکی قوی برای جذب پژوهشگران و
شهروندان خسته از هیاهوی مدرنیته است.
تجربه موفق کتابخانه دکتر جوادی در ارائه اتاق‌های مطالعه
اختصاصی و مدرن، نشان داد که نیازهای مخاطبان امروز متنوع‌تر از گذشته است.
دانشجویان ارشد، دکتری و پژوهشگران نیازمند فضایی آرام، مجهز به زیرساخت‌های اتصال
شبکه، پریزهای برق مستقل و کمد اختصاصی هستند. پاسخ به این نیازها مانع از هدررفت
استعدادها و خروج پژوهشگران از چتر نهاد کتابخانه‌ها می‌شود؛ امری که نشان می‌دهد
درآمدهای نیم‌درصد شهرداری‌ها و بودجه‌های تملک دارایی اگر با مدیریت اصولی و
شناخت روان‌شناسی مخاطب خرج شود، بازدهی اجتماعی عظیمی به همراه خواهد داشت.
با این همه، توجه به هویت بومی در بازسازی‌ها ضرورتی غیرقابل‌انکار
است. یزد پایتخت معماری خشتی جهان است؛ ورود الگوهای معماری کویری، بهره‌گیری از
نورگیرها و بادگیرها در تلفیق با استانداردهای مدرن کتابداری، می‌تواند به
کتابخانه‌های استان تشخصی منحصربه‌فرد ببخشد. پیشنهاد اهالی رسانه مبنی بر برگزاری
تورهای بازدید میدانی خبرنگاران از این سازه‌ها نیز فرصتی زرین است تا هم‌افزایی
میان رسانه و مدیریت شهری در تقویت زیرساخت‌های مطالعه تداوم یابد.
چهارم: کتابخانه‌های سیار؛ بازوان عدالت‌گستر
در پهنه کویر و حاشیه‌های خاموش
جغرافیای پهناور استان یزد با روستاهای پراکنده و مناطق حاشیه‌نشین
و کارگری، توسعه کتابخانه‌های ثابت ساختمانی را در تمامی نقاط غیرممکن و
غیراقتصادی می‌سازد. در چنین ساختاری، کتابخانه سیار کارآمدترین و هوشمندانه‌ترین
ابزار برای پر کردن شکاف فرهنگی میان مرکز و پیرامون است. تجهیز دو دستگاه خودروی
جدید برای شهرستان‌های اردکان و مهریز، علاوه بر ناوگان پیشین یزد و بهاباد، گامی
عینی به سوی تحقق اصل عدالت اجتماعی مندرج در قانون اساسی است.
ارزش مضاعف این طرح در شیوه تأمین مالی آن نهفته است؛ بهره‌گیری
از ظرفیت مسئولیت اجتماعی شرکت‌های صنعتی و معدنی مستقر در اردکان، الگویی الهام‌بخش
از پیوند ثروت و فضیلت را به نمایش گذاشت. صنایعی که در جریان فعالیت‌های خویش از
منابع طبیعی، زیرساخت‌ها و محیط زیست استان بهره‌برداری می‌کنند، وظیفه‌ای اخلاقی
و قانونی در جبران اثرات صنعتی‌سازی دارند؛ چه جبرانی پاک‌تر و دیرپاتر از خرید
خودروی کتابخانه سیار برای فرزندان کارگران و روستانشینان این دیار؟ تثبیت این
الگو می‌تواند در شهرستان‌های دیگر نظیر بافق و میبد نیز به کار گرفته شود.
تحقق هدف‌گذاری دستیابی به ده کتابخانه سیار در افق پیش رو،
نیازمند تأمین پایدار نیروهای انسانی باانگیزه و راننده-کتابدارهایی است که علاوه
بر مهارت‌های فنی، هنر ارتباط با کودکان روستایی را داشته باشند. حضور یک کتابخانه
سیار در میدان یک دهستان، صرفاً مبادله چند جلد کتاب نیست، بلکه ورود کاروان شادی،
نمایش، شاهنامه‌خوانی و امید به مناطقی است که گاه از ساده‌ترین امکانات تفریحی و
فرهنگی محروم‌اند.
پنجم: چالش‌های بنیادین؛ از معیشت
کتابداران و کپی‌رایت تا صیانت از گنجینه‌های خطی
در پس آمارهای امیدوارکننده، نباید از چالش‌های بنیادینی که در
جریان گفت‌وگوی صریح خبرنگاران برملا شد، غفلت ورزید. نخستین و اصلی‌ترین سرمایه
هر نهاد فرهنگی، منابع انسانی آن است. نجابت و شکیبایی کتابداران استان در مواجهه
با حقوق‌های پایین و مزایای ناکافی نسبت به سایر کارکنان دولت، موضوعی نیست که
بتوان با تقدیرنامه‌های موسمی آن را جبران کرد. حفظ انگیزه و جلوگیری از فرسودگی
شغلی ۳۰۰ نیروی فرهیخته کتابخانه‌های عمومی استان، نیازمند بازنگری در ساختار
بودجه‌ای نهاد در پایتخت و اختصاص تسهیلات پایدار معیشتی است؛ چرا که کتابدار
ناراضی و دغدغه‌مند، نمی‌تواند مشاور امینی برای هدایت فکری جامعه باشد.
دومین چالش، در عرصه فناوری‌های نو و حقوق مالکیت ادبی و هنری
نمایان است. توضیحات معاون توسعه کتابخانه‌ها نشان داد که مسیر پیوستن به عصر
کتابداری دیجیتال با موانع ساختاری کپی‌رایت و مقاومت ناشران روبروست. گره خوردن
طرح‌هایی نظیر تبدیل کتاب‌های مشهور به خط بریل یا نسخه‌های گویا برای نابینایان
به رضایت ناشران، ضرورت ورود مراجع قانون‌گذاری برای معافیت‌های فرهنگی ویژه
معلولان و نابینایان را دوچندان می‌کند. مادامی که سازوکار منصفانه پرداخت حق مؤلف
در کتابخانه‌های دیجیتال تدوین نشود، پرواز به سمت مرزهای دانش هوشمند با بال‌هایی
بسته رخ خواهد داد.
سرانجام، دغدغه بجای پیشکسوتان رسانه پیرامون گنجینه‌های خطی و
رهاشده در مساجد کهن بافت تاریخی، هشداری حیاتی است. تاریخ یزد مشحون از موقوفات
ارزنده‌ای است که در اثر نسیان، تغییر نسل‌ها، دخل و تصرف‌ها یا عدم تولیت
دلسوزانه رو به زوال رفته‌اند. هم‌افزایی فوری میان اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی،
اداره‌کل اوقاف و امور خیریه و متولیان میراث فرهنگی و کتابخانه موزه وزیری، برای
شناسایی، گردآوری، مرمت و دیجیتال‌سازی این کتب نفیس خطی، تکلیفی تاریخی بر دوش
مدیران کنونی است تا این مواریث گرانبها از دستبرد حوادث روزگار مصون بمانند.
جمع‌بندی:
نشست خبری هفته کتاب در یزد نشان داد که دیار قنات و قنوت با
تدبیر مدیریتی، تعامل سازنده با خیران و مسئولیت‌پذیری صنعتی، ظرفیت‌های بی‌بدیلی
برای درخشش ملی داراست. پیوند پروژه‌های عمرانی شاداب، ابتکاراتی چون لیگ کتاب‌بازی،
گسترش خدمات سیار به روستاهای دورافتاده و تجهیز بخش‌های تخصصی نابینایان، شالوده‌ای
استوار برای پویایی فرهنگی استان رقم زده است. با این حال، تداوم این بالندگی در
گرو نگاه واقع‌بینانه به مطالبات معیشتی کتابداران، عبور از موانع قانونی کتابداری
دیجیتال، توزیع متوازن امکانات به شهرستان‌های محروم جنوبی و نجات میراث مکتوب و
موقوفات کهن در بافت تاریخی است؛ مسیری که با یاری اصحاب رسانه و نقد مشفقانه آنان
می‌تواند افق‌های روشن‌تری را پیش روی جامعه مدنی و پایتخت اندیشه‌ورزی ایران
بگشاید.