گاهی مهربانی در یک کار بسیار معمولی پیدا می‌شود: وقتی وسط حرف کسی نمی‌پریم، لباس سالمی را که لازم نداریم کنار می‌گذاریم یا از همسایه‌ای تنها خبر می‌گیریم. روز جهانی مهربانی به همین انتخاب‌های کوچک توجه می‌دهد؛ انتخاب‌هایی که نباید به یک عکس یادگاری یا یک روز تقویم محدود بمانند.
آسیانیوز ایران؛ جمعه ۲۲ آبان ۱۴۰۵، برابر با ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶، روز جهانی مهربانی است. این مناسبت فرصتی برای گفت‌وگو درباره همدلی و همکاری داوطلبانه است؛ نه وعده‌ای برای حل همه مشکلات با لبخند و نه جایگزینی برای عدالت و مسئولیت نهادهای عمومی.
روز جهانی مهربانی از کجا آمده است؟
نام انگلیسی این مناسبت World Kindness Day است. «جنبش جهانی مهربانی» در راهنمای رسمی خود، ۱۳ نوامبر را روز این مناسبت معرفی می‌کند. ریشه شکل‌گیری این شبکه به گردهمایی سال ۱۹۹۷ در توکیو برمی‌گردد؛ سازمان «نجات کودکان» نیز در صفحه ویژه سال ۲۰۲۶ خود توضیح می‌دهد که روز جهانی مهربانی در سال ۱۹۹۸ آغاز شد.
بنابراین باید میان شکل‌گیری جنبش و آغاز روز سالانه آن فرق گذاشت. همچنین بهتر است عنوان‌های تبلیغاتی شبکه‌های اجتماعی را بدون سند، «شعار رسمی جهانی سال ۲۰۲۶» ننامیم. آنچه از منابع اصلی روشن است، دعوت به رفتار مهربانانه و ایجاد پیوند میان مردم است، نه مسابقه‌ای برای انتخاب مهربان‌ترین کشور یا شهر جهان.
از سعدی تا زندگی امروز؛ مهربانی فقط احساس نیست
برای فارسی‌زبانان، سخن گفتن از همدلی بی‌اختیار یاد سعدی را زنده می‌کند. مضمون مشهور «بنی‌آدم» در گلستان، رنج دیگری را موضوعی دور و بی‌ارتباط با زندگی ما نمی‌بیند. این نگاه را می‌توان از صفحه کتاب به رابطه با همکار، همسایه و رهگذری که با او اختلاف داریم آورد.
خواندن دوباره گزارش جایگاه سعدی در ادبیات فارسی، دریچه‌ای به همین میراث فرهنگی است. اما ارتباط یک شاعر با مناسبت امروز، به معنای نسبت‌دادن تأسیس این روز جهانی به او نیست؛ اینجا از یک پیوند معنایی و فرهنگی حرف می‌زنیم.
در عمل، همدلی پیش از هر چیز به شنیدن نیاز دارد. ممکن است چیزی که ما کمک می‌نامیم، نیاز واقعی طرف مقابل نباشد. پرسیدن «چه کاری از من برمی‌آید؟» اغلب محترمانه‌تر از تصمیم‌گرفتن به جای اوست. کمک‌کردن نیز نباید به اجازه‌گرفتن برای دخالت در زندگی دیگران یا طلب قدردانی همیشگی تبدیل شود.
دیوار مهربانی؛ نمونه‌ای ایرانی با تاریخی مشخص
یکی از نمونه‌های ایرانیِ قابل اشاره، «دیوار مهربانی» است؛ محل‌هایی برای گذاشتن لباس و برداشتن آن توسط کسانی که نیاز داشتند. شبکه خبری استرالیایی اِی‌بی‌سی در گزارشی به تاریخ ۲۱ دسامبر ۲۰۱۵، گسترش این ابتکار در چند شهر ایران، از جمله مشهد، شیراز و سیرجان را روایت کرد. مؤسسه هنر عمومی نیز این تجربه را در مجموعه مطالعات خود ثبت کرده است.
این‌ها اسناد یک تجربه تاریخی‌اند. از آنها نمی‌توان نتیجه گرفت که همه آن دیوارها امروز فعال‌اند یا طرحی سراسری برای آبان ۱۴۰۵ اعلام شده است. اگر کسی قصد مشارکت دارد، باید محل دریافت کمک، نیاز فعلی و شیوه تحویل را همان زمان بررسی کند؛ گذاشتن وسایل نامناسب در یک نقطه عمومی لزوماً کمک مؤثر نیست.
ارزش این تجربه در ساده‌کردن مسیر بخشیدن بود: چیزی که برای یک نفر اضافه است، ممکن است برای دیگری کاربرد داشته باشد. با این حال، کیفیت و احترام اهمیت دارند. لباس تمیز و قابل استفاده، تحویل هماهنگ و پرهیز از گرفتن تصویر فرد دریافت‌کننده بدون رضایت او، با روح این کار سازگارتر است.
چند پیشنهاد ساده برای روز جهانی مهربانی ۱۴۰۵
- از کسی که مدتی از او بی‌خبر بوده‌اید احوال‌پرسی کنید، بدون اصرار برای شنیدن جزئیاتی که نمی‌خواهد بگوید.
- پیش از اهدا، از یک مجموعه محلی معتبر بپرسید دقیقاً چه چیزی نیاز دارد؛ رسید و شیوه مصرف کمک را نیز بررسی کنید.
- در خانه یا محیط کار، یک مسئولیت مشخص را با هماهنگی بر عهده بگیرید؛ قولی کوچک و عملی بهتر از وعده‌ای بزرگ و فراموش‌شده است.
- در فضای مجازی، تصویر تحقیرآمیز یا اطلاعات خصوصی کسی را به بهانه دلسوزی بازنشر نکنید.
- برای کودکان، با رفتار روزانه مثال بزنید؛ مشارکت داوطلبانه را متناسب با سن و بدون نمایش عمومی نیازمندان انجام دهید.
مهربانی جای حقوق مردم را نمی‌گیرد
از نگاه اجتماعی، کمک داوطلبانه و مطالبه خدمات عمومی دو مسیر متضاد نیستند. می‌توان به یک خانواده کمک کرد و هم‌زمان درباره دسترسی عادلانه به آموزش، درمان و حمایت اجتماعی پرسید. هیچ‌کس نباید برای دریافت حق خود، محتاج لطف شخصی باشد.
مهربانی همچنین به معنای پذیرفتن آزار یا نادیده‌گرفتن مرزهای شخصی نیست. «نه» گفتن محترمانه، درخواست پاسخگویی و دفاع از حقوق خود با همدلی ناسازگار نیست. بحث گسترده‌تر درباره سلامت عاطفی و ثبات اجتماعی نیز نشان می‌دهد که روابط انسانی را نباید جدا از شرایط زندگی دید.
شاید بهترین یادگار ۲۲ آبان، انتخاب یک کار کوچک باشد که فردا هم ادامه پیدا کند؛ کاری واقعی، قابل انجام و بی‌نیاز از نمایش. روز جهانی مهربانی زمانی از تقویم بیرون می‌آید که شأن و اختیار دیگری را، درست به اندازه نیت خوب خودمان، جدی بگیریم.
منابع این گزارش
راهنمای جنبش جهانی مهربانی؛ صفحه روز جهانی مهربانی ۲۰۲۶ در نجات کودکان؛ گزارش تاریخی اِی‌بی‌سی درباره دیوارهای مهربانی ایران؛ مطالعه مؤسسه هنر عمومی.
اعتبار تصاویر: Darrenmong، راهپیمایی ۲۰۲۱ و Rayeshman، کتیبه آرامگاه سعدی ۲۰۱۶؛ هر دو با مجوز CC BY-SA 4.0، با تغییر اندازه و افزودن نشان آسیانیوز ایران.
پرسش‌های رایج: