امروز دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵، برابر با ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶ است. در تقویم تاریخ آسیانیوز ایران، شش رویداد را از ایران، ادبیات، همکاری فرهنگی و اکتشاف فضا مرور میکنیم. این گزارش بازخوانی گذشته است، نه خبر وقوع دوباره این اتفاقها.
ایران؛ ۲۵ آبان ۱۳۹۸ و قطع گسترده اینترنت
در ۱۶ نوامبر ۲۰۱۹، برابر با ۲۵ آبان ۱۳۹۸، محدودیت دسترسی ایران به اینترنت جهانی به ابعادی تقریباً سراسری رسید. اعتراضات پس از افزایش قیمت بنزین از روز پیش، ۲۴ آبان، آغاز شده بود؛ این دو تاریخ را نباید یکی دانست.
نتبلاکس در بهروزرسانی همان روز، اتصال شبکه را حدود ۷ درصد سطح معمول گزارش کرد. این شاخص فنی، درصد دقیق جمعیتی که اینترنت داشتند نیست. عفو بینالملل نیز در پژوهش سال ۲۰۲۰، قطع ارتباط را عاملی در دشوارشدن آشکارشدن ابعاد سرکوب مرگبار دانست. این ارزیابی به همان نهاد نسبت داده میشود؛ در این مرور، آمار نهایی قربانیان یا ادعای تازهای درباره پاسخگویی مطرح نمیکنیم.
۱۶ نوامبر ۱۹۲۲؛ تولد ژوزه ساراماگو
طبق گاهشمار بنیاد ژوزه ساراماگو، این نویسنده پرتغالی در ۱۶ نوامبر ۱۹۲۲ به دنیا آمد. معادل شمسی این تاریخ، ۲۴ آبان ۱۳۰۱ است، نه ۲۵ آبان؛ تطبیق روزهای میلادی و خورشیدی در همه سالها ثابت نمیماند. امروز صد و چهارمین سالگرد تولد اوست.
ساراماگو با آثاری چون «کوری» شناخته میشود؛ رمانی که در سال ۱۹۹۵ منتشر شد. او در ۱۹۹۸ نوبل ادبیات را دریافت کرد. اهمیت حضورش در این تقویم تنها به یک جایزه محدود نیست: داستانهایش برای خواننده فرصتی فراهم میکنند تا درباره مسئولیت فردی و رفتار جمعی پرسش کند.
۱۶ نوامبر ۱۹۴۵؛ تصویب اساسنامه یونسکو
اساسنامه سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد، یونسکو، در ۱۶ نوامبر ۱۹۴۵، برابر با ۲۵ آبان ۱۳۲۴، در لندن تصویب شد. این رویداد بخشی از تلاش پس از جنگ جهانی دوم برای تبدیل همکاری فرهنگی و علمی به پشتوانه صلح بود.
تاریخ تصویب را باید از لازمالاجراشدن جدا کرد: اساسنامه در ۴ نوامبر ۱۹۴۶، پس از فراهمشدن شمار لازم تصویب کشورها، اجرایی شد. بنابراین «تصویب اساسنامه» و «آغاز اعتبار حقوقی آن» دو تاریخ متفاوت دارند. مبنای این بخش، متن اساسنامه و مرور تاریخی رسمی یونسکو است.
۱۶ نوامبر ۱۹۷۳؛ آغاز آخرین مأموریت سرنشیندار اسکایلب
اسکایلب ۴ در ۱۶ نوامبر ۱۹۷۳، برابر با ۲۵ آبان ۱۳۵۲، پرتاب شد. طبق تاریخنگاری ناسا، این سومین و آخرین مأموریت سرنشیندار به ایستگاه اسکایلب بود؛ عدد چهار در نام مأموریت به معنای چهارمین گروه فضانوردان نیست.
جرالد کار، ادوارد گیبسون و ویلیام پوگ، سه عضو خدمه، اقامتی را آغاز کردند که برنامه اولیهاش ۵۶ روز بود و به ۸۴ روز رسید. این مأموریت، تجربه زندگی و کار طولانیتر انسان در مدار زمین را گسترش داد. تصویر اصلی این گزارش، عکس واقعی آرشیوی ناسا از همان پرتاب است.
۱۶ نوامبر ۱۹۷۴؛ پیام آرسیبو به سوی فضا
یک سال بعد، در ۱۶ نوامبر ۱۹۷۴، برابر با ۲۵ آبان ۱۳۵۳، پیام رادیویی شناختهشده آرسیبو ارسال شد. صفحه دانشگاه پورتوریکو درباره این پیام، آن را پیامی کوتاه و رمزگذاریشده با دادههای دودویی معرفی میکند که برای نمایش توان فناوری آن زمان فرستاده شد.
این رویداد را نباید شاهد دریافت پاسخ از موجودات فرازمینی یا اثبات تماس با آنها معرفی کرد. اهمیت تاریخی آن در پیوند میان دانش رادیویی، زبان داده و تلاش انسان برای تصور ارتباطی فراتر از زمین است.
۱۶ نوامبر ۲۰۲۲؛ پرتاب آرتمیس ۱
آرتمیس ۱ در ۱۶ نوامبر ۲۰۲۲، برابر با ۲۵ آبان ۱۴۰۱، پرتاب شد. این نخستین پرواز یکپارچه بدون سرنشین سامانه پرتاب فضایی SLS و فضاپیمای اوریون بود. مأموریت برای آزمودن سامانهها انجام شد، نه فرود انسان بر ماه.
طبق صفحه رسمی ناسا، اوریون در ۱۱ دسامبر ۲۰۲۲ به زمین بازگشت و مأموریت بیش از ۲۵ روز طول کشید. عکس میانمتنی زیر از ۲۰ نوامبر، پنجمین روز این سفر، است و اوریون و ماه را نشان میدهد؛ تصویر روز پرتاب یا مأموریتی تازه نیست.

چرا تاریخ دقیق اهمیت دارد؟
در این شش مدخل، تفاوت آغاز اعتراضات با قطع اینترنت، تصویب اساسنامه با اجرای آن و پرواز آزمایشی با سفر انسان به ماه اهمیت دارد. تقویم زمانی مفید است که زمینه رویداد را هم حفظ کند. برای دنبالکردن این مجموعه، تقویم تاریخ ۱۵ نوامبر را نیز بخوانید.
کدام رویداد این روز برای شما اهمیت بیشتری دارد؟ دیدگاه خود را در بخش نظرات بنویسید و اگر سندی برای تکمیل یا تصحیح تاریخها دارید، نام و تاریخ منبع را هم ذکر کنید.