یادداشت بازسازی آرشیو: این گزارش در ۳۰ مهر ۱۴۰۵، برای تکمیل یک رکورد ناتمام، بر پایه اسناد منتشرشده تا ۱۱ اردیبهشت ۱۳۹۸ بازسازی شده است. تاریخ اولیه رکورد حفظ شده و نباید آن را زمان نگارش یا انتشار اولیه این متن دانست. متن حاضر نوشته تحریریه است.
در بهار ۱۳۹۸، خبر مهمی از مریخ رسید؛ نه تصویری از یک سنگ عجیب، بلکه لرزشی بسیار ضعیف که ممکن بود از درون سیاره آمده باشد. ناسا در ۲۳ آوریل ۲۰۱۹، برابر با ۳ اردیبهشت ۱۳۹۸، اعلام کرد فرودگر «اینسایت» (InSight) نخستین مریخ‌لرزه احتمالی خود را ثبت کرده است. اهمیت خبر در بزرگی لرزش نبود؛ در این بود که دانشمندان شاید برای نخستین بار با این ابزار، نشانه‌ای از فعالیت درونی مریخ را شنیده بودند.
به گزارش آسیانیوز ایران، در اطلاعیه آن روز ناسا، منشأ دقیق سیگنال همچنان در دست بررسی بود. به همین دلیل، تعبیر «احتمالی» بخش مهم خبر است، نه یک احتیاط تزئینی؛ ثبت یک لرزش با تعیین قطعی علت آن تفاوت دارد.
اینسایت چه چیزی را ثبت کرد؟
سیگنال در ۶ آوریل ۲۰۱۹، برابر با ۱۷ فروردین ۱۳۹۸ و روز مریخی ۱۲۸ مأموریت، به‌وسیله لرزه‌سنج «سیس» (SEIS) ثبت شد. بررسی اولیه نشان می‌داد که لرزش، برخلاف نوسان‌های ناشی از باد و عوامل سطحی، ممکن است منشأ درونی داشته باشد. این همان تفاوتی بود که رویداد را برای گروه پژوهش جذاب می‌کرد.
ناسا هم‌زمان توضیح داد که این رویداد آن‌قدر کوچک بوده که به‌تنهایی داده محکمی درباره ساختار درونی مریخ فراهم نمی‌کند. بنابراین، از این خبر نمی‌شد نتیجه گرفت که نقشه کامل درون سیاره به دست آمده است. ارزش آن، باز شدن راهی برای گردآوری داده‌های بیشتر و تفکیک سیگنال واقعی از نویز محیط بود.
چرا یک لرزه کوچک اهمیت داشت؟
لرزه‌شناسی فقط اندازه‌گیری شدت تکان‌ها نیست. امواج هنگام عبور از مواد مختلف، رفتار متفاوتی دارند و همین تفاوت می‌تواند سرنخی درباره ساختار پنهان یک جرم آسمانی باشد. هدف اینسایت نیز بررسی درون مریخ بود؛ دانشی که پژوهشگران امیدوار بودند به شناخت چگونگی شکل‌گیری سیاره‌های سنگی کمک کند.
سطح زمین دائماً از حرکت اقیانوس‌ها و وضعیت جوی تأثیر می‌پذیرد. بر اساس توضیح ناسا، لرزشی به این کوچکی در محیطی مانند جنوب کالیفرنیا ممکن بود در میان نوسان‌های روزمره گم شود. آرامش نسبی سطح مریخ و حساسیت ابزار، فرصت متفاوتی برای شنیدن چنین سیگنالی فراهم کرده بود.
گنبد سفید در تصویر چه کاربردی دارد؟
تصویر واقعی همراه گزارش، در ۱۹ مارس ۲۰۱۹ ثبت شده و پوشش محافظ لرزه‌سنج را روی خاک مریخ نشان می‌دهد. این گنبد، محافظ باد و تغییرات دماست، نه خود فرودگر. وظیفه آن کاهش اثر شرایط محیطی بر اندازه‌گیری‌های بسیار حساس ابزار است. اعتبار تصویر متعلق به ناسا و آزمایشگاه پیشرانش جت مؤسسه فناوری کالیفرنیا (NASA/JPL-Caltech) است.
لرزه‌سنج در ۱۹ دسامبر ۲۰۱۸ روی سطح مریخ قرار گرفته بود. آژانس فضایی فرانسه (CNES) این ابزار را برای مأموریت فراهم کرد و شناسایی رویدادهای لرزه‌ای نیز با همکاری گروهی بین‌المللی انجام شد. این خبر، حاصل یک لحظه تصادفی نبود؛ به ماه‌ها آماده‌سازی، نصب و بررسی صداهای زمینه وابسته بود.
مرز میان کشف و نتیجه‌گیری قطعی
تا زمان اطلاعیه ۲۳ آوریل، سه سیگنال کوچک‌تر دیگر نیز در ۱۴ مارس، ۱۰ آوریل و ۱۱ آوریل ثبت شده بود، اما منشأ آنها ابهام بیشتری داشت. گزارش آن مقطع، آغاز یک مسیر پژوهشی را توصیف می‌کرد، نه پایان آن را. برای مرور دستاورد دیگری از همان دوره، گزارش نخستین تصویر سیاهچاله در سال ۲۰۱۹ نیز نشان می‌دهد چگونه ابزار و تحلیل داده، پدیده‌های دور از دسترس را قابل بررسی می‌کنند.
مبنای تاریخی گزارش: اطلاعیه شماره ۱۹-۰۳۲ ناسا و گزارش ناسا درباره نخستین مریخ‌لرزه احتمالی، هر دو منتشرشده در ۲۳ آوریل ۲۰۱۹. یافته‌های سال‌های بعد به روایت این مقطع افزوده نشده‌اند.