سرویس اینترنت آسیانیوز ایران:
پایان دوران گمنامی؟
اینترنتی که میشناختیم، فضایی مبتنی بر آزادی و گمنامی نسبی، در حال تحولی بنیادین است. دیگر تنها ورود به یک وبسایت یا کلیک بر روی یک لینک، برای دسترسی به محتوا کافی نخواهد بود. در آیندهای نزدیک، پیش از ورود به بسیاری از بخشهای دنیای دیجیتال، یک دروازه جدید وجود خواهد داشت: دروازه احراز هویت. اینترنت در حال «بالغ» شدن است و این بلوغ، به قیمت شفافیت هویت کاربران تمام میشود. اما آیا این معاملهای منصفانه است؟
موج جهانی؛ چرا اکنون و چرا اینقدر فراگیر؟
جرقه اصلی این تغییر بزرگ، از بریتانیا و با تصویب «قانون ایمنی آنلاین» (Online Safety Act) زده شد. این قانون که یکی از سختگیرانهترین قوانین نظارت بر اینترنت در جهان غرب محسوب میشود، پلتفرمهای آنلاین، به ویژه سایتهای حاوی محتوای پورنوگرافی را موظف میکند تا با روشهای «مستحکم»، اطمینان حاصل کنند که کاربرانشان زیر ۱۸ سال سن ندارند. عدم رعایت این قانون، جریمههایی تا ۱۰ درصد درآمد جهانی شرکت را در پی خواهد داشت.
این موج تنها به بریتانیا محدود نماند. در ایالات متحده، ایالتهایی مانند لوئیزیانا، یوتا و تگزاس قوانین مشابهی را به تصویب رساندهاند. اتحادیه اروپا نیز با «قانون خدمات دیجیتال» (Digital Services Act) گامهای مشابهی در جهت مسئولیتپذیر کردن پلتفرمها برداشته است. دلیل این همگرایی جهانی، فشارهای اجتماعی و سیاسی فزاینده برای محافظت از کودکان در برابر آسیبهای آنلاین، از جمله آزار جنسی، زورگویی و دسترسی به محتوای نامناسب است.
فناوری پشت دروازه؛ چگونه سن شما تأیید میشود؟
شرکتها برای اجرای این قوانین، به زرادخانهای از فناوریهای تأیید هویت روی آوردهاند که هرکدام مزایا و معایب خاص خود را دارند:
تأیید سخت (Hard Verification)
- اسکن اسناد دولتی: کاربران باید تصویری از گواهینامه رانندگی، پاسپورت یا کارت شناسایی ملی خود را آپلود کنند. این روش دقت بالایی دارد اما بزرگترین ریسک امنیتی را نیز به همراه دارد.
- بررسی کارت اعتباری: از آنجا که داشتن کارت اعتباری معمولاً به سن قانونی نیاز دارد، یک تراکنش کوچک (که بعداً بازگردانده میشود) میتواند به عنوان تأیید سن عمل کند. این روش برای افرادی که به خدمات بانکی دسترسی ندارند، یک مانع است.
تأیید نرم (Soft Verification)
- تخمین سن با هوش مصنوعی: شرکتهایی مانند Yoti با استفاده از دوربین دستگاه کاربر و الگوریتمهای هوش مصنوعی، چهره فرد را تحلیل کرده و سن او را تخمین میزنند. این روش حریم خصوصی را کمتر نقض میکند (چون تصویر ذخیره نمیشود) اما دقت آن صد در صد نیست.
- کیف پولهای هویت دیجیتال (Digital ID Wallets): راهحلهای نوظهوری که به کاربران اجازه میدهند هویت تأیید شده خود را در یک اپلیکیشن امن ذخیره کرده و تنها «بله» یا «خیر» را در پاسخ به سؤال «آیا شما بالای ۱۸ سال هستید؟» با وبسایت به اشتراک بگذارند، بدون آنکه اطلاعات دیگری فاش شود.
غولهای صنعت محتوای بزرگسالان، مانند شرکت مادر پورنهاب (Aylo)، با جدیت در حال پیادهسازی این سیستمها در سراسر جهان هستند تا از جریمههای سنگین در امان بمانند.
شمشیر دولبه؛ مناظره بزرگ حفاظت در برابر حریم خصوصی
اینجا نقطه جوش ماجراست. در یک سو، حامیان حقوق کودکان و دولتها قرار دارند که این قوانین را برای ساختن یک اینترنت امنتر ضروری میدانند. اما در سوی دیگر، فعالان حریم خصوصی و آزادی بیان، زنگهای خطر را به صدا درآوردهاند:
- ریسک فاجعهبار نشت دادهها: تصور کنید یک هکر به پایگاه دادهای دست یابد که حاوی اطلاعات هویتی میلیونها کاربری است که از سایتهای خاصی بازدید کردهاند. این اطلاعات میتواند برای باجگیری، کلاهبرداری و مهندسی اجتماعی مورد استفاده قرار گیرد.
- نظارت دولتی و اثر سردکننده (Chilling Effect): این سیستمها میتوانند به ابزاری قدرتمند برای نظارت دولتها بر فعالیتهای آنلاین شهروندان تبدیل شوند. آگاهی از اینکه فعالیتهای شما قابل ردیابی است، میتواند منجر به خودسانسوری و کاهش آزادی بیان شود.
- ایجاد اینترنت طبقاتی: افرادی که به دلایل مختلف (فقر، مهاجرت، دلایل سیاسی) فاقد اسناد هویتی رسمی یا حساب بانکی هستند، عملاً از بخش بزرگی از اینترنت محروم خواهند شد.
- بیاثر بودن در برابر ابزارهای دور زدن: کاربران مصمم، به سادگی با استفاده از VPNها (فیلترشکن) میتوانند این محدودیتها را دور بزنند و هویت و موقعیت مکانی خود را پنهان کنند، که این امر اثربخشی کلی قانون را زیر سؤال میبرد.
تقاطع ایرانی؛ احراز هویت در بستر فیلترینگ
برای کاربر ایرانی، این پدیده جهانی معنایی دوچندان پیدا میکند. در ایران، دسترسی به این محتواها از پیش توسط سیستم فیلترینگ مسدود شده است و استفاده از VPN یک امر رایج است. حال، این روند جدید چه پیامدهایی دارد؟
- تأثیر غیرمستقیم: کاربران ایرانی که با فیلترشکن به سایتهای بینالمللی متصل میشوند، به طور فزایندهای با این دروازههای تأیید سن مواجه خواهند شد. ارائه اطلاعات هویتی ایرانی به یک پلتفرم خارجی، با توجه به ریسکهای امنیتی و تحریمها، چالشهای خاص خود را دارد.
- الگویی برای طرحهای داخلی: این روند جهانی میتواند به عنوان یک توجیه یا الگو برای اجرای طرحهای داخلی مشابه مانند «طرح صیانت از فضای مجازی» عمل کند. ایده «احراز هویت کاربران» که یکی از محورهای اصلی این طرحها بوده، با استناد به اینکه «این یک استاندارد جهانی است»، ممکن است با جدیت بیشتری دنبال شود.
- تشدید مخاطرات حریم خصوصی: در کشوری که نگرانیها در مورد نظارت بر ارتباطات دیجیتال بالاست، جمعآوری متمرکز دادههای هویتی کاربران اینترنت میتواند به ابزاری بسیار قدرتمندتر از فیلترینگ صرف تبدیل شود و حریم خصوصی را به کلی از میان بردارد.
نتیجهگیری: جاده پیش رو
انقلاب احراز هویت سنی، اینترنت را به نقطه عطفی رسانده است. هدف، نجیب و قابل دفاع است: حفاظت از آسیبپذیرترین اعضای جامعه. اما مسیر رسیدن به این هدف، پر از دستاندازهای خطرناک برای حقوق اساسی شهروندان دیجیتال است. یافتن تعادل میان حفاظت و حریم خصوصی، بزرگترین چالش قانونگذاران، شرکتهای فناوری و خود کاربران در سالهای آینده خواهد بود.
اینترنت در حال پوشیدن «کت و شلوار رسمی» و کنار گذاشتن آزادیهای پیشین خود است. اینکه این لباس جدید، جامهای برای محافظت باشد یا یونیفرمی برای کنترل، به انتخابهایی بستگی دارد که امروز در سراسر جهان گرفته میشود. کاربران ایرانی نیز در این چهارراه جهانی، با پیامدهایی منحصربهفرد و پیچیدهتر روبرو هستند که آینده دسترسی آزاد آنها به اطلاعات را رقم خواهد زد./